Κι όμως, το κλειδί είναι η μετανάστευση

Η Ελλάδα δοκιμάζει τον πρώτο δρόμο: το καλοκαίρι, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τη θέσπιση, υπό ορισμένους όρους, εξαήμερης εβδομάδας εργασίας. Βραχυπρόθεσμα, είναι ένα βήμα στη σωστή κατεύθυνση, είπε σε μια συνέντευξή του στο Fortune ο Λαντ Πρίτσετ, ένας από τους κορυφαίους διανοητές στον κόσμο στον τομέα των οικονομικών της ανάπτυξης. Ομως στην οικονομία δεν μετράει μόνο η κατεύθυνση, αλλά και το μέγεθος. Ακόμη κι αν η Ελλάδα αυξήσει τις ώρες εργασίας κατά 10% τα επόμενα 30 χρόνια, αυτό δεν θα είναι παρά μια σταγόνα στον ωκεανό. Oι εργαζόμενοι θα πρέπει να δουλεύουν όλο και περισσότερο, χωρίς και πάλι να καλυφθεί το κενό.

Πολλοί λένε ότι τη λύση θα τη δώσουν τα ρομπότ. Ομως ο αυτοματισμός της εργασίας μειώνει τις διαθέσιμες θέσεις απασχόλησης, κάτι που οδηγεί μοιραία και στη μείωση των μισθών. Αυτό έχει πολιτικές επιπτώσεις: ενισχύει τον λαϊκισμό.

Ο Πρίτσετ έχει μια καλύτερη ιδέα. Ξέρει καλά ότι η συζήτηση για τη μετανάστευση στη Δύση είναι φορτισμένη. Θεωρεί όμως ότι το δίλημμα ανάμεσα στη χορήγηση ιθαγένειας και στα κλειστά σύνορα είναι λανθασμένο. Η λύση είναι η υιοθέτηση ενός συστήματος όπου ένας μετανάστης θα μπορεί να έρχεται σε μια δυτική χώρα για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα, για παράδειγμα τρία χρόνια. Θα μπορεί να αγοράζει αγαθά και υπηρεσίες, να νοικιάζει σπίτι, να στήνει μια εταιρεία, να προσλαμβάνει κόσμο. Κι ύστερα θα επιστρέφει στην πατρίδα του.

Τρεις είναι οι βασικές αντιρρήσεις για τη μετανάστευση, ακόμη και τη νόμιμη και ελεγχόμενη: τις εκθέτει ο Μάρτιν Γουλφ σε ένα podcast που έκανε με τον Πρίτσετ και ανέβηκε αυτή την εβδομάδα στην ιστοσελίδα των «Financial Times». Η μία είναι ότι η εισροή μεταναστών θα οδηγήσει σε κάθετη πτώση των μισθών στις χώρες υποδοχής. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει, λέει ο αμερικανός οικονομολόγος. Οι μισθοί τείνουν να συγκλίνουν στον μισθό που δικαιολογείται από την υψηλότερη «ολική παραγωγικότητα» και η τιμή αυτή δεν αναμένεται να αλλάξει στην Αμερική ακόμη κι αν ο πληθυσμός της φτάσει τα 600 εκατομμύρια. Είναι χαρακτηριστικό ότι μια επιτροπή που μελέτησε τις επιπτώσεις της μετανάστευσης στη χώρα αυτή έφτασε στο συμπέρασμα ότι ακόμη κι αν σημειωθεί μαζική είσοδος μεταναστών, η πίεση που θα ασκηθεί στους μισθούς θα είναι μηδενική.

Οι άλλες δύο αντιρρήσεις είναι περισσότερο ταυτοτικού χαρακτήρα. Ερχεται κόσμος στη χώρα σου, πρέπει να χτίσεις νέα σχολεία, νέα νοσοκομεία, νέους δρόμους, η πόλη μεγαλώνει κι εσύ αισθάνεσαι να περιβάλλεσαι από ανθρώπους που μιλούν άλλες γλώσσες και νιώθουν ξένοι. Επιπλέον, έχεις την αίσθηση ότι όλο αυτό είναι εκτός ελέγχου, ότι γίνεται κάτι που οι πολιτικοί δεν μπορούν να διαχειριστούν. Ο Πρίτσετ το δέχεται: οι άνθρωποι είναι άνθρωποι, έχουν ταυτότητες και θεωρούν την πολιτιστική τους κληρονομιά πολύτιμη. Γι’ αυτό ακριβώς προτείνει τη διαμονή και εργασία των μεταναστών σε προσωρινή βάση. Και για να γίνει αυτό οργανωμένα, χρειάζονται εργασιακοί διαμεσολαβητές (labour brokers). Εχει, ας πούμε, η Γερμανία έλλειψη σε εργαζόμενους στον υγειονομικό τομέα και αναζητεί ινδούς μετανάστες για να καλύψουν το κενό. Απευθύνεται στους κατάλληλους διαμεσολαβητές, οι οποίοι βρίσκουν τους ανθρώπους, φροντίζουν να εκπαιδευτούν και να μάθουν γερμανικά, τους στέλνουν στη Γερμανία για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και όταν λήξει αυτή η περίοδος αναλαμβάνουν να τους γυρίσουν πίσω.

Kαι τι γίνεται με τις οικογένειές τους; «Είναι ένα λεπτό σημείο, αλλά είμαι υποχρεωμένος να το θίξω. Νομίζω ότι για τους προσωρινούς εργαζόμενους, είναι λογικό να περιμένει κανείς ότι δεν θα φέρουν μαζί τις οικογένειές τους, και αυτό μπορεί να μην τους αρέσει. Είναι ελεύθεροι όμως να επιλέξουν αν θα αποδεχθούν τους όρους και τις προϋποθέσεις που θέτουν οι χώρες υποδοχής».

Μένει ακόμη ένα ερώτημα. Γιατί οι αναπτυσσόμενες χώρες να δεχθούν ένα τέτοιο σχήμα και να μη θεωρήσουν ότι είναι ένας τρόπος να εκμεταλλεύονται τους πολίτες τους οι ανεπτυγμένες χώρες; Για δύο λόγους, απαντά ο Πρίτσετ. Πρώτον, επειδή όσοι εργάζονται στο εξωτερικό σε προσωρινή βάση στέλνουν εμβάσματα στις πατρίδες τους, που μπορεί με τη σειρά τους να συμβάλουν στο να γίνουν πολύτιμες επενδύσεις. Δεύτερον, επειδή πολλές περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στην Αφρική και τη Νότια Ασία, εξακολουθούν να έχουν μια παχιά δημογραφική πυραμίδα και έχουν ανάγκη να βρίσκουν καλές δουλειές για τη νεολαία τους. «Θέλουμε καλές δουλειές για τους Κενυάτες», λέει ο πρόεδρος της Κένυας. Κι αν αυτές οι καλές δουλειές είναι στην Ευρώπη, τόσο το καλύτερο για την Κένυα.

Λαντ Πρίτσετ (1959 – )

Ο επιθανάτιος ρόγχος

Eχει διδάξει στο Χάρβαρντ και στην Οξφόρδη. Εχει δουλέψει για περισσότερα από δέκα χρόνια στην Παγκόσμια Τράπεζα και πρόσφατα ίδρυσε την οργάνωση Labor Mobility Partnerships (LaMP), με στόχο να πείσει ότι η εργασιακή κινητικότητα μπορεί να είναι επωφελής τόσο για τις χώρες εξόδου όσο και για τις χώρες εισόδου. «Αν δεν υπήρχε κινητικότητα, θα ζούσαμε ακόμη όλοι στην Αφρική», είπε σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στην «El País». «Μέχρι τη δεκαετία του 1920, οι περισσότερες χώρες δεν είχαν περιορισμούς στα σύνορά τους. Ο αιώνας που ακολούθησε ήταν μια ανωμαλία, ένα σύντομο διάστημα στην ανθρώπινη ιστορία κατά το οποίο ο κόσμος έχει διαιρεθεί λόγω αυστηρά ελεγχόμενων συνόρων. Η αρνητική στάση απέναντι στη μετανάστευση είναι ο επιθανάτιος ρόγχος ενός θνησιγενούς συστήματος. Οι δημογραφικές αλλαγές θα ασκήσουν τόσο μεγάλες πιέσεις, ώστε οι χώρες θα αναγκαστούν να δεχθούν την εργασιακή κινητικότητα».