Πολιτικοί {LF}Ντάνινγκ-Κρούγκερ

Το τελευταίο διάστημα, αλλού αργόσυρτα και αλλού ακαριαία, σχηματίζονται κυβερνήσεις. Στον σχολιασμό της διαδικασίας στις ΗΠΑ, αλλά όχι μόνο, γίνεται αναφορά στο Σύνδρομο (ή Αποτέλεσμα) Ντάνινγκ-Κρούγκερ. Καθώς είναι σίγουρο ότι κανείς από τους δύο ψυχολόγους, ούτε ο Dunning ούτε ο Kruger, έχουν άμεση συμμετοχή σε όσα τους καταλογίζονται, προκύπτει το ερώτημα, τι είναι το σύνδρομο και γιατί στοιχειώνει την πολιτική;

Σύμφωνα με την Wikipedia, το σύνδρομο είναι γνωσιακή προκατάληψη: άτομα με περιορισμένες δυνατότητες και γνώσεις, όταν αυτοαξιολογούνται, συστηματικά υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους. Ισχύει ίσως και το αντίστροφο, καταρτισμένα άτομα να αυτο-υποβαθμίζονται.  Στα καφενεία αναγνωρίζουμε αμέσως τον Ξερόλα DK (χαϊδευτικά και Dummy Kruger) που, φωνασκώντας με στόμφο, προτείνει λύσεις για όσα δεν γνωρίζει. Συνήθως για το ποδόσφαιρο· άμα λάχει, για την ασφάλεια στις μεταφορές, το Σύνταγμα ή τα δημοσιονομικά. Αν τύχει να βρίσκεται εκεί πραγματικός συνταγματολόγος, αυτός συνεχίζει σιωπηλός τον (σκέτο) καφέ του.

Το σύνδρομο εντόπισε το Μαντείο των Δελφών (Γνώθι σαυτόν)· το αντίστροφο, ο Σωκράτης (Εν οίδα ότι ουδέν οίδα). Πιθανώς και να οφείλεται εν μέρει σε στατιστική ψευδαίσθηση – όταν συγκρίνονται ακρότητες βλακείας με τον μέσο όρο. Αν το σκεφτούμε λιγάκι, δεν εκπλήσσει ότι ο άσχετος στερείται τα εφόδια για να σταθμίσει το βάθος της ασχετοσύνης του. Εύκολα ερμηνεύουμε την παρουσία του Συνδρόμου στην καθημερινότητα.

Το θέμα περιπλέκεται, αν επεκτείνεται στην επιλογή χειρουργού για δύσκολη εγχείρηση: αυτός που σπεύδει να αυτοπροταθεί μάλλον δεν θα είναι ο κατάλληλος. Για τον λόγο αυτόν προτιμάμε νοσοκομεία ή ρωτάμε γνώστες. Στα επιχειρηματικά, είμαστε επιφυλακτικοί απέναντι σε πομπώδεις αυτοπροτάσεις. Μας προστατεύει ο ανταγωνισμός (στην αγορά ή στα χρηματιστήρια), ενώ εταιρείες συμβούλων προσφέρουν «δέουσα επιμέλεια» (due diligence). Ακόμη και όταν αριθμητικά κυριαρχούν οι DK, μας σώζει η σύγκριση και η αξιολόγηση. Δηλώνεις ό,τι θέλεις, αλλά δεν «είσαι ό,τι δηλώσεις» – τουλάχιστον όχι εύκολα.

Κρίνοντας από πρόσφατους σχολιασμούς, η προστασία από τους προστατευόμενους των κ.κ. Ντάνινγκ και Κρούγκερ, δεν επεκτείνεται στους πολιτικούς.

Γιατί όμως να μην προστατεύεται η πολιτική; Από την εποχή των αρχαίων τα πιο καλά μυαλά εξετάζουν πώς οργανώνεται η πολιτεία προκειμένου να διοικείται, αν όχι από τους αρίστους, τότε αποκλείοντας τους χειρίστους. Η δημοκρατική πρακτική μάλιστα επιστρατεύει και τη «σοφία του πλήθους»: όταν έχεις αναπόφευκτα πολλούς ασχέτους, τους βάζεις όλους μαζί προκειμένου ο ένας να διορθώνει τον άλλον. Παράλληλα, η εναλλαγή σημαίνει ότι εφαρμόζεται κάτι σαν «επιβίωση των ικανότερων» (ή λιγότερο κακών).

Γιατί, λοιπόν, είναι ανοικτές οι θύρες στους DK; Τον ρόλο θυρωρού καλείται να παίξει η κοινωνία πολιτών, μέσω της ανοικτής και ουσιαστικής συζήτησης. Ομως, στην προσπάθεια να αποφευχθούν οι κακοτοπιές, τα τελευταία χρόνια περιορίζεται η συζήτηση και έτσι ακυρώνεται το face control. Οταν η αντιπαράθεση μετατρέπεται σε performance, διαμορφώνουμε τις συνθήκες ανάδειξης όσων νομίζουν ότι ξέρουν. Οταν think tank στηρίζουν κομματικά αφηγήματα, γίνονται δηλαδή όλο tank και καθόλου think, η απλούστευση περίπλοκων θεμάτων διευκολύνει τον χλευασμό της εμπεριστατωμένης διαφωνίας. Δοξάζοντας την ημιμάθεια, έχουμε υποβαθμίσει τη γνώση και την επάρκεια.

Κάπως έτσι καταλήγει το πολιτικό προσωπικό να μοιάζει με cast οπερέτας των Ντάνινγκ και Κρούγκερ. Ομως, παρατηρούν ψυχολόγοι, αυτό έχει και θετικά: αν η άγνοια είναι ευδαιμονία, οι ίδιοι οι επιλεγέντες ζουν ζωή χαρισάμενη. Εμείς ίσως λιγότερο.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά