Παράλληλα σύμπαντα

Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και η Ευρώπη στη λεωφόρο των σφαγών. Μαζί της Απω Ανατολή από Κορέα μέχρι Σιγκαπούρη και από Σαχαλίνη μέχρι ΒΑ Αυστραλία στο πυρ το εξώτερον. Μια από τα ίδια η Βόρεια Αφρική… Οι ωκεανοί υγροί τάφοι χιλιάδων εμπορικών και πολεμικών πλοίων – και ποδόσφαιρο στην κλίνη του βαρύτατου εγκεφαλικού. Αυτά όλα για το κομμάτι του πλανήτη που χόρευε μαζούρκα με τον θεό του πολέμου. Στη χώρα των Μακάρων, εκεί που η ζωή συνεχιζόταν, που το βράδυ σε ταξίδευαν το Τρίο και οι Μπελκάντο στον παράδεισο της ρούμπας, της σάμπας, του μάμπο, εκεί ο βασιλιάς των σπορ γνώριζε τις μεγάλες του μέρες. Ποδόσφαιρο λοιπόν στην ονειρεμένη για τη Λατινική Αμερική δεκαετία του ’40, και ακολουθούμε τα συμβάντα με την περιέργεια και τον σεβασμό που τους πρέπει – συλλόγους, πρωταθλήματα, παίκτες, γεγονότα.

Συνέβη το 1939. Η Νασιονάλ του Μοντεβιδέο και η Μπόκα Τζούνιορς του Μπουένος Αϊρες ήταν ισόπαλες 2-2 και ο αγώνας πλησίαζε προς το τέλος. Οι παίκτες της Νασιονάλ ήταν στην επίθεση, οι παίκτες της Μπόκα είχαν κλειστεί στην άμυνα. Τότε ο Ατίλιο Γκαρσία πήρε την μπάλα, βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα δάσος από πόδια, άνοιξε διάδρομο από τα δεξιά και κατάπιε το γήπεδο εξουδετερώνοντας αντιπάλους.

Ο Ατίλιο ήταν συνηθισμένος στις κλωτσιές. Τον χτυπούσαν από παντού. Τα πόδια του ήταν ένας χάρτης με ουλές. Εκείνο το απόγευμα, στον δρόμο για το γκολ, δέχτηκε σκληρά μαρκαρίσματα από τον Ανχελέτι και τον Σουάρες και είχε την πολυτέλεια να τους ξεφύγει δυο φορές. Ο Βαλούσι του έσκισε τη φανέλα, τον τράβηξε από το χέρι και του έδωσε κλωτσιά, ενώ ο σωματώδης Ιμπάνιες τού έκανε φράγμα την ώρα που έτρεχε, όμως η μπάλα είχε γίνει ένα με το κορμί του Ατίλιο και κανείς δεν μπορούσε να σταματήσει εκείνο τον σίφουνα που αναποδογύριζε παίκτες σαν να ήταν πάνινες κούκλες, μέχρι που στο τέλος αποχαιρέτησε την μπάλα με ένα τρομερό σουτ που τράνταξε τα δίχτυα. Ο αέρας μύριζε μπαρούτι. Οι παίκτες της Μπόκα περικύκλωσαν τον διαιτητή: του ζητούσαν να ακυρώσει το γκολ εξαιτίας των φάουλ που είχαν κάνει οι ίδιοι στον Ατίλιο. Ο διαιτητής δεν τους έδωσε σημασία και αποχώρησαν αγανακτισμένοι από τον αγωνιστικό χώρο.

Πολλοί Αργεντινοί ορκίζονται, με το χέρι στην καρδιά, ότι ήταν ο Ενρίκε Γκαρσία, το αριστερό εξτρέμ της Ρασίνγκ. Πολλοί Ουρουγουανοί πάλι, ορκίζονται φιλώντας σταυρό ότι ήταν ο Πέδρο Λάγο, επιθετικός της Πενιαρόλ. Ηταν ή o ένας ή o άλλος ή και οι δύο. Πριν από μισό αιώνα, μπορεί και παραπάνω, ο Λάγο, ή ο Γκαρσία, έβαζαν το τέλειο γκολ, εκείνο που παραλύει από οργή ή θαυμασμό τους αντιπάλους, μάζευαν την μπάλα από τα δίχτυα, και παίρνοντάς την παραμάσχαλα, έκαναν ανάποδα την ίδια διαδρομή, βήμα βήμα, σέρνοντας τα πόδια και σηκώνοντας σκόνη, ώστε να σβηστούν τα ίχνη για να μην μπορέσει κανείς να αντιγράψει το παίξιμό τους.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’40 η Ρίβερ Πλέιτ της Αργεντινής σχημάτισε μια από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών. «Αλλοι μπαίνουν, άλλοι βγαίνουν, όλοι ανεβαίνουν, όλοι κατεβαίνουν», εξηγούσε ο Κάρλος Πεουσέγε, ένας από τους γεννήτορες της ομάδας. Σε συνεχή εναλλαγή, οι παίκτες άλλαζαν θέση αναμεταξύ τους, οι αμυντικοί έκαναν επίθεση, οι επιθετικοί έπαιζαν άμυνα: «Στον πίνακα και στο γήπεδο το σύστημά μας δεν είναι το παραδοσιακό 1-2-3-5 αλλά το 1-10», έλεγε.

Μολονότι όλοι τα έκαναν όλα, στη Ρίβερ Πλέιτ ξεχώριζε η επιθετική γραμμή. Οι Μουνιός, Μορένο, Πεδερνέρα, Λαμπρούνα και Λουστό έπαιξαν μαζί μόνο σε δεκαοκτώ αγώνες, αλλά έγραψαν ιστορία, κι αποτελούν ακόμα θέμα συζήτησης. Οι πέντε έπαιζαν στα τυφλά και συνεννοούνταν με σφυρίγματα: σφυρίζοντας άνοιγαν δρόμο και σφυρίζοντας ζητούσαν την μπάλα, η οποία τους ακολουθούσε σαν χαρούμενο σκυλάκι, δίχως να χάνεται ποτέ. Εκείνη τη θρυλική ομάδα το κοινό την ονόμασε Μηχανή, για την ακρίβεια του παιχνιδιού της. Αμφίσημο εγκώμιο. Διότι κάθε άλλο παρά ψυχροί σαν μηχανή ήταν αυτοί οι επιθετικοί παίκτες, που απολάμβαναν το ποδόσφαιρο τόσο ώστε να ξεχνούν να σουτάρουν στην αντίπαλη εστία. Πιο σωστό ήταν όταν τους αποκαλούσαν Ιππότες της Αγωνίας, διότι, οι αφιλότιμοι, έκαναν τους οπαδούς τους να χύνουν κρύο ιδρώτα, πριν τους ανταμείψουν με ένα ανακουφιστικό γκολ.

Ο Χοσέ Μανουέλ Μορένο ήταν ο πιο αγαπητός από τους παίκτες της Μηχανής της Ρίβερ Πλέιτ. Τον αποκαλούσαν ΕΙ Charro – ο χαριτωμένος – γιατί θύμιζε γόη του μεξικανικού κινηματογράφου, παρότι προερχόταν από τα περίχωρα του Μπουένος Αϊρες. Ο ίδιος, στο γήπεδο, ευχαριστιόταν την προσποίηση: τα πόδια του, σαν πειρατές, ορμούσαν προς τα εκεί αλλά ξέφευγαν προς τα εδώ, και το κεφάλι του, σαν λήσταρχος, υποσχόταν γκολ στο δεξί δοκάρι αλλά το κάρφωνε στο αριστερό. Οταν κάποιος αντίπαλος τον ξάπλωνε κάτω, o Μορένο σηκωνόταν αδιαμαρτύρητα και, χωρίς να ζητήσει βοήθεια, ακόμα κι αν είχε τραυματιστεί, συνέχιζε να παίζει. Ηταν περήφανος, καυχησιάρης και καβγατζής, ικανός να πλακωθεί με όλους τους οπαδούς των αντιπάλων, αλλά και με τους δικούς του, οι οποίοι τον λάτρευαν, αλλά είχαν τη συνήθεια να τον βρίζουν κάθε φορά που έχανε η Ρίβερ.

Λάτρης της μιλόνγκας, της παρέας και της νυχτερινής ζωής του Μπουένος Αϊρες, το ξημέρωμα τον έβρισκε μπλεγμένο σε κάποιο καβγά, ή με τον αγκώνα στους πάγκους των μπαρ: Το τάνγκο, έλεγε, είναι η καλύτερη προπόνηση: κρατάς τον ρυθμό, τον αλλάζεις μετά από λίγο, κρατάς τις αποστάσεις, δουλεύεις τη μέση και τα πόδια.

Τις Κυριακές τα μεσημέρια, πριν απ’ τον αγώνα, καταβρόχθιζε μια γαβάθα κοτόσουπα και έπινε παραπάνω από ένα μπουκάλι κόκκινο κρασί. Από τη Ρίβερ Πλέιτ τού συνέστησαν να σταματήσει να κάνει άστατη ζωή, ανάρμοστη σε επαγγελματία ποδοσφαιριστή. Εκανε ό,τι μπορούσε. Δεν ξενύχτησε για μια ολόκληρη εβδομάδα, δεν ήπιε παρά μόνο γάλα κι έπαιξε το χειρότερο παιχνίδι της ζωής του. Οταν ξανάρχισε τα γνωστά, η ομάδα τον έδιωξε. Οι συμπαίκτες του έκαναν απεργία για συμπαράσταση στον αμετανόητο γλεντζέ και η Ρίβερ Πλέιτ αναγκάστηκε να παίξει εννέα παιχνίδια με αναπληρωματικούς.

Ειρωνεία της τύχης: ο Μορένο ήταν από τους ποδοσφαιριστές με την πιο μακροχρόνια καριέρα στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Επαιξε επί είκοσι χρόνια στην πρώτη κατηγορία της Αργεντινής, του Μεξικού, της Χιλής, της Ουρουγουάης και της Κολομβίας. Οταν το 1946 επέστρεψε από το Μεξικό, οι οπαδοί της Ρίβερ, ξετρελαμένοι που ξανάβλεπαν τα κόλπα και τις προσποιήσεις του, δεν μπόρεσαν να συγκρατηθούν. Γκρέμισαν το κιγκλίδωμα και ξεχύθηκαν στον αγωνιστικό χώρο: είχε βάλει τρία γκολ και τον σήκωσαν στους ώμους. Το 1952 δέχτηκε μια καλή προσφορά από τη Νασιονάλ του Μοντεβιδέο, αλλά προτίμησε να παίξει με μια άλλη ομάδα της Ουρουγουάης, την Ντεφενσόρ, μια μικρή ομάδα, που του έδινε ελάχιστα, όμως εκεί έπαιζαν οι φίλοι του. Εκείνη τη χρονιά ο Μορένο έσωσε την Ντεφενσόρ από τον υποβιβασμό. Το 1961 είχε αποσυρθεί και δούλευε ως προπονητής στη Μεντεγίν της Κολομβίας. Η Μεντεγίν έχανε από την Μπόκα Τζούνιορς της Αργεντινής και οι παίκτες δεν μπορούσαν να βρουν τον δρόμο για τα δίχτυα. Τότε ο Μορένο, που ήταν 45 ετών, φόρεσε την εμφάνιση της ομάδας του, μπήκε στο γήπεδο, έβαλε δυο γκολ και η Μεντεγίν κέρδισε.

Ο Αδόλφο Πεδερνέρα

«Απέκρουσα ένα πέναλτι που θα μείνει ιστορικό, εδώ, στο Λετίσια», έγραφε σε ένα γράμμα του από την Κολομβία ο νεαρός ονόματι Ερνέστο Γκεβάρα, που ακόμα δεν είχε γίνει ο Τσε. Το 1952 αναζητούσε την περιπέτεια ταξιδεύοντας στην Αμερική. Στις όχθες του Αμαζονίου, στο Λετίσια, έκανε τον προπονητή μας ποδοσφαιρικής ομάδας. Τον συνταξιδιώτη του ο Γκεβάρα τον αποκαλούσε Περδενερίτα, και ήταν το καλύτερο εγκώμιο που θα μπορούσε να του κάνει.

Ο Πεδερνέρα ήταν κάποτε ο άξονας της μηχανής της Ρίβερ. Ηταν ο άνθρωπος ορχήστρα, έπαιζε σε όλες τις θέσεις, από τη μια άκρη της επιθετικής γραμμής στην άλλη. Οργάνωνε το παιχνίδι από την άμυνα, περνούσε μπαλιές από την τρύπα της βελόνας, άλλαζε τον ρυθμό, έκανε αιφνιδιασμούς και στην επίθεση κεραυνοβολούσε τερματοφύλακες. Η αγάπη του για ποδόσφαιρο του γαργαλούσε το κορμί. Δεν ήθελε να σταματήσει το παιχνίδι. Οταν νύχτωνε, οι φύλακες τον έδιωχναν με το ζόρι από το γήπεδο όπου έκανε προπόνηση. Ηθελαν να τον κάνουν να ξεκολλήσει από την μπάλα, όμως ήταν η μπάλα που δεν ξεκολλούσε από πάνω του.