Ο πλανήτης καιγόταν, η Λατινική Αμερική ζούσε ποδοσφαιρικά (Μέρος 2ο)

Ηταν το 1943. Η Μπόκα Τζούνιορς έπαιζε εναντίον της Μηχανής της Ρίβερ, στο κλάσικο της Αργεντινής. Η Μπόκα έχανε με ένα γκολ, όταν ο διαιτητής σφύριξε ένα φάουλ στα όρια της περιοχής της Ρίβερ. Ο Σόσα χτύπησε το φάουλ. Δεν στόχευσε το τέρμα, αλλά έκανε σέντρα, ψάχνοντας το κεφάλι του Σεβερίνο Βαρέλα. Η μπαλιά ήταν πολύ προωθημένη. Η άμυνα της Ρίβερ τη θεώρησε εύκολη, o Σεβερίνο βρισκόταν μακριά. Ομως ο βετεράνος επιθετικός απογειώθηκε και βρέθηκε… πετώντας ανάμεσα στους αμυντικούς. Με μια κεφαλιά κεραυνό, νίκησε τον τερματοφύλακα. Οι οπαδοί τον αποκαλούσαν ο μπερές φάντασμα, γιατί εμφανιζόταν μπροστά στο τέρμα πετώντας, απρόσκλητος. O Σεβερίνο ήταν αρκετά μεγάλος σε ηλικία όταν ήρθε στο Μπουένος Αϊρες, και είχε ήδη κάνει όνομα στην Πενιαρόλ της Ουρουγουάης, με το ατρόμητο ύφος άτακτου παιδιού και τον λευκό μπερέ κολλημένο στο κρανίο. Στην Μπόκα έλαμψε. Ομως κάθε Κυριακή απόβραδο, μετά τον αγώνα, o Σεβερίνο έπαιρνε το πλοίο κι επέστρεφε στο Moντεβιδέο, στη γειτονιά του, στους φίλους του και στη δουλειά του στο εργοστάσιο.

Ενώ o πόλεµος µαινόταν στον κόσμο, οι εφημερίδες του Ρίο ντε Ζανέιρο ανακοίνωναν έναν βομβαρδισμό, σαν εκείνο του Λονδίνου, στο στάδιο της Μπανγκού. Ηταν στα μέσα του 1943, στον αγώνα της τοπικής ομάδας εναντίον της Σάο Κριστοβάο, και οι οπαδοί της Μπανγκού επρόκειτο να ρίξουν τέσσερις χιλιάδες πυροτεχνήματα! Εμελλε να είναι ο μεγαλύτερος βομβαρδισμός στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Οταν οι παίκτες της Μπανγκού μπήκαν στον αγωνιστικό χώρο και ξέσπασε εκείνος ο κατακλυσμός από μπαρούτι, ο προπονητής της Σάο Κριστοβάο απέσυρε τους παίκτες στα αποδυτήρια και τους βούλωσε τα αφτιά με μπαμπάκι. Οσο κράτησε ο βομβαρδισμός, και κράτησε αρκετή ώρα, το πάτωμα και οι τοίχοι των αποδυτηρίων έτρεμαν, το ίδιο και οι παίκτες. Ολοι τους σκυφτοί, με το κεφάλι ανάμεσα στα χέρια, τα δόντια σφιγμένα και τα μάτια κλειστά, πίστεψαν ότι είχε έρθει να τους βρει ο παγκόσμιος πόλεμος. Επέστρεψαν τρέμοντας στο γήπεδο. Εμοιαζε να τους έχει χτυπήσει επιληψία ή ελονοσία. Ο ουρανός είχε μαυρίσει από τους καπνούς. Η Μπανγκού τούς διέλυσε. Λίγο καιρό αργότερα, θα διεξαγόταν αγώνας ανάμεσα στις ομάδες του Ρίο ντε Τζανέιρο και του Σάο Πάολο. Για μια ακόμη φορά το κλίμα ήταν πολεμικό και οι εφημερίδες ανακοίνωσαν επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, πολιορκία στο Λένινγκραντ και άλλους κατακλυσμούς. Οι παίκτες της Σάο Πάολο ήξεραν ότι τους περίμενε ο πιο εκκωφαντικός θόρυβος του κόσμου. Τότε ο προπονητής της είχε μια φαεινή ιδέα: αντί να κρυφτούν στα αποδυτήρια, θα έβγαιναν στο γήπεδο μαζί με τους καριόκας, ώστε ο βομβαρδισμός, αντί να τους τρομάξει, να τους καλωσορίσει. Ετσι κι έγινε, αλλά η ομάδα του Σάο Πάολο έχασε 6-1.

Ο άνθρωπος που µετέτρεψε το σίδερο σε άνεμο, ο Εδουάρδο Τσιγίδα ήταν τερματοφύλακας της Ρεάλ Σοσιεδάδ του Σαν Σεμπαστιάν, στη Χώρα των Βάσκων. Ψιλόλιγνος, είχε έναν δικό του τρόπο να αποκρούει, και ήδη τον είχαν βάλει στο μάτι η Μπαρσελόνα και η Ρεάλ Μαδρίτης. Οι ειδήμονες έλεγαν ότι εκείνος o νεαρός ήταν ο διάδοχος του Θαμόρα. Ομως η μοίρα είχε άλλα σχέδια. Το 1943, ένας αντίπαλος επιθετικός, ο Σανιούδο (Λυσσαλέος) – όνομα και πράμα –, έσπασε τους μηνίσκους του κι ό,τι άλλο βρήκε. Υστερα από πέντε εγχειρήσεις στο γόνατο, ο Τσιγίδα είπε αντίο στο ποδόσφαιρο και αναγκάστηκε να γίνει γλύπτης. Ετσι γεννήθηκε ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες. Ο Τσιγίδα δουλεύει με βαριά υλικά, από αυτά που βυθίζονται στη γη, όμως τα δυνατά του χέρια εκτοξεύουν στον αέρα το σίδερο και το μπετόν, που στο πέταγμά τους ανακαλύπτουν άλλους χώρους και δημιουργούν άλλες διαστάσεις. Αλλοτε, στο ποδόσφαιρο, έκανε το ίδιο με το κορμί του.

Ο Ενρίκε Πιτσόν-Ριβιέρ πέρασε όλη του τη ζωή εξερευνώντας τα μυστήρια της ανθρώπινης θλίψης και βοήθησε να ανοίξουν τα κλουβιά της ασυνεννοησίας. Στο ποδόσφαιρο βρήκε έναν αποτελεσματικό σύμμαχο. Εκεί, στη δεκαετία του ’40, ο Πιτσόν-Ριβιέρ έφτιαξε μια ποδοσφαιρική ομάδα με τους ασθενείς του ψυχιατρείου. Οι τρελοί, που παίζοντας έκαναν την καλύτερη θεραπεία, ήταν αήττητοι στα παράλια της Αργεντινής. «Η στρατηγική της ποδοσφαιρικής ομάδας είναι προτεραιότητα για μένα», έλεγε ο ψυχίατρος, που ήταν επίσης ο προπονητής και ο σκόρερ της ομάδας.

Μισό αιώνα αργότερα, είμαστε όλοι, εμείς οι κάτοικοι των πόλεων, λίγο πολύ τρελοί, μολονότι ζούμε, λόγω έλλειψης χώρου, έξω από το τρελοκομείο. Εκτοπισμένοι από τα αυτοκίνητα, περιορισμένοι από τη βία, καταδικασμένοι στην ασυνεννοησία, όλο και περισσότερο στριμωχνόμαστε, όλο και περισσότερο μόνοι είμαστε, όλο λιγότερο χώρο και χρόνο διαθέτουμε για τις συναντήσεις μας. Στο ποδόσφαιρο, όπως και σε όλα τα άλλα, οι καταναλωτές είναι πολύ περισσότεροι από τους δημιουργούς. Το τσιμέντο έχει σκεπάσει τους ανοιχτούς χώρους, όπου θα μπορούσε κανείς να στήσει ένα αυτοσχέδιο γήπεδο οποιαδήποτε στιγμή και η δουλειά έχει καταβροχθίσει τον διαθέσιμο χρόνο για παιχνίδι. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν παίζουν, βλέπουν τους άλλους να παίζουν, από την τηλεόραση, ή τις κερκίδες, οι οποίες είναι όλο και πιο μακριά από τον αγωνιστικό χώρο.

Το ποδόσφαιρο έχει µετατραπεί, όπως το καρναβάλι, σε μαζικό θέαμα. Και ακριβώς όπως στο καρναβάλι, υπάρχει κόσμος που ξεχύνεται στους δρόμους να χορέψει με τους χορευτές, πέρα από το να τους κοιτά, έτσι και στο ποδόσφαιρο δεν λείπουν οι θεατές που καμιά φορά γίνονται πρωταγωνιστές, από χαρά και μόνο, και δεν τους αρκεί να κοιτάζουν και να θαυμάζουν τους επαγγελματίες παίκτες. Και δεν είναι μόνο τα παιδιά, αλλά και η παρέα της γειτονιάς, οι συνάδελφοι στο εργοστάσιο, ή στο πανεπιστήμιο, τα καταφέρνουν, όσο μακριά κι αν βρίσκονται τα γήπεδα, να διασκεδάσουν με την μπάλα, μέχρι εξαντλήσεως, και τότε, νικητές και νικημένοι, πίνουν παρέα, καπνίζουν, τρώνε μαζί, χαρές απαγορευμένες στον επαγγελματία παίκτη. Μερικές φορές συμμετέχουν και γυναίκες, που βάζουν τα δικά τους γκολ, μολονότι η ανδροκρατική παράδοση τις κρατά μακριά από αυτές τις γιορτές επικοινωνίας.

Το γκολ του Μαρτίνο

Συνέβη το 1946. Η Νασιονάλ του Μοντεβιδέο κέρδιζε τη Σαν Λορέντσο της Αργεντινής και έκλεινε τις αμυντικές της γραμμές για να αντιμετωπίσει την απειλή του Ρενέ Ποντόνι και του Ρινάλντο Μαρτίνο. Οι δυο τους είχαν γίνει διάσημοι για την ικανότητά τους να… μιλάνε στην μπάλα και είχαν τη συνήθεια να βάζουν γκολ. O Μαρτίνο έφτασε στη γραμμή της μεγάλης περιοχής της Νασιονάλ. Εκεί άρχισε να κουβαλάει την μπάλα. Φαινόταν να μη βιάζεται καθόλου. Ξαφνικά ο Ποντόνι πέρασε σαν αστραπή από δεξιά. O Μαρτίνο κοντοστάθηκε, σήκωσε το κεφάλι και τον κοίταξε. Τότε όλοι οι αμυντικοί της Νασιονάλ έπεσαν πάνω στον Ποντόνι, κι ενώ τα… κυνηγόσκυλα κυνηγούσαν τον λαγό, o Μαρτίνο μπήκε στην περιοχή σαν να μη συνέβαινε τίποτα, ξέφυγε από τον αμυντικό που απέμενε, σούταρε, κι έπεσε κεραυνός. Το γκολ χρεώθηκε στον Μαρτίνο, αλλά ήταν και του Ποντόνι, που κατάφερε να αποπροσανατολίσει την άμυνα.

Ηταν το 1947. Στο Ρίο ντε Ζανέιρο έπαιζε η Μποταφόγκο με τη Φλαμένγκο. Ο Ελένο ντε Φρέιτας, επιθετικός της Μποταφόγκο, έβαλε γκολ με το στήθος. O Ελένο βρισκόταν με την πλάτη προς το τέρμα. Η μπάλα του ήρθε από ψηλά. Εκείνος τη σταμάτησε με το στήθος και γύρισε το κορμί του, χωρίς να την αφήσει να πέσει. Επρεπε v’ αντιμετωπίσει την κατάσταση: ανάμεσα σ’ αυτόν και το γκολ υπήρχε ολόκληρο πλήθος. Στην περιοχή της Φλαμένγκο υπήρχε περισσότερος κόσμος απ’ ό,τι σε… ολόκληρη τη Βραζιλία. Αν άφηνε την μπάλα να πέσει, ήταν χαμένος. Και τότε, με το κορμί τόξο προς τα πίσω, και την μπάλα πάνω στο στήθος, ο Ελένο διέσχισε ήρεμα τις γραμμές. Κανείς δεν μπορούσε να του πάρει την μπάλα χωρίς να κάνει φάουλ, παρόμοιο φάουλ μέσα στην περιοχή θα σήμαινε πέναλτι. Φτάνοντας μπροστά στο τέρμα, ο Ελένο όρθωσε το κορμί, η μπάλα γλίστρησε στα πόδια του και σούταρε.

O Ελένο ντε Φρέιτας έμοιαζε με τσιγγάνος, είχε φάτσα Ροδόλφο Βαλεντίνο και διάθεση λυσσασμένου σκύλου. Στο γήπεδο, έλαμπε. Ενα βράδυ έχασε όλα του τα χρήματα στο καζίνο. Ενα άλλο βράδυ, άγνωστο πού, έχασε κάθε διάθεση για ζωή. Πέθανε, παραληρώντας, στο φτωχοκομείο.