«Το καρναβάλι των ζώων» στη γιορτή του πιάνου

Στις αρχές του 1886, πληγωμένος από μια αποτυχημένη περιοδεία στη Γερμανία, ο γάλλος συνθέτης Καμίγ Σεν – Σανς (1835-1921) αποσύρθηκε στην αυστριακή εξοχή, κι εγκαταστάθηκε για λίγους μήνες σε ένα ήσυχο χωριό κοντά στη Βιέννη. Εκεί, ήδη στην καλλιτεχνική του ωριμότητα, δημιούργησε δύο από τα διασημότερα έργα του. Ως βιρτουόζος του εκκλησιαστικού οργάνου, ολοκλήρωσε την 3η Συμφωνία, για την οποία δήλωσε: «Εδωσα σε αυτήν ό,τι μπορούσα να δώσω. Ο,τι πέτυχα εδώ, δεν θα το ξαναπετύχω». Στα διαλείμματα κι εντός διημέρου, όμως, έγραψε και μια σουίτα 14 σύντομων κινήσεων που ονόμασε «Το καρναβάλι των ζώων» – την οποία σκόπευε να πρωτοπαίξει επ’ ευκαιρία του επερχόμενου καρναβαλιού. Μέσα από εκείνη τη μουσική, και χρησιμοποιώντας παραδείγματα (κυρίως) από το ζωικό βασίλειο – όπως το λιοντάρι και ο κούκος –, ξετύλιξε την αγάπη του για τη φύση, μα και το χιούμορ του, καυτηριάζοντας τους μανιερισμούς των συναδέλφων του. «Τι διασκεδαστικό που είναι!», έγραψε ο Σεν – Σανς στον εκδότη του για το «Καρναβάλι». Οσο και αν είχε χαλαρώσει, όμως, φοβόταν τις συνέπειες της ελαφρότητας στη φήμη του ως σοβαρού μουσουργού. Ετσι, μετά από δύο άκρως επιτυχημένες εκτελέσεις μεταξύ φίλων, απαγορεύθηκε η παρουσίασή του στο ευρύ κοινό, για το υπόλοιπο της ζωής του συνθέτη.

Μόνο μία από εκείνες τις μουσικές μινιατούρες εξαιρέθηκε από το δρακόντειο μέτρο: «Ο κύκνος». Τέτοια ήταν η ψήφος εμπιστοσύνης του Σεν – Σανς προς το 13ο από τα νούμερα του «Καρναβαλιού», ώστε να επιτρέψει αμέσως στον τσελίστα Σαρλ Λεμπούκ – ο οποίος συμμετείχε στην πρεμιέρα – τη διασκευή του από έργο για τσέλο και δύο πιάνα στην εκδοχή για τσέλο και σόλο πιάνο. Θεματικός πυρήνας εκείνου του κομματιού είναι το αρχαιοελληνικό και ρωμαϊκό «κύκνειο άσμα» – η πεποίθηση πως το πλάσμα αυτό τραγουδάει πιο γλυκά μόλις πριν καταλήξει. Πηγή έμπνευσης αποτέλεσε το ποίημα του Αγγλου Αλφρεντ Τένισον «Ο θνήσκων κύκνος».

Το 1905, η ρωσίδα μπαλαρίνα – σουπερστάρ Αννα Πάβλοβα απογείωσε το έργο του Σεν – Σανς. Διατηρώντας τον τίτλο του λογοτεχνικού πρωτοτύπου, η Πάβλοβα – σε χορογραφία Μιχαήλ Φοκίν – αφηγείτο την ιστορία ενός βαριά τραυματισμένου, ετοιμοθάνατου κύκνου. Η εν λόγω παράσταση συνεχίστηκε για πάνω από 4.000 φορές. Πιο πρόσφατα, ένας ακόμη θρύλος του ρωσικού μπαλέτου, η Μάγια Πλισέτσκαγια, επανεφηύρε κινησιολογικά τον «Κύκνο», προτείνοντας πως το πτηνό αντιστέκεται στην κατάπτωση του γήρατος. Σε μια απόφαση μεγάλου συμβολισμού, η Πλισέτσκαγια απέδιδε εκείνη τη χορογραφία μέχρι και το γκαλά για τα 70ά της γενέθλια. Μετά την αποδήμηση του Σεν – Σανς, ολόκληρο το «Καρναβάλι των ζώων» συγκαταλέχθηκε στο πάνθεον της παγκόσμιας συμφωνικής μουσικής.

Piano Days

Το «Καρναβάλι», μαζί με έργα Ραβέλ και Μάρκες, θα εκτελέσουν για δύο πιάνα το ερχόμενο Σάββατο στις 19.00 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών οι Αλεξία Μουζά και Νεφέλη Μούσουρα. Η εκδήλωση εντάσσεται στον θεσμό «Piano Days @Megaron». Κατά τη διάρκεια εκείνου του Σαββατοκύριακου, μικροί και μεγάλοι θα έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε επιμορφωτικές δράσεις, και να παρακολουθήσουν συναυλίες με κλασικές και τζαζ νότες. Ορισμένοι εκ των μουσικών που θα εμφανιστούν είναι ο καταξιωμένος Αχιλλέας Γουάστωρ και ανερχόμενοι σολίστ, όπως ο νικητής του Διεθνούς Διαγωνισμού Μουσικής ARD 2022 Λούκας Στέρνατ, το Πρώτο Βραβείο στον Διεθνή Διαγωνισμό Γκέζα Αντα 2024 Ιλια Σμούκλερ, και η χαρακτηρισμένη ως «παιδί – θαύμα» Αλεξάντρα Ντόβγκαν.

Παύλος Κοπανάς