Ο Ντίλαν και τα φαντάσματα

Στο «A Complete Unknown» (ΗΠΑ, 2024) o Τζέιμς Μάνγκολντ, εστιάζοντας στα πρώτα χρόνια της δραστηριότητας του Μπομπ Ντίλαν (1960 -1965 περίπου), έφτιαξε μια κινηματογραφική βιογραφία όσο το δυνατόν πιο συμβατικά ανώδυνη, «στρογγυλεμένη», χωρίς αιχμές, χωρίς εκπλήξεις και χωρίς «κολπάκια». Με έναν Τιμοτέ Σαλαμέ σε πραγματικά καλή στιγμή, ο σκηνοθέτης του «Walk the line» – μιας άλλης βιογραφίας θρυλικού τραγουδιστή, του Τζόνι Κας, ο οποίος ως ρόλος υπάρχει και εδώ και ερμηνεύεται από τον Μπόιντ Χόλμπρουκ – προσφέρει μια πέρα για πέρα ψυχαγωγική, «ανεβαστική» ταινία, κομμένη και ραμμένη για να απολαύσουν οι φαν του «μυστηριώδη τροβαδούρου». Χορταίνεις από πληροφορία, χορταίνεις από trivia και κυρίως, χορταίνεις από τραγούδια του. Οντως, οι σκηνές που χαράσσονται στη μνήμη και που πολύ πιθανόν να οδηγήσουν τον Σαλαμέ σε ένα Οσκαρ – οι υποψηφιότητες ανακοινώνονται σήμερα – είναι εκείνες που τον βλέπουμε να τραγουδάει επιτυχίες του όπως το «Song to Woody», το «Like a rolling stone» και το «The Times They Are A-Changin» (σημειωτέον τραγουδά ο ίδιος ο ηθοποιός και μάλιστα εξαιρετικά). Οπως και το «Υπάρχω» για τον Στέλιο Καζαντζίδη, έτσι και το «A Complete Unknown» είναι μια ταινία φτιαγμένη έτσι ώστε να θέλεις να τραγουδήσεις κι εσύ μαζί της. Kαι αυτό κάνεις.

Ενδιαφέρον επίσης έχει ο χαλαρός τρόπος με τον οποίο ο Μάνγκολντ αναπαριστά τη σχέση του Ντίλαν με άλλους καλλιτέχνες τονίζοντας τη δυσκολία στον χαρακτήρα του. Με την Τζόαν Μπαέζ (Μόνικα Μπάρμπαρο), με την οποία ανέπτυξε μια εντελώς αλαλούμ ερωτική – καλλιτεχνική σχέση, με το είδωλό του, τον καθηλωμένο στο νοσοκομείο Γούντι Γκάθρι (Σκοτ Μακνέρι) και κυρίως με τον ευγενικό μουσικό της αμερικανικής φολκ Πιτ Σίγκερ (Εντουαρντ Νόρτον), τον άνθρωπο που βοήθησε τον  Ντίλαν περισσότερο από κάθε άλλο, σπιτώνοντάς τον όταν δεν είχε πού να μείνει έχοντας φτάσει στη Νέα Υόρκη από τη Μινεσότα με μια κιθάρα στον ώμο.

Το «A Complete Unknown» δεν είναι ακριβώς σινε – αγιογραφία (ο Μάνγκολντ δεν κρύβει το γεγονός ότι ο Ντίλαν μπορούσε εύκολα και απολύτως δικαιολογημένα να σπάσει τα νεύρα όλων όσοι τον συναναστρέφονταν), είναι όμως μια ταινία που ολοφάνερα υποκλίνεται μπροστά στο «αντικέιμενό» της δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι όλοι μας οφείλουμε να κάνουμε το ίδιο.

Ωδή για την απώλεια

Αναζητώντας πληροφορίες για τη γοητευτικά αινιγματική λέξη του τίτλου της ταινίας «Arcadia» (Ελλάδα / Boυλγαρία / ΗΠΑ, 2024) θα συναντήσει κανείς την περίφημη λατινική φράση «Et in Arcadia ego», η οποία αποδίδεται ως «και είμαι στην Αρκαδία» και μάλιστα έχει περάσει σε δύο πίνακες του γάλλου ζωγράφου Νικολά Πουσέν (1594-1665). Η φράση μπορεί επίσης να αποδοθεί ως «είμαι και εγώ στην Αρκαδία», ή «ο θάνατος υπάρχει ακόμη στην Αρκαδία», ή ακόμα «Αυτός που βρίσκεται στον τάφο έζησε στην Αρκαδία». Ο πρώτος πίνακας του Πουσέν που χρονολογείται το 1630 παρουσιάζει τρεις αρκάδες βοσκούς και μια γυναικεία μορφή σε απροσδιόριστη αρχαϊκή εποχή, συμμετρικά τοποθετημένους γύρω από έναν τάφο, στον οποίο είναι χαραγμένη η μυστηριώδης αυτή φράση. Στον δεύτερο πίνακα (που μάλιστα βρίσκεται στο Λούβρο) ο ένας από τους βοσκούς, διαβάζει γονατιστός  την επιγραφή, ο δεύτερος κοιτάζει παθητικά τη σκηνή, ενώ ο τελευταίος μοιάζει να συνομιλεί με την άγνωστη γυναίκα που στέκεται δίπλα του. Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω κατά πόσο όλα αυτά τα στοιχεία επηρέασαν τη σκέψη του σκηνοθέτη Γιώργου Ζώη. Πάντως η «Arcadia», δείχνει φτιαγμένη με τις ίδιες ακριβώς ευαισθησίες που διακρίνει κανείς στους δύο παραπάνω πίνακες, όπως επίσης, κατά μία έννοια, εμπεριέχει και στοιχεία τους. Είναι μια ταινία που τη νιώθεις μούσκεμα από τα δάκρυα καθόλη τη διάρκειά της και ενώ παρακολουθείς δυο πρόσωπα (Βαγγέλης Μουρίκης, Αγγελική Παπούλια) σε μια εκ πρώτης ρεαλιστική, εν συνεχεία εντελώς μεταφυσική διαδρομή σε έναν μυστηριώδη «κόσμο». Ενα κόσμο χωρίς σύνορα, χωρίς όρια, χωρίς παρελθόν, χωρίς παρόν και χωρίς μέλλον. Βρίσκονται σε μια ειδυλλιακή ορεινή περιοχή προκειμένου να κάνουν αναγνώριση ενός πτώματος, όμως δεν θα αργήσεις να καταλάβεις ότι η ίδια η περιοχή ίσως είναι ο Αδης και τα δύο πρόσωπα φαντάσματα. Γιατί βρίσκονται στ’ αλήθεια εκεί; Τι πραγματικά γυρεύουν; Μέσα σε αυτό το απίστευτα εύθραυστο πλαίσιο και σε μια προσπάθεια να ισορροπήσει κυριολεκτικά πάνω σε μια κλωστή, ο Ζώης χτίζει την ταινία του δίνοντας τεράστια σημασία στην ατμόσφαιρα του μυστηρίου που ταξιδεύει πάνω στην αμαξοστοιχία της υπαρξιακής αναζήτησης. Μια βαθύτατα πονεμένη ωδή για την απώλεια, τον θάνατο, την ενοχή, τον ανερμήνευτο φόβο, την αμαρτία, την προδοσία, τη μετάνοια αλλά και την προσδοκία.

Το Μουμπάι των αντιθέσεων

Με το «Ολα όσα φανταζόμαστε ως φως» (All We Imagine as Light, διεθνής συμπαραγωγή, 2024), η ινδή σκηνοθέτιδα Παγιάλ Καπάντια χρησιμοποιεί ως χώρο δραματουργίας το Μουμπάι, την απίστευτης ζωντάνιας ινδική μεγαλούπολη και δομεί ένα θαυμάσιο πορτρέτο φιλίας και συντροφικότητας με βασικά πρόσωπα δύο διαφορετικής γενιάς γυναίκες: την Πράμπα (Κάνι Κουσρούτι) και την Ανού (Ντίβια Πράμπα) οι οποίες μοιράζονται το ίδιο διαμέρισμα. Αργότερα, με την προσθήκη μιας ακόμα γυναίκας, της Παρβάτι (Τσάγια Καρντάμ) η ιστορία θα μεταφερθεί στην επαρχία και εκεί, κάποια στιγμή, θα έρθει η ποιητική κλιμάκωση. Η σχέση της Πράμπα και της Ανού είναι η ραχοκοκαλιά του φιλμ γιατί η Καπάντια έφτιαξε δυο ηρωίδες που παρά τη στενή επαφή και της κοινής ζωής κάτω από την ίδια στέγη, δεν μοιάζουν να γνωρίζουν ή να ενδιαφέρονται να γνωρίσουν η μία την άλλη. Η ζωές τους δεν συγκλίνουν πουθενά όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν τις ενώνει μια «αόρατη» κλωστή, ότι δεν υπάρχει εγγύτητα και κατανόηση ανάμεσά τους. Συγχρόνως, η ταινία δεν κρύβει την αγάπη της για τον ίδιο τον δραματουργικό χώρο, το Μουμπάι· για την ακρίβεια, υπάρχουν στιγμές που νιώθεις ότι παρακολουθείς κάτι σαν ένα πολύ προσωπικό ντοκιμαντέρ για το Μουμπάι. Το Μουμπάι δεν είναι μόνο η πόλη όπου όλα τα παραπάνω συμβαίνουν, είναι οργανικός ρόλος, καταλυτικός δε στη συνολική εικόνα της ταινίας. Μια πόλη γεμάτη από χιλιάδες αντιθέσεις, μια πόλη που από τη μια μπορεί να σε απανθρωποποιήσει (όπως συμβαίνει στην ταινία) αλλά από την άλλη, με την ενέργειά της, σου δίνει ζωντάνια (που επίσης συμβαίνει στην ταινία).