Διαμόρφωσε μια ολόκληρη γενιά ιστορικών

Διασπορική, γυναίκα των γραμμάτων, ιδιοσυγκρασιακή, παρεμβατική, η Χρύσα Μαλτέζου υπήρξε από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας.

Γεννημένη στην Αλεξάνδρεια, κόρη του εκτός των συνόρων του ελληνικού κράτους Ελληνισμού που αιμοδότησε επί αιώνες ό,τι μπορούμε να αποκαλέσουμε «ελληνικά γράμματα», μπολιασμένη με το κοσμοπολίτικο πνεύμα της καθ’ ημάς Ανατολής, η Μαλτέζου μάς κατέλιπε ένα έργο που χαρακτηρίζεται από βάθος, καινοτομία και ευαισθησία απέναντι στο παρελθόν. Η ενασχόλησή της με τις περιόδους της φραγκικής και βενετικής κυριαρχίας στον ελλαδικό χώρο από τον 13ο μέχρι τον 18ο αιώνα αντανακλούσε, το ομολογούσε άλλωστε και η ίδια, μια περισσότερο βιωματική σχέση με την ιστορία παρά μια υπολογισμένη επαγγελματική επιλογή. Μεγαλωμένη στο πολιτισμικά μεταιχμιακό περιβάλλον της ελληνικής Διασποράς, αφιέρωσε τις αρχειακές, διπλωματικές και παλαιογραφικές της έρευνες στη ζώνη επαφής που συγκροτούν, χρονολογικά και γεωγραφικά, οι σχέσεις του μεταβυζαντινού Ελληνισμού με τη Δύση.

Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, με σημαντική θητεία στο Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας, του οποίου διατέλεσε διευθύντρια, η Μαλτέζου ξεκίνησε την πανεπιστημιακή της καριέρα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, μεταπήδησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ παράλληλα δίδαξε ως επισκέπτρια καθηγήτρια σε πανεπιστήμια της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Αφοσιωμένη διδάσκαλος, δεν προσέγγισε την επιστήμη μόνο ως ερευνήτρια αλλά και ως παιδαγωγός που άφησε ανεξίτηλο σημάδι στους μαθητές και συνεργάτες της με τους οποίους διατηρούσε συχνή επικοινωνία. Ανιδιοτελής και γνωστή για τη γενναιοδωρία της, διαμόρφωσε μια ολόκληρη γενιά ερευνητών και πανεπιστημιακών δασκάλων που διαπρέπουν ανά τον κόσμο, διατηρώντας ζωντανή μια πνευματική και διανοητική παράδοση που θέτει στο επίκεντρό της τον άυλο πλούτο της εκπαίδευσης στη συνάφειά της με την ευρύτερη δυνατή καλλιέργεια.

Η πίστη της Μαλτέζου στους θεσμούς, στην αξιοκρατία και στην ανάγκη για έναν υψηλού επιπέδου δημόσιο λόγο τής επέβαλαν μια αποστασιοποίηση από την πολιτική καθημερινότητα με την τρέχουσα έννοια. Παρέμεινε ωστόσο παρεμβατική. Χωρίς να υποκύπτει στην εντυπωσιοθηρία ή στην ψευδή ανάγκη της προβολής, διατύπωνε τις θέσεις της με θάρρος σε ζητήματα που συχνά υπερέβαιναν τα αυστηρά πανεπιστημιακά ή ακαδημαϊκά πλαίσια. Η συνολική της αυτή αντίληψη που, εκκινώντας από το πεδίο των επιστημονικών της ενασχολήσεων, έδινε έμφαση στις πολλαπλές κληρονομιές της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας, συνέδεε το παρελθόν με το παρόν, δίνοντας έμφαση στις συνέχειες και στις τομές, ως έκφραση και στάση μιας ενεργής, ανθρωπιστικής ζωής.

Ο θάνατός της, μια μεγάλη απώλεια για την επιστημονική μας ζωή, ας λειτουργήσει ως υπενθύμιση της αξίας των αρχών της εργατικότητας, της διακριτικότητας και του σθένους στον καθημερινό ακαδημαϊκό, δημόσιο και ιδιωτικό βίο.

Ο Νίκος Κοκκομέλης είναι επίκουρος καθηγητής Νεότερης Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο