Ελληνίδες τεχνοκριτικοί {LF}που έγραψαν Ιστορία

Ποια θεωρείται η πρώτη γυναίκα ανεξάρτητη επιμελήτρια με καταγωγή από την Ελλάδα; Ποιας το κριτικό σημείωμα για την έκθεση του Βλάση Κανιάρη στάθηκε αφορμή να συλληφθεί από το δικτατορικό καθεστώς, αποκλείοντάς την έκτοτε από κάθε επαγγελματική δραστηριότητα στα μέσα ενημέρωσης; Και ποια υπήρξε η πρώτη θεωρητικός στην Ελλάδα που ανέπτυξε μια προσωπική θεωρία για την τέχνη αναφορικά με την πρόσληψη και την υποδοχή του έργου τέχνης;

Είναι μερικές μόνο από τις 11 ελληνίδες τεχνοκριτικούς που έγραψαν Iστορία, αλλά και μέσα από τα κείμενά τους κατέγραψαν την ιστορία της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης. Γυναίκες που ξεκίνησαν όχι απαραίτητα από την Αθήνα, αλλά από τα Χανιά ή το Αργοστόλι, που δεν σπούδασαν μόνο Ιστορία της Τέχνης, αλλά και Νομική ή Ιταλική Φιλολογία, και που κατάφεραν με την κριτική τους σκέψη να παίξουν καθοριστικό ρόλο στο εγχώριο εικαστικό τοπίο καθώς τα κείμενά τους δημοσιεύονταν μεταξύ άλλων σταθερά στα «ΝΕΑ» και στο «ΒΗΜΑ», στον «Ταχυδρόμο» και στην «Αυγή», την «Καθημερινή» και την «Ελευθεροτυπία».

Και είναι αυτές οι γυναίκες που μπαίνουν κάτω από τον ερευνητικό φακό ισάριθμων σύγχρονων συναδέλφων τους, οι οποίοι αναλύουν το βιογραφικό τους, την εποχή που έζησαν, τις καταβολές, τις επιρροές που δέχθηκαν και κυρίως τα κείμενα που μας έχουν κληροδοτήσει για να συνθέσουν τα πορτρέτα τους, τα οποία αποτελούν και το υλικό της νέας έκδοσης τoυ ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Ενωσης Κριτικών Τέχνης (AICA Hellas) «Γυναίκες στην τεχνοκριτική και ελληνική μεταπολεμική τέχνη». Πρόκειται για τον όγδοο τίτλο της σειράς «Κριτική + Τέχνη».

«Ο τόμος στοχεύει να χαρτογραφήσει την επαγγελματική δραστηριότητα ελληνίδων τεχνοκριτικών, οι οποίες είχαν συνεπή και τακτική παρουσία στον περιοδικό Τύπο, συμπεριλαμβανομένων εφημερίδων, περιοδικών και καλλιτεχνικών περιοδικών, καθώς και συχνή ενασχόληση με την επιμέλεια εκθέσεων. Σε μια πρώτη προσέγγιση του χώρου της τεχνοκριτικής, από το 1950 έως τις μέρες μας, διαπιστώνουμε ότι ο αριθμός των γυναικών εκπροσώπων στο συγκεκριμένο πεδίο άρθρωσης λόγου και άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας είναι αξιοσημείωτος», σημειώνουν οι επιμελήτριες της έκδοσης Ειρήνη Γερογιάννη και Χάρις Κανελλοπούλου, επισημαίνοντας ότι «ο ρόλος του φύλου είναι τόσο σημαντικός, ώστε να θέτει όρους με τους οποίους οι γυναίκες δραστηριοποιούνται, κινούνται ή/και εκφράζουν δημόσιο λόγο εντός του».

Τα κείμενα

Η χαρτογράφηση της γυναικείας παρουσίας στην τεχνοκριτική στην Ελλάδα κατά τη μεταπολεμική περίοδο ξεκινά με την Εφη Φερεντίνου (1915-1979) και ολοκληρώνεται με την Μπία Παπαδοπούλου (1961), ενώ στο ενδιάμεσο συναντάμε προσωπικότητες όπως οι Ελένη Βακαλό, Εφη Ανδρεάδη, Μαρία Κοτζαμάνη, Βεατρίκη Σπηλιάδη, Εφη Στρούζα, Ελένη Βαροπούλου, Ντόρα Ηλιοπούλου – Ρογκάν, Πέγκυ Κουνενάκη, Μαρία Μαραγκού. Τα ερευνητικά άρθρα που συνδυάζουν εξίσου βιογραφικά στοιχεία, ανάλυση του κριτικού λόγου κάθε τεχνοκριτικού, μαζί με ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία του πλαισίου στο οποίο κινήθηκαν, υπογράφουν μέλη και μη της AICA.

Η διαδρομή στον κόσμο της ελληνικής τεχνοκριτικής υπό το πρίσμα των γυναικών εκπροσώπων της προλογίζεται από τον πρόεδρο της AICA, Εμμανουήλ Μαυρομμάτη. Και καθώς στο παρόν κείμενο δεν είναι δυνατόν να συμπεριληφθεί έστω και μια σύντομη παρουσίαση για την καθεμία από τις 11 προσωπικότητες που φιλοξενούνται στον τόμο, τουλάχιστον ας μην αφήσουμε αναπάντητα τα ερωτήματα που τέθηκαν στην αρχή. Ως πρώτη επιμελήτρια θεωρείται η Εφη Στρούζα. Η τεχνοκριτικός που συνελήφθη για τα κείμενά της ήταν η Μαρία Κοτζαμάνη. Και η πρώτη θεωρητικός που ανέπτυξε προσωπική θεωρία για την πρόσληψη και υποδοχή του έργου τέχνης ήταν η Ελένη Βακαλό.