Οι τρεις ζωές του Μίκη Θεοδωράκη

Ενας ζωντανός μύθος ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης, που τούτη τη χρονιά δεν θα πάψουμε να τον μνημονεύουμε. Ηταν ένας μύθος που όσο κι αν προσπάθησαν κάποιοι δεν μπόρεσαν να τον απομυθοποιήσουν. Συνδύασε υπέροχα, συναρπαστικά τις δύο συνιστώσες του αρχαιοελληνικού ιδεώδους, καθώς υπήρξε συνάμα ποιητής και μουσικός. Ποιητής υπήρξε και με την πρωταρχική έννοια του δημιουργού, αλλά και με αυτή του γητευτή των λέξεων. Σε όλη τη ζωή του πάλευε με τις λέξεις, όσο πάλευε και με τους φθόγγους της μουσικής. Ποιος άραγε μπορεί να ισχυριστεί με σιγουριά ότι έγραψε περισσότερες νότες από λέξεις; Και για αυτόν «εν αρχή ην ο λόγος», όπου όμως ο λόγος, στην περίπτωσή του, ήταν η βάση της ανθρώπινης επικοινωνίας. Μαγεύτηκε νωρίς από τον επιούσιο λόγο των ποιητών και μέθυσε πίνοντας απ’ το καθαγιασμένο δισκοπότηρό τους· και το μεθύσι κράτησε ολόκληρη ζωή…

Μειράκιον κατέγραφε ήδη τους στοχασμούς του· όχι πάντα με σκοπό να τους προσδώσει μουσική υπόσταση. Χάρη στη μουσική του βεβαίως αγαπήθηκε περισσότερο και αμφισβητήθηκε λιγότερο. Γιατί ναι! Αμφισβητήθηκε, κατά καιρούς έντονα, εξαιτίας, αποκλειστικά σχεδόν, της αμφιλεγόμενης πολιτικής του δραστηριότητας. Ο ίδιος, άλλωστε, στον χαιρετισμό του στη μεγάλη τιμητική για αυτόν έκθεση, η οποία οργανώθηκε το 2009 από το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, σε μια αποστομωτική επίδειξη αυτογνωσίας, ευχαριστούσε από καρδιάς όλους αυτούς «…που είχαν την τόλμη να λάβουν μια τόσο γενναία απόφαση να αφιερώσουν σε ένα τόσο αιρετικό και αμφιλεγόμενο – από πάσης απόψεως – έλληνα πολίτη αυτήν τη θαυμάσια έκθεση…».

Να λοιπόν που με λίγες φράσεις αποκαλύπτονται οι τρεις ζωές του Μίκη Θεοδωράκη. Ο ίδιος, βεβαίως, με τη φορεσιά του ποιητή, αλλιώς ορίζει τις τρεις ζωές του «…έχω τρεις ζωές, η μια για να πονάει, η άλλη για να θέλει κι η τρίτη για να νικά» (Αρκαδία Χ). Ολος ο βίος όμως και τα πεπραγμένα του αναδεικνύουν ως τρεις ζωές του αυτές του στοχαστή (πονάει), του μουσικού (θέλει) και του πολιτικού (νικά)· και επιθυμούσε να αποφεύγεται η διάκρισή τους, αλλά να συνυφαίνονται δομώντας  το τρισυπόστατό του – το τριλαμπές του, όπως αστειευόμενος, είχε διακριτικά αυτοχαρακτηριστεί σε κάποια συζήτησή μας για τη Λειτουργία εις κεκοιμημένους.

Ας μη θεωρηθεί πάντως αυτό δογματισμός του. Ο μόνος δογματισμός του ήταν το «Είμαι Ελληνας»· αμετάκλητα και αδιαπραγμάτευτα. Αλλωστε και για τον Μίκη Θεοδωράκη ίσχυε παντού και πάντοτε το σεφερικό «Οπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει». Το ομολογούσε και το τραγουδούσε με τον παιδικό του τρόπο, στα δεκαπέντε του χρόνια, εκεί ψηλά στην Τρίπολη: «Μες στην καρδιά μου κλείνω την Ελλάδα· και λεύτερη κει μέσα τη φρουρώ…».

Ποιος ήταν λοιπόν ο Μίκης Θεοδωράκης; Εχω ακούσει απαντήσεις «…τόσες, όσες μήτε του γιαλού δεν φτάνουν τα χαλίκια…». Μια όμως έχω κρατήσει στην καρδιά μου. Μια βραδιά, πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια, σε μιαν εκδήλωση στον Ιανό, ο αγαπημένος Τίτος Πατρίκιος είχε εκφέρει την ακόλουθη άποψη: «Ο Μίκης Θεοδωράκης εκφράζει μέσα από την τέχνη του, μέσα από τη δράση του και τη ζωή του αυτό που θα μπορούσε να συνοψιστεί στη φράση «Ζήτω η ζωή!»».

Ο Γ. Β. Μονεμβασίτης είναι πολιτικός μηχανικός, συγγραφέας – δημοσιογράφος, κριτικός και ιστορικός μουσικής. Μόλις εκδόθηκε από τον ΙΑΝΟ το μελέτημά του ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ: Χρονολόγιο