Κίνα και καταναλωτική κοινωνία

Η ισχύς της Κίνας στη μηχανική δεν ήταν τίποτα λιγότερο από εξαιρετική. Από παγκόσμιας κλάσης υποδομές και φιλικές προς το περιβάλλον πόλεις μέχρι διαστημικά συστήματα και τρένα υψηλής ταχύτητας, η εντυπωσιακή συσσώρευση φυσικού κεφαλαίου αιχμής στην Κίνα έχει διαδραματίσει κυρίαρχο ρόλο στην ώθηση της οικονομίας της. Ωστόσο, τα επιτεύγματα της Κίνας στον τομέα της μηχανικής από την πλευρά της προσφοράς δεν μπορούν να μεταφερθούν στις προσπάθειες κοινωνικής μηχανικής από την πλευρά της ζήτησης, ειδικά όσον αφορά την τόνωση της καταναλωτικής ζήτησης.

Η αποσύνδεση προκύπτει από το σύγχρονο κινεζικό πολιτικό σύστημα, το οποίο δίνει έμφαση στη σταθερότητα και τον έλεγχο. Με το μερίδιο κατανάλωσης των νοικοκυριών στο κινεζικό ΑΕΠ να παραμένει κάτω από το 40%, σε σύγκριση με περίπου 65% στις προηγμένες οικονομίες, η Κίνα δεν έχει πολλά να επιδείξει για τη μακροχρόνια ρητορική της σχετικά με την επανεξισορρόπηση με γνώμονα την κατανάλωση.

Εγείρεται θεμελιώδες ερώτημα: είναι το πολιτικό σύστημα της Κίνας ασυμβίβαστο με τη σύγχρονη καταναλωτική κουλτούρα; Αυτό το ερώτημα φαίνεται ακόμη πιο επίκαιρο ενόψει του νεοανακαλυφθέντος τεχνο-αυταρχισμού της Κίνας, ο οποίος φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τις βασικές ελευθερίες στις οποίες βασίζεται ο καταναλωτισμός. Οι πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις (ειδικά στην αναγνώριση προσώπων και άλλες μορφές παρακολούθησης), σε συνδυασμό με ένα σύστημα αυστηρής λογοκρισίας, είναι εντελώς αντίθετες με την καταναλωτική κοινωνία όπως τη γνωρίζουμε στη Δύση.

Τελικά, είναι πολύ πιο εύκολο να κινητοποιήσει κανείς τον κρατικό μηχανισμό για να ασκήσει επιρροή στους παραγωγούς παρά να επιτρέψει βασικές ελευθερίες να ενδυναμώσουν τους καταναλωτές.

Ενα άλλο παράδειγμα αυτής της αναντιστοιχίας μεταξύ φιλοδοξίας και εποπτικής νοοτροπίας μπορεί να βρεθεί στις επανειλημμένες προσπάθειες της Κίνας να αντιμετωπίσει τα δημογραφικά προβλήματα πίσω από ένα συρρικνούμενο εργατικό δυναμικό. Η κινεζική κυβέρνηση ανακοίνωσε πρόσφατα μέτρα για την τόνωση των γεννήσεων.

Παρά τις προσπάθειες, το ποσοστό γονιμότητας στην Κίνα παραμένει πολύ χαμηλό. Τα στοιχεία των δημοσκοπήσεων αναφέρουν δύο λόγους: ανησυχίες σχετικά με την απότομη αύξηση των δαπανών ανατροφής παιδιών και βαθιά εδραιωμένους πολιτιστικούς κανόνες για τις μικρές οικογένειες.

Το κλειδί για την απελευθέρωση του καταναλωτικού δυναμικού της Κίνας είναι η μετατροπή του φόβου σε εμπιστοσύνη, μια μετάβαση που δεν απαιτεί τίποτα λιγότερο από μια θεμελιώδη αλλαγή στη νοοτροπία που διαμορφώνει τη λήψη αποφάσεων των νοικοκυριών. Εάν οι κινεζικές Αρχές παραμείνουν σταθερές στον αυστηρότερο έλεγχο των κοινωνικών κανόνων και του ανθρώπινου πνεύματος, τότε όλα τα κίνητρα στον κόσμο – από τις εκστρατείες εμπορικών συναλλαγών έως τις μεταρρυθμίσεις στα κοινωνικά δίκτυα ασφαλείας – θα μπορούσαν να είναι μάταια.

Ο Στίβεν Ρόουτς είναι μέλος του διδακτικού προσωπικού του Yale University και πρώην πρόεδρος της Morgan Stanley Asia