Αγνωστες εικόνες του Μεσοπολέμου

Η Ομόνοια έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο εργοτάξιο καθώς γίνονται εργασίες για την κατασκευή του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου, ενώ η πλατεία Βικτωρίας είναι γεμάτη τραπεζάκια με καλοντυμένους θαμώνες που απολαμβάνουν τον καφέ τους. Στη λεωφόρο Αμαλίας προτεραιότητα στα αυτοκίνητα – που οδηγούν και γυναίκες – δίνουν οι τροχονόμοι, καθώς φανάρια δεν υπάρχουν. Και ενώ σε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία απεικονίζεται μια παρέα αστών να διασκεδάζει τις Απόκριες με τις κυρίες να φορούν εντυπωσιακές στολές και τους κυρίους να είναι ντυμένοι πιερότοι, σε μία επόμενη φτωχοί εργάτες – άραγε εκείνοι που γκρέμισαν τη συνοικία Βρυσάκι ώστε να ανασκαφεί η Αρχαία Αγορά; – κοιτάζουν αμήχανοι και χαμογελαστοί προς τον φακό.

Ολα τα παραπάνω δεν είναι παρά ελάχιστες από τις σκηνές που συνθέτουν το προφίλ της Αθήνας την περίοδο του Μεσοπολέμου, η οποία είναι και η πρωταγωνίστρια του νέου ντοκιμαντέρ που φέρει την υπογραφή της Μαρίας Ηλιού. Το διάρκειας 90 λεπτών δίγλωσσο (ελληνικά – αγγλικά) φιλμ, που θα κάνει επισήμως πρεμιέρα στις 17 Ιανουαρίου, είναι το τρίτο της σειράς που έχει σχεδιάσει η σκηνοθέτις με κεντρικό άξονα την ιστορία της Αθήνας από το 1821 έως το 2021.

«Στο αρχικό πλάνο προβλεπόταν μια ταινία για την Αθήνα των συγκρούσεων που θα κάλυπτε την περίοδο 1922-1950. Γρήγορα διαπιστώσαμε, όμως, ότι μέσα σε εκείνη υπήρχε μια άλλη ταινία που διεκδίκησε την ύπαρξή της» εξηγεί η Μαρία Ηλιού. Και με οδηγό της αδημοσίευτο και κάποιες φορές άγνωστο υλικό που εντόπισε σε αρχεία και βιβλιοθήκες στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, δημιούργησε τη νέα αυτή ταινία, στην «ουσία της οποίας βρίσκεται η καθημερινή ζωή όπως αναδεικνύεται μέσα από το καλειδοσκόπιο της πάντα ρευστής ανθρωπογεωγραφίας και αναδεικνύει την Αθήνα εν τω γίγνεσθαι», όπως επισημαίνει ο ιστορικός Ρόντρικ Μπίτον, εκ των ομιλητών στην ταινία μαζί με τους Αλέξανδρο Κιτροέφ, Κάθριν Φλέμινγκ, Λεωνίδα Εμπειρίκο, Τζιμ Ράιτ, Χριστίνα Κουλούρη, Νίκο Βατόπουλο, Λάμπρο Λιάβα και Τζελίνα Χαρλαύτη.

Το «θηρίο», οι διαδηλώσεις

Με μια «φρέσκια» ματιά, όπου ο διχασμός και τα ιστορικά γεγονότα αποτελούν το πλαίσιο, ο φακός εστιάζει στην κοινωνική και πολιτιστική σκηνή και επιχειρεί να συνθέσει τη μεγάλη εικόνα μέσα από μικρές καθημερινές – και σε ένα ποσοστό «άγνωστες» – ιστορίες: Των γυναικών που πλέον εργάζονται ως γραμματείς, τηλεφωνήτριες και δακτυλογράφοι – όπως προκύπτει από το υλικό των αρχείων της ΕΥΔΑΠ. Των εικόνων από το Παλαιό Φάληρο που γίνεται προορισμός για τους κατοίκους της πόλης, όπου χάρη στο αυτοκίνητο και τη συγκοινωνία μπορούν να απολαύσουν το μπάνιο τους στη θάλασσα, και μάλιστα οι άνδρες μαζί με τις γυναίκες. Του «θηρίου», του τρένου που οδηγεί προς την Κηφισιά. Στον τρόπο που μεταμορφώνεται η πόλη μετά την άφιξη των μικρασιατών προσφύγων. Στις Δελφικές Γιορτές που παρακολουθεί η αστική τάξη της Αθήνας – ανάμεσά τους και η εξάχρονη Μελίνα Μερκούρη – ακολουθώντας τις τάσεις της ευρωπαϊκής διανόησης για επιστροφή στις ρίζες. Στις διαδηλώσεις του 1924 με τις οποίες οι πολίτες ζητούν αβασίλευτη δημοκρατία, αλλά και σε εκείνες της εργατικής τάξης του 1936 με τις οποίες διεκδικούν καλύτερους μισθούς και φθηνότερη στέγη. Στο δίκτυο ύδρευσης που φτάνει ως τους Στύλους του Ολυμπίου Διός με πρωτοβουλία του Ελευθέριου Βενιζέλου και στο πρώτο αεροδρόμιο της Αθήνας.

Η «βουβή» αυτή εποχή – καθώς το υλικό προέρχεται από φωτογραφίες και κινηματογραφικό υλικό χωρίς ήχο – γίνεται ομιλούσα χάρη στις παρεμβάσεις των ομιλητών της ταινίας, αλλά και στην ανακατασκευή της μουσικής και των ήχων της εποχής που αναδημιουργούν την ατμόσφαιρα της περιόδου και φέρουν, όπως και η πρωτότυπη μουσική, την υπογραφή της Κατερίνας Πολέμη.