Αναζητώντας το «χαμένο» αριστούργημα του Βαν Γκογκ

Το «Πορτρέτο του δρος Γκασέ», πίνακας του Βίνσεν βαν Γκογκ, πωλήθηκε σε δημοπρασία του Christie’s στο Μανχάταν στις 15 Μαΐου 1990 για 82,5 εκατομμύρια δολάρια. Ηταν η τελευταία μέρα δημόσιας παρουσίας του έργου, που αποτελεί την έκφραση της μελαγχολίας την εποχή της νεωτερικότητας. Ζωγραφισμένο στον κήπο του γιατρού του καλλιτέχνη τον Ιούνιο του 1890, ολοκληρώθηκε μόλις λίγες εβδομάδες πριν από την αυτοκτονία του Βαν Γκογκ.

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, το «Πορτρέτο του δρος Γκασέ» εκτίθετο στο Μουσείο Στάντελ στη Φρανκφούρτη μέχρι που οι Ναζί το κατάσχεσαν το 1937, χαρακτηρίζοντάς το έργο ως «εκφυλισμένη τέχνη». Αργότερα, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου εμφανίστηκε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη, όπου το είχε δανείσει ένας ιδιώτης συλλέκτης. Εκεί βρισκόταν μέχρι την πώλησή του στη διάσημη, ιστορική δημοπρασία Sotheby’s του 1990. Μετά την αγορά του πίνακα από έναν ιάπωνα συλλέκτη, το έργο εξαφανίστηκε και η τοποθεσία όπου βρίσκεται είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του κόσμου της τέχνης.

Σειρά από podcasts

Για μεγάλο διάστημα οι επιμελητές που οργάνωσαν εκθέσεις για τον Βαν Γκογκ προσπαθούσαν να το εντοπίσουν. Το γερμανικό Μουσείο Στάντελ οργάνωσε μία ερευνητική σειρά από podcasts για να εντοπίσει την τοποθεσία του πίνακα. Και οι «New York Times» επίσης προσπάθησαν για μήνες να βρουν την άκρη του νήματος όπως αναφέρεται στο δημοσίευμά τους. Ο ιάπωνας αγοραστής του 1990 σύντομα κατέρρευσε λόγω σκανδάλου, καταδικάστηκε ποινικά και πέθανε. Η συλλογή του πέρασε σε μία ιαπωνική τράπεζα και ο «Δρ Γκασέ» πουλήθηκε σε έναν αυστριακό χρηματοδότη, ο οποίος σύντομα διαπίστωσε ότι και αυτός δεν μπορούσε να το διατηρήσει. Το 1998, ο πίνακας πωλήθηκε ιδιωτικά και από τότε χάθηκαν τα ίχνη του.

Για μήνες, οι δημοσιογράφοι των «New York Times» προσπαθούσαν να βρουν τη μικρή ομάδα των ατόμων που εμπλέκονταν στην τελευταία πώληση του 1998 και τους μεγαλύτερους κύκλους ειδικών που παρακολουθούν τέτοιες αγορές. Η προσπάθειά τους να βρουν τον «Δρα Γκασέ» εκτεινόταν από τα δημοπρατήρια και τις γκαλερί της Νέας Υόρκης μέχρι μια παραμυθένια ελβετική βίλα δίπλα στη λίμνη του Λουγκάνο. Πολλοί ειδικοί που συνάντησαν κατά τη διάρκεια αυτής της πορείας δεν είχαν ιδέα τι είχε συμβεί με τον πίνακα. Τέσσερις γνώστες του κόσμου της τέχνης είπαν ότι υποψιάζονται πως το έργο κατέχει μια πολύ πλούσια ευρωπαϊκή οικογένεια. Οπως αναφέρει στην έρευνά της η νεοϋορκέζικη εφημερίδα, πιστεύουν ότι αγοράστηκε από μια ιταλική οικογένεια βιομηχάνων, τους Invernizzis, οι οποίοι είναι εγκαταστημένοι στην Ελβετία.

Και το ερώτημα παραμένει: Εχουν οι οικογένειες συλλεκτών κάποια υποχρέωση να μοιραστούν τα εμβληματικά έργα τέχνης με το ευρύ κοινό;