Μονομάχος εναντίον λέοντα, με… αποδείξεις

Δαγκωματιές από λιοντάρι σε ανθρώπινο σκελετό, που εντοπίστηκε σε τάφο 1.800 ετών στο Γιορκ αποτελούν τις πρώτες απτές αποδείξεις ότι οι μονομαχίες ανθρώπων με άγρια ζώα στις ρωμαϊκές αρένες δεν ανήκαν στον κόσμο της λογοτεχνίας, αλλά αποτελούσαν συνήθη πρακτική στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Τα στοιχεία παρουσιάζονται εκτενώς σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε την Τετάρτη στην επιστημονική επιθεώρηση Plos One.

Το νήμα της ιστορίας ξεκινά πριν από δύο δεκαετίες κατά τη διάρκεια ανασκαφής που ξεκίνησε όταν ένα ζευγάρι θέλησε να ανακαινίσει την αυλή του σπιτιού του. Τότε η αρχαιολογική σκαπάνη εντόπισε ένα νεκροταφείο με 80 νεκρούς. Στην πλειονότητά τους ήταν γεροδεμένοι άνδρες και οι σκελετοί τους έφεραν ίχνη βίας και  τραύματα.

Τα δημογραφικά χαρακτηριστικά των νεκρών, τα είδη των τραυμάτων και ο τρόπος ταφής τους υποδήλωναν ότι ήταν μονομάχοι που είχαν πεθάνει πριν από περίπου 1.800 χρόνια, όταν το σημερινό Γιορκ αποτελούσε προπύργιο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Την προσοχή ωστόσο προσήλκυσε ο σκελετός ενός άνδρα ηλικίας 26 έως 35 ετών – ο οποίος ήταν θαμμένος μαζί με δύο ακόμη άνδρες και οστά αλόγου – εξαιτίας των ασυνήθιστων τραυμάτων του: μικρές εσοχές στα οστά της λεκάνης και αλλοιώσεις στο αριστερό λαγόνιο οστό.

Οι ερευνητές είχαν παρατηρήσει ότι αυτά τα σημάδια έμοιαζαν με δήγματα από μεγάλο ζώο, πιθανώς λιοντάρι, κανείς, όμως, δεν είχε αποδείξει με βεβαιότητα την προέλευσή τους.

Για να διαπιστωθεί αν οι εσοχές στο οστό του επίμαχου σκελετού είχαν όντως προκληθεί από δάγκωμα ζώου η επιστημονική ομάδα ξεκίνησε την έρευνα από την κλινική και ιατροδικαστική βιβλιογραφία, αλλά τα δεδομένα για τα μεγάλα αιλουροειδή που μπορεί να είχαν συναντήσει οι Ρωμαίοι αποδείχτηκαν ανεπαρκή.

Το επόμενο βήμα των επιστημόνων ήταν να απευθυνθούν σε ζωολογικούς κήπους ζητώντας να μελετήσουν τα υπολείμματα των γευμάτων των λιονταριών, των τίγρεων, των γατόπαρδων και άλλων συναφών ζώων.

Δημιούργησαν, εν συνεχεία, χάρτες με τις διαστάσεις και το βάθος των δηγμάτων και τα συνέκριναν με του υπό μελέτη σκελετού, οπότε και διαπίστωσαν ότι ταίριαζαν καλύτερα με εκείνα του λιονταριού.

Πώς σκοτώθηκε

«Είναι η πρώτη φορά που έχουμε απτή απόδειξη ότι μονομάχοι πολεμούσαν – ή συμμετείχαν σε θεάματα – με μεγάλα αιλουροειδή όπως λιοντάρια στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία», υποστηρίζει ο καθηγητής Τιμ Τόμπσον, ανθρωπολόγος και κύριος συγγραφέας της μελέτης από το Πανεπιστήμιο Μέινουθ της Ιρλανδίας. Ωστόσο, φαίνεται ότι το δάγκωμα στο ισχίο δεν ήταν το μοιραίο για τον συγκεκρμένο μονομάχο, καθώς τα μεγάλα αιλουροειδή συνήθως σκοτώνουν δαγκώνοντας το κεφάλι ή τον αυχένα του θηράματός τους.  «Πιστεύουμε ότι ο άνδρας ήταν ήδη ανίκανος να κινηθεί, και τότε το ζώο τον δάγκωσε και πιθανόν έσυρε το σώμα του», εξηγεί ο δρ. Τόμπσον.

Τα επόμενα ερωτήματα που γεννώνται από τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης έρευνας είναι δύο, σύμφωνα με τον κύριο ερευνητή. Πρώτον πού πραγματοποιούνταν οι μονομαχίες, οι οποίες συνδύαζαν την ψυχαγωγία και την επίδειξη της ρωμαϊκής ισχύος; Είναι πιθανό να υπάρχει μια αρένα κάτω από την πόλη του Γιορκ, αλλά η ανασκαφή στο κέντρο του αστικού ιστού  δεν είναι εύκολη. Και δεύτερον πώς μεταφέρονταν τα λιοντάρια από την Αφρική στο Γιορκ;