Παιχνίδι παραπλάνησης με τον αναγνώστη

Τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν πολλά μυθιστορήματα του αστυνομικού είδους στη χώρα μας, η οποία όμως δεν έχει μακρά και πλούσια παράδοση για να στηριχτούν οι νεότεροι συγγραφείς σ’ αυτό ή στο αστικό μυθιστόρημα που είχε ήδη αναπτυχθεί τον 19ο αιώνα στο Ηνωμένο Βασίλειο, στις ΗΠΑ και στη Γαλλία. Eνα κενό που περιορίζει την παραγωγή καλών μυθιστορημάτων, τα οποία μάλιστα χάνονται μέσα στην πληθώρα όσων κυκλοφορούν, ιδιαιτέρως τελευταία. Χρειάζεται να ψάξει κανείς πολύ για να βρει κάποιο διαμαντάκι, καθώς πολλά από αυτά που κυκλοφορούν είναι υπερεκτιμημένα από ορισμένους κριτικούς αλλά και αναγνώστες, και πάντως διακρίνονται, τις περισσότερες φορές, από την αφηγηματική αμηχανία. Aγνωστα τα κριτήρια βάσει των οποίων κάποια έργα γίνονται επιτυχημένα, ενώ κάποια άλλα καταποντίζονται στην αφάνεια και μένουν για πάντα στο ράφι.

Γι’ αυτό ήταν ευχάριστη έκπληξη όταν τυχαία έπεσε στα χέρια μου και διάβασα το μυθιστόρημα του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα Ηλία Τρακάδα (Αθήνα, 1975), με τον τίτλο «Τέσσερις σφαίρες». Κι αυτό γιατί το εν λόγω έργο διαθέτει μια ιστορία καλά δομημένη, ακολουθεί τους κανόνες του κλασικού whodunit και για το στήσιμό της χρησιμοποιούνται όλα τα απαραίτητα συστατικά ώστε να δημιουργηθεί αγωνία, να παραπλανηθεί ο αναγνώστης στηριζόμενος σε κάποια ίχνη που ανακαλύπτει ο αστυνόμος. Η αφήγηση είναι σφικτή, δεν πλατειάζει, «δείχνει και δεν λέει», ενώ ακόμα και οι κοινωνικού τύπου αναφορές δεν γίνονται διδακτικές και ενοχλητικές, κάτι που συναντάται συχνά στα ελληνικά έργα του είδους, τα οποία κατ’ αυτόν τον τρόπο συνεχίζουν να προβάλλουν τις τάσεις – πολιτικές και ιδεολογικές – που αναδείχτηκαν στην πεζογραφία κατά τη διάρκεια παλαιότερων δεκαετιών. Μια αδυναμία καθώς η όποια «στράτευση» αποδυναμώνει, στις περισσότερες περιπτώσεις, την ιστορία και την εξέλιξή της στα έργα του αστυνομικού είδους και όχι μόνο.

Ο Ηλίας Τρακάδας δείχνει να γνωρίζει καλά τις βασικές αρχές του είδους. Η ιστορία ξεκινάει δυναμικά, με τον θάνατο τριών νέων ανθρώπων, και εξελίσσεται ισορροπημένα. Ενα στοιχείο που αντλείται από τον τόπο του εγκλήματος αποκαλύπτει τη μεθοδολογία, το modus operandi, του δράστη, το οποίο έχει κάτι κοινό με ένα περιστατικό του παρελθόντος, όπως παρατηρεί ο αστυνόμος Α’ Αχιλλέας Ροδακάς, που μαζί με τον συνεργάτη του Σταύρο Ιώνη ανήκουν στην Ειδική Ομάδα Δίωξης Εγκλήματος. Για κάθε του θύμα ο δράστης χρησιμοποιεί με συγκεκριμένο τρόπο τέσσερις σφαίρες. Στην ίδια ομάδα, εκτός των άλλων, ανήκει και η γοητευτική συνεργάτις τους, μέλος της ομάδας της Σήμανσης, η Αντιγόνη, που δεν αφήνει αδιάφορο τον αστυνόμο. Ενας πρώην αστυνομικός θα συνδράμει τις ενέργειες των μελών της ομάδας γιατί οι θάνατοι που προηγήθηκαν καθώς και κάποια άλλα σημάδια αναβιώνουν τον φόβο αλλά και το ξεχασμένο παρελθόν που γίνεται απειλητικό για μέλη της οικογένειάς του. Η παρουσία ενός άκρως φιλόδοξου δημοσιογράφου όπως και άλλοι θάνατοι περιπλέκουν την κατάσταση και η λύση του γρίφου γίνεται ακόμα πιο δύσκολη.

Η γρήγορη αφήγηση, οι εναλλαγές των σκηνών και των τοπίων, η σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν, οι υπαινιγμοί, τα κρυμμένα μυστικά επιτείνουν την αγωνία και κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ενώ οι περιγραφές του αστικού τοπίου ή ορισμένες παρατηρήσεις για τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας δεν γίνονται εις βάρος της αναζήτησης του δράστη και της λύσης του μυστηρίου. Οι ρεαλιστικές περιγραφές αποσκοπούν κάπου, εν προκειμένω στη λύση του αινίγματος, ενώ δίδεται έμφαση στο πού, πότε και ποιος. Τα ευρήματα που έχει στη διάθεσή της η ομάδα πότε συνηγορούν προς μία κατεύθυνση και πότε προς άλλη για να παραπλανηθεί ο αναγνώστης, που άλλοτε υποψιάζεται τον έναν και άλλοτε τον άλλο ήρωα.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο της ανάπτυξης της ιστορίας, στην οποία χρησιμοποιούνται στοιχεία από τα κλασικά έργα του είδους με προσθήκες που απηχούν την επιτυχημένη συνταγή της σκανδιναβικής πρότασης – ο τίτλος «Ο χιονάνθρωπος» στο 32ο κεφάλαιο είναι μια ξεκάθαρη αναφορά σ’ αυτήν –, πιθανόν να δοθεί συνέχεια στις περιπέτειες του αστυνόμου Αχιλλέα Ροδακά και της ομάδας του.