Μια νέα εθνική ατζέντα, για έναν νέο κόσμο

Κάθε μέρα που περνάει όλοι διαπιστώνουν ότι ο κόσμος του Τραμπ είναι ένας διαφορετικός κόσμος. Για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος είναι ένας κόσμος επισφαλής και απειλητικός. Για όλα τα μεγάλα, τα λεγόμενα «εθνικά», θέματα ασφάλειας και εξωτερικών σχέσεων, οι δύο χώρες του Ελληνισμού, στη σκιά της εισβολής του 1974 και της συνεχιζόμενης κατοχής στην Κύπρο, είχαν για 50 χρόνια ένα σταθερό πλαίσιο αναφοράς. Οι άξονές του ήταν ξεκάθαροι: σταθερά σύνορα, επίλυση διαφορών μέσα από το διεθνές δίκαιο, αποτρεπτική ισχύς βασισμένη στην αντίληψη ότι στη χειρότερη περίπτωση ένα θερμό επεισόδιο, ακόμη κι αν δεν μπορούσε να αποτραπεί, θα είχε μικρή διάρκεια μέχρι την παρέμβαση κυρίως των Αμερικανών, στρατιωτικά και πολιτικά, δυνητικά και της ΕΕ σε πολιτικό επίπεδο.

Η αιφνίδια αλλαγή που σηματοδοτεί η ατζέντα της νέας αμερικανικής κυβέρνησης και η ταχύτητα με την οποία την προωθεί καταρρίπτουν όλες τις βεβαιότητες. Αναιρούν δηλαδή τις θεμελιώδεις αρχές στις οποίες στηριζόταν όλη η εθνική στρατηγική. Οι ΗΠΑ είναι ανοιχτά υπέρ του αναθεωρητισμού – αν η αλλαγή συνόρων αφορά τον Καναδά ή τη Γροιλανδία, δεν υπάρχει απαραβίαστο στο Αιγαίο. Η Ευρώπη, που ακόμη υπερασπίζεται το απαραβίαστο των συνόρων, τώρα ξεκινά τη διαδρομή της στρατηγικής αυτονομίας και θα αργήσει να αποκτήσει – εάν ποτέ συμβεί – στρατιωτική ισχύ και μηχανισμούς εμπλοκής της σε πραγματικές συνθήκες συγκρούσεων. Τη γνώμη και τα αισθήματα της νέας αμερικανικής εξουσίας για την Ευρώπη, τα διεμήνυσε με τη λεπτότητα ενός αυτόκλητου «σερίφη» ο αντιπρόεδρος Βανς. Ο Τραμπ σέβεται μόνο συνομιλητές με απόλυτη εξουσία στο εσωτερικό και χωρίς αναστολές για ανάμειξη σε αιματηρές στρατιωτικές επιχειρήσεις – το τηλεφώνημα αυτής της εβδομάδας με τον Πούτιν και το επεισόδιο με τον Ζελένσκι δεν αφήνουν περιθώρια αμφιβολιών. Ο Ερντογάν ήδη κινείται στο παρασκήνιο για να εξασφαλίσει μια συνάντηση στον Λευκό Οίκο, αφού έλυσε για κάποια χρόνια το Κουρδικό, έβαλε στη φυλακή τον πιο απειλητικό του αντίπαλο Ιμάμογλου και έχει ρόλο σε Ουκρανικό και Μεσανατολικό.

Απέναντι σε μια τέτοια ζοφερή πραγματικότητα, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν την πολλαπλή συνεργασία με το Ισραήλ και, εξίσου σημαντικό, τη στρατηγική σύγκρουση συμφερόντων του Ισραήλ με την Τουρκία και τον ρόλο της, όπως τον φαντασιώνεται ο Ερντογάν. Είναι πολύτιμη, ιδίως σε πρώτο χρόνο, αλλά δεν αρκεί.

Ολες οι παράμετροι για τη διαμόρφωση των μακροπρόθεσμων πολιτικών επηρεάζονται από την τεκτονική αλλαγή. Και η αλλαγή δεν αφορά μόνο τον αμυντικό τομέα – το αμυντικό δόγμα, τη στρατιωτική θητεία, τους εξοπλισμούς, τη δημιουργία μιας εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας και την ανάπτυξη σχετικής τεχνογνωσίας. Δεν αφορά ούτε μόνον την επανεξέταση της κατανομής των διαθέσιμων πόρων της χώρας, με τη συνεχώς ογκούμενη επιβάρυνση των εξοπλιστικών δαπανών, που ιστορικά δρομολογούσαν χρεοκοπίες του κράτους. Αφορά τελικά τη διαμόρφωση μιας διαφορετικής κουλτούρας, μιας άλλης ατμόσφαιρας στη χώρα. Σήμερα οι ελίτ της και ένα τμήμα της κοινωνίας της που απολαμβάνει τους καρπούς της ανάκαμψης, ύστερα από τη μεγάλη κρίση, ζουν μια μικρή έκρηξη μεσοπολεμικής ανεμελιάς. Οι ανάγκες, όμως, είναι άλλες. Το ερώτημα, εάν υπάρχει σήμερα το δυναμικό ή ο φορέας που θα μετατρέψει αυτή την ανάγκη σε πολιτική ατζέντα.

Ο Φοίβος Καρζής είναι δημοσιογράφος