Ο Ρασκόλνικοφ, {LF}το Αουσβιτς, η αγάπη

Τι συμβαίνει όταν ο Ντοστογέφσκι παύει να είναι κλασικός συγγραφέας και μετατρέπεται σε σύγχρονο μάρτυρα ενός κόσμου που δεν σταματάει να εγκληματεί; Οταν η εξομολόγηση του Ρασκόλνικοφ τέμνει τη φρίκη του Αουσβιτς και ο στοχασμός για το καλό και το κακό γίνεται κατεπείγον ζήτημα της εποχής μας; Η νέα παραγωγή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος «Εγκλημα και τιμωρία» μεταφέρει στη σκηνή Σωκράτης Καραντινός της Μονής Λαζαριστών, όχι μόνο ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, αλλά το ίδιο το υπαρξιακό ρήγμα της νεωτερικότητας. Σε αυτό το πλαίσιο η Νικαίτη Κοντούρη ανέλαβε τη σκηνοθεσία, στήνοντας μια παράσταση στην οποία καθρεφτίζεται το είδωλο της σύγχρονης κοινωνίας μέσα από τους ανθρώπους της.

«Ο συγγραφέας μας, Θανάσης Τριαρίδης, μας έχει κάνει ένα μεγάλο δώρο. Με τη θεατρική του μεταφορά, είχε ήδη επιλέξει και ταυτόχρονα συμπυκνώσει την παθιασμένη διαδρομή οκτώ βασικών ηρώων του Ντοστογέφσκι, μένοντας από τη μια πιστός στην παράφορη ψυχοσύνθεσή τους, κι από την άλλη μπολιάζοντας τη δράση με την προσωπική του ματιά, δημιουργώντας έτσι ένα πρόσφορο έδαφος για ένα συναρπαστικό θεατρικό ταξίδι», αναφέρει η Νικαίτη Κοντούρη μιλώντας στο «Νσυν».

Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας αποτελεί ένας νεαρός φοιτητής της Νομικής στην Αγία Πετρούπολη, ο Ροντιόν Ρασκόλνικοφ, ο οποίος δολοφονεί με μπαλτά μια γριά τοκογλύφο, λογαριάζοντάς την ως μια «ψείρα» που πρέπει να εξαλειφθεί από τον ηθικό ορίζοντα της ανθρωπότητας. Καθώς δεν υπάρχουν στοιχεία για την ενοχή του, την ομολογία του επιχειρεί να αποσπάσει ο αστυνόμος Πορφύριος Πέτροβιτς, ενώ η Σόνια, η Διάφανη Πόρνη, έρχεται να αγαπήσει τον εφιάλτη του Ροντιόν για να τον πάρει μέσα της και να τον μετασχηματίσει σε αγάπη. Σε αυτή τη ρωγμή, η σκηνοθέτρια στηρίζει όλη τη θεματική της παράστασης. «Στο δικό μας “Εγκλημα και τιμωρία”, η καταδίκη της σκοτεινιάς της ανθρώπινης φύσης δεν αρκεί. Ενας δρόμος είναι η αγάπη, ο συνδετικός κρίκος της ανθρωπότητας. Εξάλλου, η “ρωγμή” που γεννιέται από την αγάπη που η διάφανη πόρνη Σόνια προκαλεί στον Ρασκόλνικοφ, είναι ο λόγος που σταδιακά του γεννά τύψεις και ενοχές και του μαλακώνει τη συνείδηση», επισημαίνει η ίδια.

Δουλεύοντας πάνω στη συγκεκριμένη ιδέα και προκειμένου ο ζοφερός κόσμος του Ντοστογέφκσι να συναντηθεί με τον αποκαλυπτικό τιμωρητικό του Τριαρίδη, η Νικαίτη Κοντούρη έχτισε έναν θίασο από έμπειρους ηθοποιούς όπως οι Εφη Σταμούλη, Χρίστος Στυλιανού και Δημήτρης Φουρλής, μαζί με νεότερους ταλαντούχους συναδέλφους τους που επωμίζονται μεγάλο ρόλο για πρώτη φορά όπως οι Δημήτρης – Τάρικ Ελ Φλάιτι, Ελίζα Χαραλαμπογιάννη, Δημήτρης Καυκάς και Φανή Καλογήρου – Βαλτή.

Οι θάλαμοι αερίων

«Εχοντας ως αφετηρία το πρωτότυπο του Ντοστογέφσκι και παράλληλα μελετώντας σε βάθος τη μεταφορά του Θανάση Τριαρίδη, αντιληφθήκαμε πως ο δικός μας Ρασκόλνικοφ συνδέεται μέσα από τον επίμονο εφιάλτη που βλέπει από μικρό παιδί, με τους θαλάμους αερίων του Αουσβιτς. Γι’ αυτό και η παράστασή μας δεν περιορίζεται στο τι διαμείβεται μεταξύ των οκτώ βασικών ηρώων της, αλλά υπάρχει επί σκηνής η συνεχής παρουσία εκπροσώπων μιας φιλοπερίεργης κοινωνίας, πότε αδιάφορης, πότε χαιρέκακης, πότε απελπισμένης, πότε υποστηρικτικής, η οποία ωθεί τη δράση στα άκρα σαν χορός αρχαίου δράματος. Εχουμε επί σκηνής 18 παθιασμένους ηθοποιούς που διαπερνούν τη σκηνή κι αφήνουν πίσω τους εκείνους που επωμίζονται τη λεκτική συγκρουσιακή πορεία προς την τιμωρία, όμως χωρίς αυτούς, η παράσταση δεν θα έστελνε το δικό της μήνυμα που αφορά τη συνενοχή όλων μας για όσα συμβαίνουν γύρω μας», τονίζει η σκηνοθέτρια η οποία επιστρέφει.

Μέσα από τη σύγχρονη σκηνική ανάγνωση του έργου, όπου η ενοχή δεν ανήκει μόνο στον Ρασκόλνικοφ αλλά αντηχεί σε μια παγκόσμια, ιστορική συνείδηση, με το Αουσβιτς να εισβάλλει στους εφιάλτες του και την αγάπη να προβάλλει ως μοναδικό, εύθραυστο αντίβαρο, η παράσταση δεν αφηγείται απλώς μια ατομική πτώση, αλλά στοχάζεται πάνω στη συλλογική ηθική μας κατάρρευση για να αγγίξει τελικά τους θεατές. «Το έργο “Εγκλημα και τιμωρία” είναι ανοιχτό στη διαλεκτική της αγάπης. Δεν αρκείται στην τιμωρία του ποινικού αδικήματος. Αφήνει μέσα από τις ρωγμές που προκαλεί η αγάπη να μπει άπλετο φως, ικανό να ταρακουνήσει τη συνολική συνείδηση. Κι έτσι συνομιλεί με το θεατρικό κοινό στο διηνεκές», καταλήγει η Νικαίτη Κοντούρη.