Ποιητική και {LF}«βιολογική ψυχογραφία»

Είναι γνωστή η συμβολή του Γιώργου Ανδρειωμένου, καθηγητή της Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, προσεκτικού ερευνητή και σχολαστικού μελετητή αρχειακών τεκμηρίων, στην ανάπτυξη και ανάδειξη των φιλολογικών σπουδών. Το 2022 μάς είχε προσφέρει ένα πραγματικό φιλολογικό και εκδοτικό επίτευγμα: συσσωμάτωσε για πρώτη φορά όλα τα δημοσιευμένα, διάσπαρτα και δυσεύρετα κείμενα του Κώστα Κουλουφάκου, τα ταξινόμησε, τα σχολίασε και τα συνόδευσε με ένα εξαιρετικό «Επίμετρο», «Φωτογραφικό Παράρτημα» και «Ευρετήριο ονομάτων» σε μια καλαίσθητη έκδοση περίπου 2.400 σελίδων σε δύο τόμους, με τίτλο: Κώστας Κουλουφάκος, Τα Δημοσιευμένα Εργα [Τόμος 1: Πρωτότυπα] και [Τόμος 2: Μεταφρασμένα] (εκδ. Κίχλη). Δύο χρόνια μετά επιμελείται τον 19ο τόμο των Απάντων του Κωστή Παλαμά, έκδοση που υλοποιείται από το Ιδρυμα Κωστή Παλαμά υπό τη γενική φιλολογική εποπτεία του προέδρου του Ιδρύματος, Κωνσταντίνου Γ. Κασίνη. Ο Γιώργος Ανδρειωμένος δεν είναι μόνο γνώστης δεινός του παλαμικού έργου και βίου (λ.χ. Ο Παλαμάς και η πολιτική στην πρώιμη και ύστερη φάση της ζωής του κ.ά.), αλλά συμπλήρωσε και ανανέωσε την εικόνα που έχουμε για τον ποιητή ως διανοούμενο με τη μελέτη του Ο Παλαμάς και ο Πολιτικός Φιλελευθερισμός (Εκδόσεις Ι. Σιδέρης, 2022) φωτίζοντας εκ νέου το έργο και την προσωπικότητα του σπουδαίου δημιουργού.

Ο τόμος αυτός περιλαμβάνει τα δύο εμβληματικά έργα του ποιητή: «Η Ποιητική μου» και «Τα Χρόνια μου και τα Χαρτιά μου». Η έκδοση ακολουθεί πιστά κατά το μέρος της «Ποιητικής» την έκδοση του 1933 από το Βιβλιοπωλείον της Εστίας και κατά το μέρος της ενότητας «Τα Χρόνια μου και τα Χαρτιά μου» την έκδοση του 1940 από τις Εκδόσεις Εργων Κωστή Παλαμά του Τυπογραφείου Εστία, με αναλυτικά καταγραμμένες και τεκμηριωμένες τις όποιες αποκλίσεις. Τέλος, εμπεριέχει από τον σχεδιαζόμενο, από τον Παλαμά, τρίτο τόμο της σειράς αυτής με τον ευρύτερο τίτλο Τα Χρόνια μου και τα Χαρτιά μου τρία κείμενα: «Το θέατρό μας», «Ο Κάλβος κι άλλη μια φορά» και «Πώς θυμούμαι τους “Ιαμβους και ανάπαιστους”». Μέσα από τα κείμενα του τόμου αυτού και διαμέσου μιας γλαφυρής όσο και αναστοχαστικής αναδρομικής και αυτοδιηγητικής αφήγησης ο Παλαμάς αναζητά τον εαυτό του. Και κατορθώνει μέσα από την προσωπική του πορεία, αναλύοντας τον ψυχισμό του και αναφερόμενος στις συνθήκες που συνέβαλαν στη διαμόρφωσή του, να αποτυπώσει το κλίμα μιας ολόκληρης εποχής, τόσο σημαντικής για τη διαμόρφωση της νεότερης λογοτεχνίας και σκέψης.

Εκτός από τα καθαυτά κείμενα του ποιητή, στον τόμο υπάρχει μία ενότητα με φωτογραφικό υλικό, ένα εκτενές «Υπόμνημα» σε δύο μέρη, όπου στο πρώτο μέρος με τίτλο «Σημείωμα του επιμελητή» αναφέρονται θέματα εκδοτικών επιλογών γύρω από την ορθογραφία και τη θεραπεία των διπλοτυπιών των παλαμικών κειμένων, ύστερα από εξονυχιστική μελέτη των αυτογράφων του ποιητή που απόκεινται στο Ιδρυμα Παλαμά. Ο Ανδρειωμένος αιτιολογεί όλες τις επιλογές του, κάνοντας αναλυτικές συγκριτικές παρατηρήσεις. Στο δεύτερο μέρος του «Υπομνήματος», με τίτλο «Σημειώσεις και σχόλια», δίνει πολύτιμες και τεκμηριωμένες πληροφορίες για το «εργαστήρι» του μεγάλου δημιουργού καταλήγοντας σε δύο σημαντικά συμπεράσματα: ο Παλαμάς «προετοίμαζε συστηματικά και επεξεργαζόταν μεθοδικά όσα κείμενά του είχε αποφασίσει πως θα περιλαμβάνονται» στην έκδοση και ότι «συμμετείχε ο ίδιος στη διαδικασία της προετοιμασίας της εκτύπωσης παραδίδοντας στον εκδότη καθαρογραμμένο το τελικό αυτόγραφο επί του οποίου βασίστηκε η στοιχειοθεσία του κειμένου και πραγματοποιώντας τις σχετικές τυπογραφικές διορθώσεις». Ακολουθεί η ενότητα των «Ευρετηρίων» όπου υπάρχουν εξαντλητικοί Πίνακες ονομάτων με πληροφορίες για όλα τα ονόματα που απαντώνται στον τόμο, Πίνακας λέξεων και φράσεων για τους ιδιωματικούς τύπους με ερμηνείες και επεξηγήσεις, καθώς και χρονολογικός Πίνακας των τελευταίων δημοσιεύσεων των παλαμικών κειμένων του τόμου.

Θεωρούμε τον τόμο αυτόν ένα ολοκληρωμένο εγχειρίδιο για κάθε μελετητή του έργου του Παλαμά αλλά και για κάθε αναγνώστη που θέλει, γνωρίζοντας καλύτερα τον παλαμικό κόσμο, να ψηλαφίσει τη διαμόρφωση της νεοελληνικής κριτικής σκέψης. Και να απολαύσει ταυτοχρόνως ένα παράδειγμα επιστημονικής φιλολογικής εργασίας.

Η Αννα Αφεντουλίδου είναι ποιήτρια και ερευνήτρια θεωρίας και κριτικής της λογοτεχνίας. Εργάζεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και είναι γενική γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων.