«Η ψυχική μου ασθένεια ήταν {LF}μια θεία δίκη»

Στο νέο σας βιβλίο «Το όνομά μου είναι Γιώργος Χρονάς» περιγράφετε μια μυθιστορηματική ζωή δίπλα σε εμβληματικά πρόσωπα. Ξεχωρίζω τη ζωή που μοιραστήκατε με τον Γιάννη Τσαρούχη. Πώς είναι να δουλεύετε για κάποιον που είναι ταυτόχρονα δάσκαλος, εραστής και ίνδαλμα;

Ημουν ένα πρόσωπο παζολινικό, πειραιώτικο, και αυτό του άρεσε πολύ. Οι περισσότεροι άνθρωποι τον πλησίαζαν για να πάρουν κάτι· εγώ, όμως, δεν ήθελα να πάρω τίποτα. Δεν με ενδιέφερε τίποτα άλλο πέρα από τη γνώση που αποκτούσα δίπλα σε έναν μεγάλο καλλιτέχνη. Ηταν αναγεννησιακός. Δεν υπάρχει άλλος άνθρωπος στην Ελλάδα με την ετερόκλητη και πολυδιάστατη κουλτούρα που είχε ο Γιάννης Τσαρούχης. Η παρουσία του ήταν σαν καθαριστικό προσώπου για τη ζωή μου – όχι μόνο λόγω της ερωτικής σχέσης. Θυμάμαι, όταν του είπα ότι θα σβήσω το τηλέφωνό του από το καρνέ μου, εκείνος μου απάντησε: «Εγώ δεν το σβήνω». Ακολούθησα τη γραμμή: «Πρέπει να σκοτώσεις τον πατέρα σου για να συνέλθεις». Ηταν ένας από τους πατέρες μου – στην τέχνη και στη ζωή. Τώρα, μέσα στη σκέψη μου, ελεύθερος πια από συγκινήσεις, επιβεβαιώνεται.

Σας τρόμαζε αυτή η εγγύτητα με μια τόσο δυνατή προσωπικότητα;

Ημουν πάντα αυθεντικός μαζί του. Δεν υποκρινόμουν τίποτα. Του είχα πει: «Η Μπλανς Ντιμπουά λέει στον Πολωνό: “Βρωμο-Αιγόκερε!”» – κι εκείνος ήταν Αιγόκερως. Ηταν κι ένας άγιος άνθρωπος, πολύ σκληρός δάσκαλος. Κι εγώ, ένας ταπεινός μαθητής, χωρίς να είμαι ζωγράφος. Πήγα κοντά του ως γραμματέας. Ετσι με σύστηνε. Δεν με πλήγωνε το πώς με παρουσίαζε – ακόμα και τότε που είχαμε ερωτική σχέση. Αυτό τον εξυπηρετούσε. Ημουν ένα λαϊκό παιδί από τον Πειραιά κι εγώ με ετερόκλητες γνώσεις. Ημουν αφοσιωμένος σ’ εκείνον και του άρεσε. Ο Τσαρούχης είχε πληγωθεί πολύ για να αποκτήσει τόσες γνώσεις, και ζωής και τέχνης. Διάβαζε συνεχώς. Οταν πήγα στη Γαλλία, στα 75 του, διάβαζε τα Απαντα του Νίτσε στα γαλλικά.

Ποιο ήταν το μεγάλο μάθημα που πήρατε από τον Τσαρούχη;

Τα πάντα ήταν θέμα σιωπής και εργασίας. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αβέβαιο, αλλά είναι πολύ πιο σημαντικό από το να χάνεις τον καιρό σου σε καφετέριες, σε συζητήσεις χωρίς νόημα και τα λοιπά. Μου φερόταν σκληρά αλλά δεν διαμαρτυρόμουν. Ημουν αφοσιωμένος σ’ εκείνον. Για παράδειγμα μπορεί να με έστελνε στον πάνω όροφο δεκάδες φορές για να του φέρω κάτι και ποτέ δεν του είπα «γιατί δεν μου λες τι θες να σου τα φέρω όλα μαζί;»

Μου είπατε ότι είχατε την ανάγκη να «σκοτώσετε» την πατρική μορφή. Τι σημαίνει αυτό για εσάς;

Ανάγκη για να προχωρήσω. Δεν είχα ιδιαίτερο πρόβλημα με τον πατέρα μου. Μάλιστα, όταν του είχα δώσει το βιβλίο μου «Οι λάμπες», που έχει σχέδια του Τσαρούχη και διάφορα τολμηρά ποιήματα – τον ρώτησα τι του φάνηκε. Μου απάντησε: «Σαχλαμπούχλες». Οταν το είπα στον Τσαρούχη, μου είπε: «Εχεις υγιή πατέρα». Δεν είχε κανένα πρόβλημα ο πατέρας μου με τις σεξουαλικές προτιμήσεις μου. Μου έλεγε: «Κάνε τη ζωή σου». Η μητέρα μου πάλι έλεγε: «Κάνε ό,τι θες, αλλά να μην καπνίσεις». Θα μπορούσε να είναι φράση της Κοκό Σανέλ.

Ηταν μια εύθραυστη εποχή.

Στα είκοσί μου χρόνια, νοσηλεύτηκα σε νευρολογική κλινική. Νόσησα από τη μελαγχολία της εφηβείας. Τα πρώτα σημάδια ήταν η απουσία ύπνου. Κοιμόμουν ελάχιστα. Ζήτησα ο ίδιος βοήθεια γιατί καταλάβαινα ότι κάτι δεν πάει καλά. Στην ίδια κλινική είχε νοσηλευτεί και ο Νίκος Αλέξης Ασλάνογλου. Οταν εξιστόρησα αρχότερα την περιπέτειά μου στον Γιάννη Τσαρούχη μού είπε: «Πήγες να πάρεις το πτυχίο σου». Αυτό με ελευθέρωσε. Κατάλαβα ότι αυτή η διαταραχή συνδεόταν με τις αγωνίες μου. Ηταν κατά κάποιον τρόπο μια καλλιτεχνική έκφραση. Κατά τον Πλάτωνα, μόνο οι ποιητές και οι ερωτευμένοι γνωρίζουν τα βαθύτερα νοήματα του «είναι». Επίσης είχα την αγωνία του εαυτού μου και του κόσμου που πρόκειται να ζήσω. Η ψυχική μου ασθένεια ήταν μια θεία δίκη. Ο τρόπος για να ταξιδέψω μέσα στην ψυχή μου και να αυτοθεραπευτώ.

Ο μεγάλος σας έρωτας
ποιος ήταν;

Ο Νίκος Αλέξης Ασλάνογλου. Αυτός ζούσε στη Θεσσαλονίκη, εγώ στην Αθήνα και πηγαινοερχόμασταν. Βέβαια για μένα δεν πρέπει να γίνονται «καλλιστεία» στους έρωτες. Επίσης στην ηλικία που είμαι τώρα έχουν σβήσει όλοι. Εχουν γίνει ποιητικές αναμνήσεις. Οταν τους φέρνω στον μυαλό μου αναπολώ αν ήταν ωραίοι άνθρωποι στη συμπεριφορά τους. Αυτό μένει. Ο χρόνος δαμάζει τα πάντα. Από την απόσταση που έχει δημιουργηθεί τώρα πια σκέφτομαι ότι υπήρξα δίπλα σε αυτούς τους σπουδαίους ανθρώπους – Μάνος Χατζιδάκις, Γιάννης Τσαρούχης, Νίκος Αλέξης Ασλάνογλου, Μιχάλης Κατσαρός και τόσοι άλλοι – αυθεντικός.

Σήμερα αισθάνεστε πως ο τρόπος που ζήσατε ήταν μια μορφή ελευθερίας ή και άμυνας;

Ημουν πάντα ο εαυτός μου. Δεν είχα την αγωνία ότι βρισκόμουν δίπλα σε μια διασημότητα. Τέτοιο παλιόπαιδο ήμουν. Φτωχός, ωραίος και τρελός. Ημουν τόσο όμορφος που άνοιγαν οι πόρτες όλες. Ατομα που δεν είχαν πάει ποτέ με άντρα ήθελαν να έρθουν μαζί μου. Αν ήθελα θα μπορούσα να ήμουν πρώτη «μαρκέτα» – προς πώληση εννοώ. Αλλά δεν μ’ ενδιέφερε γιατί ήμουν κυνηγός. Εγώ διάλεγα το θήραμά μου. Είχα μια ζωή γεμάτη. Στα 40 μου χρόνια αρραβωνιάστηκα με μια γυναίκα η οποία πέθανε από καρδιά και αυτό το λέω πρώτη φορά. Οποια επιθυμία είχα στη ζωή μου την πραγματοποίησα, με ό,τι σημαίνει αυτό.

Τη μεγαλύτερη ηδονή
την έχετε αισθανθεί με το πνεύμα ή με το σώμα;

Μάλλον με το σώμα. Εζησα και ζω τη νεότητά μου παρόλο που βλέπω στις φωτογραφίες ότι έχει παρέλθει. Στους συντρόφους όταν είναι στην πόρτα και φεύγουν τους λέω «κοίταξε να βρεις μια κοπέλα να παντρευτείς. Είναι βαριά η καλογερική που είδες απόψε». Ο έρωτας μεταξύ ανδρών είναι μια δύσκολη υπόθεση, δεν κρατάει πολύ. Είναι θνησιγενής. Στον τρίτο πια χρόνο είναι φίλοι. Δεν είναι απαραίτητα κακό, όμως έτσι είναι η πορεία.

Από όλες τις ιδιότητές σας ποια θέλετε να συνοδεύει το όνομά σας;

Είμαι ένας Πειραιώτης που εμπορεύεται στην Αθήνα. Η λέξη ποιητής είναι πολύ μεγάλη. Ο Χατζιδάκις μού έλεγε να μην κάνω τίποτε άλλο παρά να γράφω ποιήματα. Η ποίηση με κρατάει καθαρό, ήρεμο και μου διώχνει τις αγωνίες, τις φοβίες. Ρωτάνε ανοήτως «ποιον έχει ο Χρονάς να τον στηρίζει»: έχω τον Αισχύλο τον Ευριπίδη, τον Λόρκα, τον Δημήτρη Καπετανάκη, τον Παζολίνι. Ενας θαυμαστής μου μού είπε «αν σας γνώριζε ο Παζολίνι θα παίζατε σε κάθε ταινία του».