Κρύβουν οι κρίσεις πολιτικές ευκαιρίες;

Η οπτιμιστική ανάλυση υποστηρίζει ότι οι κρίσεις κρύβουν πολιτικές ευκαιρίες. Η αντίθετη πως όσο ο αριθμός τους μεγαλώνει, τόσο μειώνεται η ανεκτικότητα των ψηφοφόρων – επειδή η εμπειρία έχει δείξει ότι λειτουργούν σωρευτικά.  Γι’ αυτό, οι ρεαλιστές προτιμούν να επικαλούνται τον Κένεντι όταν χρειάζεται να προβλέψουν την επίδραση μιας οποιουδήποτε τύπου απροσδόκητης κατάστασης στην κυβερνητική εικόνα. Θυμίζουν πως είχε πει «οι Κινέζοι χρησιμοποιούν δύο πινελιές για να γράψουν τη λέξη κρίση. Η μία σημαίνει κίνδυνος. Η άλλη ευκαιρία», προτού προειδοποιήσει «στην κρίση να προσέχεις τον κίνδυνο αλλά να αναγνωρίζεις και την ευκαιρία». Στα πεντέμισι χρόνια της μητσοτακικής διακυβέρνησης, η επικαιρότητα, ελληνική και εγχώρια, είναι μια εναλλαγή έκτακτων συνθηκών. Εβρος, πανδημία, ελληνοτουρκικά, λοκντάουν, μεγαπυρκαγιές, ενεργειακά, πληθωρισμός, πόλεμος στην Ουκρανία, παρακολουθήσεις, Τέμπη κι εσχάτως ένας παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος. Ολες επηρέασαν το κυβερνητικό πολιτικό κεφάλαιο. Κάποιες θετικά, μερικές αφήνοντας σημάδια τα οποία δεν επουλώνονται με το πέρασμα του χρόνου. Μια γρήγορη αναδρομή στις σημαντικότερες φανερώνει πως η σημερινή κυβέρνηση είναι το αποτέλεσμα των απαντήσεών της σε καθεμία από αυτές.

Τέμπη

Το σιδηροδρομικό δυστύχημα έπληξε το επιτελικό πλεονέκτημα της κυβέρνησης, όπως παραδεχόταν αμέσως μετά τη σύγκρουση των τρένων ένας υπουργός της. Δημιούργησε, δηλαδή, αμφιβολίες για το πόσο αποτελεσματικό είναι το κράτος και μουτζούρωσε το προφίλ της διαχειριστικής επάρκειας που εκείνη είχε φιλοτεχνήσει για τον εαυτό της. Αν κι η ΝΔ κέρδισε τις εθνικές εκλογές του 2023 – αυξάνοντας μάλιστα ελαφρώς τα ποσοστά της –, το αποτύπωμα των Τεμπών ήταν βαθύτερο απ’ όσο υπολόγισαν οι κυβερνώντες. Τα μαζικά συλλαλητήρια στην επέτειο των δύο χρόνων και η δημοσκοπική πτώση της Κεντροδεξιάς το προηγούμενο χρονικό διάστημα επιβεβαιώνουν πως πρόκειται για τη χειρότερη κρίση που έχει αντιμετωπίσει η κυβέρνηση, η οποία έχει βρεθεί αντιμέτωπη με περισσότερες έκτακτες συνθήκες από κάθε προκάτοχή της στη Μεταπολίτευση. Πριν από έναν μήνα, για πρώτη φορά οι αντιπολιτευτικές κατηγορίες περί απονομιμοποίησής της στηρίζονταν απόλυτα από τα ευρήματα των γκάλοπ.

Δασµοί

Παρότι οι αμερικανικοί δασμοί είναι μια κρίση που μόλις ξέσπασε, οι πρωτοβουλίες που θα πάρει η κυβέρνηση για να τους αποφύγει θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το βλέμμα με το οποίο θα την κοιτούν οι πολίτες από εδώ και πέρα. Ο αντιπρόεδρός της έχει ήδη εξηγήσει στους τηλεθεατές πως καμία οικονομία δεν είναι ανθεκτική σε «τόσο σοβαρές εξελίξεις» όπως η νέα δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ. Ωστόσο, το Μαξίμου πανηγυρίζει επειδή ο Τραμπ εκτίμησε – κατά τα λεγόμενά του – τα σχόλια του έλληνα Πρωθυπουργού (τις δηλώσεις του περί win-win λύσης, που έγιναν τη μέρα που ο αμερικανός πρόεδρος είπε πως στα τηλεφωνήματα που δέχονται στον Λευκό Οίκο από διάφορες χώρες, αυτές τους παρακαλούν, φιλώντας τον κ@λο του).

Στο κυβερνητικό στρατόπεδο ετοιμάζονται για τις επιπτώσεις που θα έχει η «Ημέρα της Απελευθέρωσης» στο εμπόριο, τον ρυθμό ανάπτυξης αλλά και τον πληθωρισμό της Ευρώπης – και κατά συνέπεια στα νούμερα της ελληνικής οικονομίας – μόλις περάσει το τρίμηνο του παγώματος των δασμών. Παράλληλα, όμως, διέκριναν στο χάος της τελευταίας εβδομάδας μια ιδανική συνθήκη για να προσεγγίσουν την αμερικανική διοίκηση, με την οποία δεν υπήρχαν έως τώρα σοβαροί δίαυλοι επικοινωνίας. Ορισμένοι ανάμεσά τους, πάντως, βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο και για το κυβερνών κόμμα. Μέσα στο κλίμα αβεβαιότητας που κυριαρχεί, ακούγεται καλύτερα η γαλάζια ρητορική περί σταθερότητας. Σε τέτοιες περιόδους, λένε, το εκλογικό σώμα είθισται να στρέφεται προς τις συστημικές δυνάμεις επειδή αναζητούν ασφάλεια μακριά από τον αντισυστημισμό. Βέβαια, ο αντίλογος επισημαίνει πως αν το κόστος ζωής αυξηθεί κι άλλο, ενδέχεται η δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης να μην είναι διαχειρίσιμη.

Πόλεμος στην Ουκρανία – πληθωρισμός

«Ο πόλεμος προκάλεσε τεράστιο σοκ στην παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα στις αγορές ενέργειας και τροφίμων, συμπιέζοντας την προσφορά και ανεβάζοντας τις τιμές σε πρωτοφανή επίπεδα. Σε σύγκριση με άλλες οικονομικές περιοχές, η ζώνη του ευρώ ήταν ιδιαίτερα ευάλωτη στις οικονομικές συνέπειες της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία» έγραφαν τον Φεβρουάριο του 2023 δύο αναλυτές της ΕΚΤ. Ο γενικός πληθωρισμός από 0,3% το 2020 έφτασε 8,4% το 2022 – με εκείνον της ενέργειας και των τροφίμων να αντιπροσωπεύουν πάνω από τα δύο τρίτα του. Τότε, τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου επαναλάμβαναν σχεδόν μονότονα πως πρόκειται για μια εισαγόμενη κρίση. Η ακρίβεια, όμως, δηλώνεται εδώ και πολύ καιρό ως ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της χώρας από τα δημοσκοπικά δείγματα.  Οι επαγγελματίες των μετρήσεων την κατατάσσουν πλέον στις βασικές αιτίες των αρνητικών αξιολογήσεων του συνολικού κυβερνητικού έργου από την κοινή γνώμη.

Λοκντάουν – πανδηµία

Τον Ιανουάριο του 2020 κανείς δεν θα πίστευε ότι μια κυβέρνηση που θα επέβαλλε περιορισμούς στην κυκλοφορία θα μπορούσε να αντέξει για πολύ. Κι όμως, το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς, μετά το πρώτο λοκντάουν κι ενώ τα αυστηρά υγειονομικά πρωτόκολλα παρέμεναν σε ισχύ, η αποδοχή της βρισκόταν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Ηταν το αποτέλεσμα της λεγόμενης στοίχισης με τη σημαία. Ο φόβος μπροστά στον άγνωστο ιό που σκότωνε ανθρώπους σε κάθε γωνιά του πλανήτη είχε συσπειρώσει την πλειονότητα της κοινωνίας γύρω από την εκτελεστική εξουσία. Η κρατική αντίδραση στην πανδημία βαθμολογήθηκε θετικά. Κι έτσι, εδραιώθηκε η πεποίθηση πως αυτή η κυβέρνηση ήταν αποτελεσματική. Παρά την ψυχολογική κούραση και τα προβλήματα που προκάλεσαν σε αρκετές κοινωνικές ομάδες οι επόμενες καραντίνες, σημαντικό μερίδιο του πολιτικού κεφαλαίου των κυβερνώντων αποκτήθηκε εκείνη την περίοδο. Αυτή η κρίση τούς ωφέλησε ξεκάθαρα.

Υποκλοπές

Η υπόθεση των υποκλοπών ήταν μια καθαρά ενδοκυβερνητική κρίση, μέσα στον στενό πυρήνα του Μαξίμου. Παράλληλα, ήταν και μια η οποία δημιούργησε ερωτήματα για την ποιότητα της ίδιας της ελληνικής δημοκρατίας. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν προκάλεσε κάποια εμφανή ζημιά στην κυβέρνηση. Τα ποσοστά της ΝΔ, ή της δημοφιλίας του Πρωθυπουργού, ας πούμε, δεν έπεσαν (παρά το γεγονός πως η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών εμφανιζόταν στις δημοσκοπήσεις πεπεισμένη ότι εκείνος γνώριζε). Οι παρακολουθήσεις δεν απομάκρυναν την παραδοσιακή νεοδημοκρατική βάση. Ενόχλησαν ορισμένους από τους  ψηφοφόρους για τους οποίους τα θεσμικά ζητήματα έχουν ειδικό βάρος, τους κεντρώους. Οι κυβερνητικοί τις ξεπέρασαν με αμυχές.

Εβρος

Η πρώτη κρίση της πρώτης μητσοτακικής θητείας ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου του 2020, όταν δεκάδες χιλιάδες μετανάστες επιχείρησαν να περάσουν τα ελληνοτουρκικά σύνορα στον Εβρο. Η Τουρκία τα είχε ανοίξει μονομερώς, προτρέποντάς τους να κατευθυνθούν στην Ευρώπη και εργαλειοποιώντας έτσι το Μεταναστευτικό. Το σύνολο της ευρωπαϊκής ηγεσίας είχε πετάξει μαζί με τον έλληνα Πρωθυπουργό με ελικόπτερο πάνω από την περιοχή προκειμένου να διαπιστώσουν το μέγεθος της «ασύμμετρης απειλής», την οποία εξουδετέρωσαν τελικά οι δυνάμεις του στρατού και της αστυνομίας. Μια ματιά στα δημοσκοπικά αρχεία της εποχής επιβεβαιώνει ότι οι τότε επιδόσεις του κρατικού μηχανισμού εξελήφθησαν ως αποδείξεις μιας πρωτόγνωρης για τα ελληνικά δεδομένα επιχειρησιακής ετοιμότητας, την οποία πολλοί αναγνώριζαν στην κυβέρνηση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Εβρος ήταν το εισαγωγικό κεφάλαιο στο αφήγημα της επιτελικότητας.