Συναισθηματικός ρεαλισμός

Εχουν περάσει σχεδόν ογδόντα χρόνια από τότε που ο Αρθουρ Μίλερ έγραψε και είδε να ανεβαίνει στη σκηνή το πρώτο του, ουσιαστικά, θεατρικό έργο που γνώρισε την αποδοχή και την επιτυχία. Ηταν  το «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» («My All Sons», 1947), μια φαινομενικά μικρή οικογενειακή ιστορία που εντάσσεται στη μεγάλη παγκόσμια Ιστορία. Πραγματεύεται τον αντίκτυπο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στις ζωές των ανθρώπων, ενώ διαχειρίζεται, με ιψενικό τρόπο, το μεγάλο θέμα της ευθύνης – ηθικής και νομικής – αλλά και της ανάληψής της. Ακολούθησε «Ο θάνατος του εμποράκου» («Death of a Salesman», 1949) σε σκηνοθεσία Ελία Καζάν που του χάρισε την παγκόσμια αναγνώριση.

Με αφορμή ένα πραγματικό περιστατικό που γράφτηκε στις εφημερίδες της εποχής, ο Αρθουρ Μίλερ (Arthur Miller, 1915-2005) εμπνεύστηκε την ιστορία της οικογένειας Κέλερ. Ο εργοστασιάρχης πατέρας Τζο Κέλερ πουλάει εν γνώσει του ελαττωματικά εξαρτήματα στην Πολεμική Αεροπορία με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 21 στρατιώτες. Ο ένας του γιος επιστρέφει σώος από τον πόλεμο, ο άλλος παραμένει αγνοούμενος. Ο ίδιος ωστόσο καταφέρνει να αθωωθεί στη δίκη που ακολουθεί, όχι όμως και ο συνεταίρος του που φυλακίζεται. Με χαρακτηριστικά που παραπέμπουν στην αρχαία τραγωδία, ο Μίλερ διαχειρίζεται με αριστοτεχνικό τρόπο τα μεγάλα ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο: το κέρδος και τα υλικά αγαθά, το συμφέρον και την απληστία, τον τρόπο που εθελοτυφλεί κανείς για να ξεφύγει από τις ευθύνες και τις τύψεις, τη διαχείριση της μνήμης και την προσπάθεια που καταβάλλει ο άνθρωπος όταν επιχειρεί να απαλλαγεί από καθετί που τον βαραίνει. Μια ευθεία αντιπαράθεση του ιδιωτικού με το δημόσιο συμφέρον, μια εξίσου ευθεία αμφισβήτηση του καπιταλιστικού μοντέλου.

Η παράσταση

Ο Γιώργος Νανούρης έστησε το έργο αναδεικνύοντας τον βασικό του πυρήνα. Οι οικογενειακές συγκρούσεις, οι συγγενικές σχέσεις, η απουσία του μεγάλου γιου, όλοι και όλα βρίσκονται εκεί, σε αυτή την αυλή όπου όλα συμβαίνουν κι όλα θα συμβούν. Η ρεαλιστική σκηνοθετική ματιά του Νανούρη συνδυάζει συμβολικά στοιχεία και μια βαθιά ανθρώπινη-συναισθηματική προσέγγιση. Φέρνει στην επιφάνεια τα διλήμματα και τις ιδέες που μοιράζονται οι ήρωες, τις ενοχές και τα μυστικά τους, ενώ η ζωή είναι εκεί και θυμίζει διαρκώς την παρουσία της. Η αλήθεια που ψάχνει να βγει στην επιφάνεια, θα φέρει και τις μεγάλες ανατροπές. Μέσα σε αυτό το σκηνικό τοπίο, οι ήρωες δοκιμάζουν τα όρια και μαζί τις σχέσεις τους, καθώς ξεδιπλώνουν με καθαρότητα τα αισθήματά τους και αγγίζουν λεπτές αποχρώσεις της ψυχολογίας τους. Ο Νανούρης στέκεται με κατανόηση δίπλα τους και χειρίζεται τη θεματική του Μίλερ αναδεικνύοντας τη διαχρονική της αξία. Παράλληλα δίνει χώρο στους ηθοποιούς – κάτι που τον χαρακτηρίζει ως σκηνοθέτη – να ξεδιπλώσουν τις υποκριτικές τους δυνατότητες και να καθορίσουν το σκηνικό αποτέλεσμα. Ο Γιώργος Γάλλος καταθέτει μια δυνατή ερμηνεία στον ρόλο του πατέρα, διανύοντας με ακρίβεια και βάθος την απόσταση από την άνοδο στην πτώση. Απέναντί του, ο ιδεαλιστής γιος του Κωνσταντίνου Μπιμπή συνομιλεί ουσιαστικά με τον ήρωά του και τον μεταφέρει αυτούσιο στη σκηνή. Η Αννα Μάσχα, στον ρόλο της μάνας, αποδεικνύει, για άλλη μια φορά, πόσο σπουδαία ηθοποιός είναι. Τόσο η Λίλα Μπακλέση όσο και ο Δημήτρης Σέρφας καταθέτουν ερμηνείες με, λιγότερο ή περισσότερο, προσωπικό αποτύπωμα.