Τα 90s που όλοι αγάπησαν

Φανταστείτε μια εποχή χωρίς streaming, χωρίς spoilers στα social media και χωρίς την επιλογή «επόμενο επεισόδιο». Μια εποχή που η τηλεόραση δεν ήταν ατομική υπόθεση αλλά συλλογική εμπειρία. Ηταν το ραντεβού της εβδομάδας, η αφορμή για συζητήσεις στο σχολείο και το γραφείο, η στιγμή που ο κόσμος σταματούσε για να παρακολουθήσει τη νέα ανατροπή στο «ER», να γελάσει με «Τα φιλαράκια» ή να ανατριχιάσει με το «Twin Peaks». Σε αυτόν τον κόσμο προσκαλεί το κοινό η έκθεση «Forever 90s» που διοργανώνεται αυτές τις ημέρες στη Λίλλη της Γαλλίας, στο πλαίσιο του Series Mania, του μεγαλύτερου φεστιβάλ της Ευρώπης, αφιερωμένο αποκλειστικά στις τηλεοπτικές σειρές. Η έκθεση αναβιώνει τη χρυσή εποχή των σειρών μέσα σ’ ένα κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο και αναδεικνύει τον ρόλο που έπαιξε στη διαμόρφωση της τηλεόρασης που γνωρίζουμε σήμερα.

Οδηγός σε αυτό το ταξίδι στη νοσταλγία της μικρής οθόνης είναι η Σαρλότ Μπλουμ, επιμελήτρια της έκθεσης, η οποία αναλαμβάνει τον ρόλο της δασκάλας. Κυριολεκτικά. Σε μία γωνιά του Festival Village όπου έχουν στηθεί τα εκθέματα, έχει φτιαχτεί μια σχολική αίθουσα με θρανία στα οποία κάθονται οι επισκέπτες για να ακούσουν την τηλεοπτική ιστορία της δεκαετίας του 1990, πάντα σε συσχετισμό με το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της περιόδου. Για τον λόγο αυτόν υπάρχει ένα χρονολόγιο όπου καταγράφονται τα σημαντικότερα πολιτιστικά και πολιτικά γεγονότα από το 1989 έως το 2001 με χαρακτηριστικά παραδείγματα την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, την κατάκτηση του Μουντιάλ του 1998 από τη Γαλλία και την πρεμιέρα πρωτοποριακών σειρών όπως οι «Sopranos» και «Seinfeld».

ΚΑΘΟΛΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ. Αυτές οι γενιές που μεγάλωσαν μπροστά σε μία αναλογική τηλεόραση διχασμένες ανάμεσα στην ελαφρότητα των κωμικών σειρών και τη σοβαρότητα ενός κόσμου που άρχισε να αλλάζει μπροστά στα μάτια τους, επισκεπτόμενες τώρα την έκθεση θα επιστρέψουν σε δουλειές που τις διαμόρφωσαν. Οι νεότερες ή παλαιότερες, ωστόσο, θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν σειρές οι οποίες άφησαν το αποτύπωμά τους ισχυρό στην οπτικοακουστική ιστορία. «Η ιδέα της έκθεσης ήταν να βρίσκουν όλοι τα μηνύματά της καθολικά. Γι’ αυτό, θα συναντήσουν ιδέες, θέματα ή χαρακτήρες που αγγίζουν μ’ έναν τρόπο, χωρίς να έχει σημασία αν ξέρουν για τη δεκαετία του ’90 ή όχι. Θα εξακολουθούν να καταλαβαίνουν τι σημαίνουν και τι θέλουν και θα συγκινούνται με αυτά. Προσέξαμε πολύ στην επιλογή χαρακτήρων που μετέφεραν ένα ισχυρό μήνυμα, που άλλαξαν τον κόσμο κατά κάποιον τρόπο και οι άνθρωποι μπορούσαν να νιώσουν μια σύνδεση μαζί τους», ανέφερε μιλώντας στα «Πρόσωπα» η Σαρλότ Μπλουμ.

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της έκθεσης είναι η εμβάθυνση σε διαφορετικές πτυχές αγαπημένων σειρών όπως η αντιμετώπιση για πρώτη φορά σε δημόσια θέα κοινωνικών θεμάτων χωρίς ταμπού, ανατρέποντας τους μέχρι τότε κώδικες της μικρής οθόνης. «Στην έκθεση περιλαμβάνονται ιστορίες για τις γυναίκες, πώς μας αντιμετωπίζουν, πώς εξελίχθηκαν τα δικαιώματά μας. Γιατί μέχρι τότε, οι γυναίκες ηρωίδες πέθαιναν στο πρώτο επεισόδιο και μετά υπήρχαν μόνο άντρες που έκαναν πράγματα. Στη δεκαετία του ’90, στις σειρές οι γυναίκες έκαναν τα πάντα. Σκότωναν τους βρικόλακες, ήταν μάγισσες, δούλευαν στο FBI. Μιλάμε επίσης για τις μειονότητες πολύ και την εκπροσώπηση της ομοφυλοφιλίας στην τηλεόραση, κυρίως χάρη στην παρουσία της Ελεν Ντε Τζένερις. Ακόμα, στεκόμαστε στο πώς αναπαρίστανται οι φυλετικές και εθνικές μειονότητες και πώς προοδεύσαμε κατά κάποιον τρόπο αφού οι μαύροι δεν παρουσιάζονται πια ως δολοφόνοι ή έμποροι ναρκωτικών. Πλέον, είχαμε μαύρους αστυνομικούς, πυροσβέστες, δικηγόρους. Η δεκαετία του ’90 άλλαξε πραγματικά τον τρόπο με τον οποίο αναπαριστούμε τις μειονότητες. Κι έδειξε ότι η τηλεόραση δεν είναι απλώς μια μικρή οθόνη στο σαλόνι. Αλλά είναι μια πόρτα προς την ελευθερία. Μια πόρτα για να είσαι ο εαυτός σου, για να καταλάβεις τον εαυτό σου», επισήμανε η επιμελήτρια.

«ΤΑ ΦΙΛΑΡΑΚΙΑ». Διατρέχοντας κανείς τα εκθέματα, θα συναντήσει αναφορές σε πολύ χαρακτηριστικές παραγωγές της περιόδου, ακόμα κι αν έχουν καλτ καταγωγή, όπως η «Νταντά», οι «Μάγισσες», τα «X-Files», «Frasier», «Beverly Hills». Από αυτές δεν θα μπορούσαν να λείπουν τα αγαπημένα «Φιλαράκια» με όλα τα συν και τα πλην τους. «Η σειρά επηρέασε την κοινωνία, κάνοντας γνωστό αυτό που ξέρουμε σήμερα ότι οικογένεια δεν είναι απαραίτητα αυτή στην οποία γεννήθηκες αλλά μπορείς να την επιλέξεις και να είναι οι φίλοι σου», υπογραμμίζει η γαλλίδα κινηματογραφίστρια και συνεχίζει. «Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζαν τη Μόνικα ήταν απαίσιος. Για εκείνη την εποχή βέβαια ήταν απλά αστείος. Σήμερα όταν το βλέπεις αυτό, αισθάνεσαι κάπως άβολα μερικές φορές. Αλλά, από την άλλη, έδειχναν ένα ζευγάρι λεσβιών να μεγαλώνουν μαζί ένα παιδί χωρίς να υπάρχει πρόβλημα». Το ίδιο ισχύει και με το «Sex and the city» που αν και άνοιξε τον δρόμο στη σεξουαλική απελευθέρωση και την ενδυνάμωση των γυναικών, τις εγκλώβισε να αναλώνονται μόνο στις σχέσεις τους με τους άνδρες.

Για να αναβιώσει όσο το δυνατόν περισσότερο ο κόσμος των σειρών, στήθηκαν στην έκθεση αναπαραστάσεις χαρακτηριστικών σκηνικών, όπως τα σχολικά ερμάρια της Γουίλοου από το «Buffy», οι καναπέδες του Central Perk από τα «Φιλαράκια» και μια αναπαράσταση του χωριού Σπρίνγκφιλντ με Lego από τους Simpsons, μιας παραγωγής που προέβλεψε την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ και τα συνδέσιμα ρολόγια. Για τους λάτρεις του καλτ, μπορούν να γυρίσουν τη δική τους σκηνή από θρυλικές κωμικές σειρές όπως «Ο πρίγκιπας του Μπελ Ερ», να διαβάσουν τα σενάρια χαρακτηριστικών στιγμών και να προσθέσουν ηχογραφημένο γέλιο. Τη δική τους πινελιά σε αυτή τη ζωγραφιά του 1990 βάζουν οι αναπαραστάσεις ενός ρετρό γκαράζ, γεμάτου με αφίσες, βιντεοπαιχνίδια, παλιές τηλεοράσεις, CD όπου αποσπάσματα σειρών προβάλλονται σε VHS βίντεο και τα κόμικς δίνουν τροφή για συζήτηση.

ΑΠΟ ΤΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. Σε όλη τη διάρκεια της έκθεσης, καλεσμένοι δημοσιογράφοι, σεναριογράφοι και σκηνοθέτες αποκρυπτογραφούν τα βασικά θέματα της δεκαετίας μέσα από διασκεδαστικά βίντεο, μιλώντας για τις εφηβικές σειρές, τη μουσική, τη μόδα, την εξέλιξη των σεναρίων και της σκηνοθεσίας και την πολιτική προέκταση των ιστοριών.

Ειδική μνεία γίνεται στη μετακόμιση κινηματογραφιστών από το σινεμά στην τηλεόραση, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτά των Ντέιβιντ Λιντς με το «Τwin Peaks» και του Κουέντιν Ταραντίνο με το «Urgences».

«Σήμερα βλέπουμε τον Μάρτιν Σκορσέζε και τον Ντέιβιντ Φίντσερ να κάνουν τηλεόραση και είμαστε πολύ συνηθισμένοι σε αυτό. Δεν βλέπουμε πόσο εξαιρετικό είναι. Αλλά όταν το έκανε ο Ντέιβιντ Λιντς ήταν γιατί θεωρείτο άθλιο να ασχολείται κανείς με την τηλεόραση. Μόνο άνθρωποι που είχαν αποτύχει στην καριέρα τους κατέφευγαν σε αυτήν. Οι ηθοποιοί ντρέπονταν να πουν ότι δούλευαν εκεί, προτιμούσαν να κάνουν διαφημίσεις. Αλλά όταν κάποιος σαν τον Ντέιβιντ Λιντς έρχεται το 1992 στην τηλεόραση και λέει ότι κάνει σειρά με τον ίδιο τρόπο που κάνει ταινίες και όχι τίποτα κατώτερο, ανεβάζει τόσο ψηλά τον πήχη», κατέληξε η Σαρλότ Μπλουμ, η οποία δήλωσε λάτρις του «Twin Peaks».