Ο κόσμος έχει ανάγκη {LF}από μια φιλική {LF}προς τον άνθρωπο ΑΙ

Ζούμε σε εποχή αβεβαιότητας και σύγχυσης. Δεν βρισκόμαστε αντιμέτωποι μόνο με πανδημίες, κλιματική αλλαγή, γήρανση του πληθυσμού σε σημαντικές οικονομίες και αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις αλλά, επιπλέον, η τεχνητή νοημοσύνη δείχνει ικανή και έτοιμη να αλλάξει τον κόσμο όπως τον γνωρίζουμε. Αυτό που μένει να διαπιστώσουμε είναι το πόσο γρήγορα θα αλλάξουν τα πράγματα, όπως και προς όφελος ποιων.

Εάν δώσουμε βάση στους παράγοντες του κλάδου ή τους ρεπόρτερ για ζητήματα τεχνολογίας, τότε ίσως πιστέψουμε πως η Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI) – οι τεχνολογίες της ΑΙ που μπορούν να εκτελέσουν οποιαδήποτε ανθρώπινη γνωστική εργασία – είναι προ των πυλών. Ταυτόχρονα, διεξάγεται πολλή συζήτηση για το κατά πόσο αυτές οι συναρπαστικές δυνατότητες μας φέρουν σε μια κατάσταση ευημερίας που ξεπερνά και τα πιο απίστευτα όνειρά μας ή, αντιθέτως, θα οδηγήσουν στο τέλος του ανθρώπινου πολιτισμού, μετατρέποντας τα υπερέξυπνα μοντέλα της ΑΙ σε αφεντικά μας.

Ωστόσο, εάν κανείς κοιτάξει τι συμβαίνει στην πραγματική οικονομία, δεν θα διαπιστώσει κάποια ρήξη σε σύγκριση με το παρελθόν που να έχει συντελεστεί μέχρι στιγμής. Δεν υπάρχει κανενός είδους απόδειξη ότι η ΑΙ προσφέρει επαναστατικά οφέλη σε επίπεδο παραγωγικότητας. Επίσης, δεν πρέπει να αναμένουμε ότι η ΑΙ θα αντικαταστήσει πάνω από το 5% των ανθρώπων μέσα στην επόμενη δεκαετία. Θα απαιτηθεί δε πολύ περισσότερος χρόνος προκειμένου τα εργαλεία της ΑΙ να αποκτήσουν την κρίση, τις πολυδιάστατες δυνατότητες που αφορούν την κρίση και τις κοινωνικές δεξιότητες που απαιτούν οι περισσότερες εργασίες. Το ίδιο ισχύει και για να φτάσουν η ΑΙ και τα συστήματα υπολογιστών σε εκείνο το σημείο που θα μπορούν να συνδυαστούν σε ρομπότ τα οποία θα είναι ικανά να ανταποκριθούν με μεγάλη ακρίβεια σε φυσικά καθήκοντα (όπως μεταποίηση και κατασκευές).

Βεβαίως, όλα αυτά συνιστούν προβλέψεις και οι προβλέψεις μπορούν πάντα να αποδειχθούν λανθασμένες. Στα μέσα της δεκαετίας του ’50, ο Μάρβιν Μίνσκι, παππούς της ΑΙ, είχε προβλέψει πως οι μηχανές θα ξεπερνούσαν τους ανθρώπους μέσα σε μερικά χρόνια και, όταν αυτό δεν συνέβη, παρέμεινε αμετακίνητος στις απόψεις του. Ετσι, το 1970 συνέχιζε να επιμένει ότι «μέσα σε διάστημα 3 ως 8 ετών, θα διαθέτουμε μια μηχανή εφοδιασμένη με τη γενική νοημοσύνη ενός μέσου ανθρώπου. Αναφέρομαι σε μια μηχανή που θα είναι σε θέση να διαβάζει Σαίξπηρ, να συντηρήσει ένα αυτοκίνητο, να ανταποκρίνεται σε καθήκοντα γραφείου, να λέει ένα ανέκδοτο, να τσακώνεται. Σε αυτό το σημείο, η μηχανή θα αρχίσει να εκπαιδεύεται με φανταστική ταχύτητα. Σε μερικούς μήνες δε, θα φτάσει σε επίπεδο διάνοιας και μετά από λίγους ακόμη μήνες οι δυνάμεις της θα είναι ασύλληπτες και μη μετρήσιμες πλέον».

Αναμφίβολα, οι δυνατότητες της δημιουργικής ΑΙ ξεπερνούν κατά πολύ οτιδήποτε έχει παραγάγει στο παρελθόν η βιομηχανία. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει πως τα αναμενόμενα χρονοδιαγράμματα είναι ορθά. Παρ’ όλ’ αυτά, ακόμη και ο βραδύτερος ρυθμός αποτελεί λόγο ανησυχίας, δεδομένης της ζημιάς που ήδη μπορεί να προξενήσει η ΑΙ: η βαθιά παραπληροφόρηση, η χειραγώγηση ψηφοφόρων και καταναλωτών και η μαζική παρακολούθηση αποτελούν απλώς την κορυφή του παγόβουνου.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι θα προκύψει ο χειρότερος δυνατός κόσμος: όχι εκείνος που θα προέλθει από το δυναμικό των μετασχηματισμών που συνοδεύει την ΑΙ, αλλά ένας άλλος που θα σφραγίζεται από κατάργηση θέσεων εργασίας, παραπληροφόρηση και χειραγώγηση. Κάτι τέτοιο θα είναι τραγικό, όχι απλώς εξαιτίας των αρνητικών συνεπειών στους εργαζόμενους και την κοινωνική και πολιτική ζωή, αλλά και διότι θα αντιπροσωπεύει μια τεράστια χαμένη ευκαιρία.

Πρόοδος για ποιους;

Είναι τόσο τεχνικά εφικτό όσο και κοινωνικά επιθυμητό να έχουμε στη διάθεσή μας μια διαφορετικού είδους ΑΙ – που θα προσφέρει εφαρμογές οι οποίες θα λειτουργούν συμπληρωματικά προς τους εργαζόμενους, θα προστατεύουν τα δεδομένα μας και την ιδιωτικότητά μας, θα βελτιώνουν το οικοσύστημα των πληροφοριών μας και θα ισχυροποιούν τη δημοκρατία.

Η ΑΙ είναι μια τεχνολογία της πληροφορίας. Ζούμε σε μια εποχή στην οποία υπάρχει πληθώρα πληροφοριών, όμως οι χρήσιμες πληροφορίες σπανίζουν. Ολα όσα θα μπορούσε κανείς να θέλει βρίσκονται στο Internet (μαζί με πολλά που δεν θέλει…), αλλά χρειάζεται να έχει πολλή τύχη για να βρει ό,τι χρειάζεται για μια συγκεκριμένη εργασία ή για κάποιον σκοπό.

Στην περίπτωση που η ΑΙ χρησιμοποιηθεί για να επιτευχθεί αυτοματισμός, θα αντικαταστήσει τους εργαζόμενους – εάν, όμως, αξιοποιηθεί προκειμένου να προσφέρει καλύτερη πληροφόρηση στους τελευταίους, τότε θα αυξηθεί η ζήτηση για τις υπηρεσίες τους και, κατά συνέπεια, τα εισοδήματά τους. Δυστυχώς, υπάρχουν τρία σημαντικά εμπόδια που δεν μας επιτρέπουν να ακολουθήσουμε αυτόν τον δρόμο.

Το πρώτο είναι η προσήλωση στην AGI. Το όνειρο της δημιουργίας υπερέξυπνων μηχανών ωθούν τη βιομηχανία να αγνοήσει το πραγματικό δυναμικό της ΑΙ ως μιας τεχνολογίας πληροφορίας που είναι σε θέση να βοηθήσει τους εργαζόμενους. Το δεύτερο πρόβλημα αφορά την υποεπένδυση στους ανθρώπους. Διότι η ΑΙ μπορεί να αποτελέσει ένα εργαλείο για την ενδυνάμωση του ανθρώπου μόνο εφόσον επενδύσουμε εξίσου στην εκπαίδευση και την απόκτηση δεξιοτήτων. Οσο για το τρίτο εμπόδιο, προκύπτει από τα μοντέλα διάρθρωσης στις βιομηχανίες της τεχνολογίας. Δεν θα έχουμε ποτέ καλύτερη ΑΙ εάν οι εταιρείες δεν επενδύσουν σε αυτή – σήμερα, όμως, ο κλάδος είναι πιο συγκεντροποιημένος παρά ποτέ και οι κυρίαρχες εταιρείες είναι απολύτως αφοσιωμένες στην AGI και τις εφαρμογές που αντικαθιστούν ή χειραγωγούν τους ανθρώπους.

Το συμπέρασμα είναι ότι έχουμε ανάγκη από μια αντι-AGI και φιλική προς τον άνθρωπο ατζέντα για την ΑΙ. Για να συμβεί κάτι τέτοιο, θα χρειαστούμε μια νέα πρωτοβουλία στα μίντια, τους κύκλους όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις και την κοινωνία των πολιτών, καθώς και πολύ καλύτερο ρυθμιστικό πλαίσιο και πολιτικές απαντήσεις. Το πρώτο δε που πρέπει να γίνει είναι να αναγνωριστεί το πρόβλημα που υπάρχει.