Η μαγεία του ρεαλισμού

^«Δεν θέλω ρεαλισμό, θέλω μαγεία» είναι μία από τις φράσεις της Μπλανς Ντιμπουά που έχουν καθορίσει την ταυτότητα, τη διαδρομή αλλά και το ίδιο το έργο του Τενεσί Ουίλιαμς (Tennessee Williams, 1911-1983), «Λεωφορείον ο Πόθος» («A streetcar named Desire», 1947). Φράση που βρίσκει μια θέση τόσο φυσική όσο και ανατρεπτική μέσα στο σύμπαν που έχει δημιουργήσει ο Δημήτρης Καραντζάς στη σκηνή του θεάτρου Προσκήνιο. Μακριά από τη μαγεία και βουτηγμένη στον ρεαλισμό, η παράσταση ξεκινά δημιουργώντας ένα ευφυές κλειστοφοβικό περιβάλλον: Γιατί όλη την πλοκή του έργου ο σκηνοθέτης προσπάθησε να τη «στριμώξει» μέσα σε ένα στενό σπίτι, εκείνο της Στέλλας (αδελφή της Μπλανς) και του Στάνλεϊ Κοβάλσκι. Και όλο αυτό το στρίμωγμα αντανακλά στον κόσμο των ηρώων του – που άλλοι τον διαλαλούν και άλλοι τον κρύβουν.

Με το βλέμμα στον ρεαλισμό, με σκηνές όπου τα σώματα και οι ψυχές ξεγυμνώνονται και γδύνονται, με συμπεριφορές ωμές, ακόμα και βίαιες, ο Καραντζάς ξεδιπλώνει την ιστορία του: Από τη μια ο χάρτινος κόσμος της Μπλανς που έχει καταρρεύσει και από την άλλη ο ζωντανός, ίσως όμως και αποκρουστικός, πραγματικός κόσμος του Στάνλεϊ και της Στέλλας. Από τη μια η ψευδαίσθηση του μεγαλείου μιας αστικής τάξης που έχει ξεπέσει και από την άλλη η αποδοχή και ο συμβιβασμός μιας λαϊκής τάξης που το μόνο που θέλει είναι να επιβιώνει πίνοντας και παίζοντας χαρτιά. Ανάμεσα σε αυτή τη σκηνική ισορροπία ο σκηνοθέτης προτάσσει ρεαλισμό, σκληρότητα και μικρές χαραμάδες ελπίδας και φωτός που, τελικά, τις καταπίνει η ζωή.   Το έργο που ανήκει στα κορυφαία του 20ού αιώνα ανέβηκε για πρώτη φορά το 1947 στη Νέα Υόρκη από τον Ελία Καζάν και δύο χρόνια μετά, το 1949, έχοντας ήδη βραβευθεί με Πούλιτζερ, παίχτηκε στο Λονδίνο σε σκηνοθεσία Λόρενς Ολίβιε. Η ταινία του 1951 με την υπογραφή του Καζάν και το δίδυμο Βίβιαν Λι – Μάρλον Μπράντο συνέβαλε στη μετέπειτα πορεία του έργου. Στην Ελλάδα, ο Κάρολος Κουν πρωτοπαρουσίασε το έργο, το 1949, στο Θέατρο Τέχνης, με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Βασίλη Διαμαντόπουλο. Τη σεζόν 1965-66 η Ελλη Λαμπέτη ερμήνευσε τον ρόλο της Μπλανς Ντιμπουά. Εκτοτε το έργο έχει παρουσιαστεί στις εγχώριες σκηνές με λιγότερο ή περισσότερο αξιόλογα και κυρίως ενδιαφέροντα αποτελέσματα.

Η παράσταση

Ο Καραντζάς έστησε τον θίασό του γνωρίζοντας καλά το πλαίσιο – κοινωνικό – ταξικό και αισθητικό – μέσα στο οποίο θα κινηθούν οι ηθοποιοί και οι ρόλοι. Η Μπλανς, ρομαντική και μορφωμένη, λειτουργεί με την ανάμνηση ενός ένδοξου παρελθόντος, προσπαθώντας να ξεχάσει όλα και όλους που την πλήγωσαν – ακόμα και τον εαυτό της. Η Αλεξία Καλτσίκη, ερμηνευτικά ώριμη και σκηνικά γοητευτική, είναι η Μπλανς αυτού του σύμπαντος.

Ο Αρης Μπαλής είναι ο επί σκηνής πολωνός μετανάστης Στάνλεϊ Κοβάλσκι που προσπαθεί να πάει, ανεπιτυχώς, κόντρα σε αυτό που πραγματικά είναι – άξεστος και ενίοτε χυδαίος. Η Στέλλα της Δήμητρας Βλαγκοπούλου διαθέτει όλη την γκάμα των αποχρώσεων του ρόλου και επιβεβαιώνει, ως ηθοποιός, την ενδιαφέρουσα ερμηνευτική πορεία που ανοίγεται μπροστά της.

Ο Γιώργος Ζυγούρος (σε διπλή διανομή με τον Βασίλη Μαγουλιώτη) καταθέτει με σκηνική ακρίβεια τον ήρωά του, όπως και το ζευγάρι των γειτόνων του Στάνλεϊ και της Στέλλας, ο Στιβ και η Ευνίκη των Γιάννη Κόραβου και Ιωάννας Ραμπαούνη.