«Στο δωμάτιο της αλήθειας επικοινωνείς με όλους»

Μία όμορφη γυναίκα, η Μαρία, ήδη χωρισμένη με παιδιά από τον πρώτο της γάμο, βλέπει στη γνωριμία της με τον αντισυμβατικό Σίγκμουντ μια δεύτερη ευκαιρία. Και όπως συχνά συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις, στην αρχή όλα πάνε καλά. Λίγα χρόνια αργότερα, όμως, και με τέσσερα πλέον παιδιά, η Μαρία νιώθει ότι πρέπει να συμβιβαστεί με τον εαυτό της και τις επιλογές της βλέποντας ότι και αυτός ο γάμος οδηγείται σε αδιέξοδο. Η Μαρία, την οποία υποδύεται υποδειγματικά η νορβηγίδα ηθοποιός Χέλγκα Γκούρεν, είναι το κεντρικό πρόσωπο της «Αξιαγάπητης», μιας ανατρεπτικής ταινίας σχέσεων με προορισμό έναν προδιαγεγραμμένο χωρισμό με αναπάντεχα όμως βήματα. Είναι, επίσης μια σπουδή για την ευκαιρία που έχει μια γυναίκα για αυτογνωσία, αποδοχή και εξέλιξη, αντιμετωπίζοντας κατάματα υποσυνείδητες συνήθειες και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές που κρύβονται μέσα της.

«Μελέτη καταστάσεων»

«Είναι μια πολύ προσωπική ταινία και άρχισα να γράφω το σενάριό της ύστερα από μια κρίση στη ζωή μου, μια κρίση ανάμεσα σε μένα και τον σύζυγό μου, πριν από επτά – οκτώ χρόνια», μας είπε η Νορβηγίδα Λίλια Ινγκολφσντότιρ, η σκηνοθέτριά της, στο τελευταίο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπου η «Αξιαγάπητη» προβλήθηκε. «Ωστόσο, είχα ήδη ξεκινήσει τρεις ταινίες, οπότε θα έλεγα ότι η “Αξιαγάπητη” είναι ένα είδος συνέχειας (oι ταινίες είχαν δρομολογηθεί αλλά δεν υλοποιήθηκαν ποτέ). Ο κόσμος με ρωτάει συχνά από πού έρχονται οι ιδέες μου, όμως εγώ το αντιμετωπίζω σαν έρευνα, σαν μια μελέτη καταστάσεων».

Ενα ερώτημα που προκύπτει στην ταινία είναι κατά πόσο μπορεί κανείς να είναι αντικειμενικός απέναντι σε ένα τέτοιο ζήτημα όταν το έχει ζήσει τόσο έντονα ο ίδιος. «Είναι προσωπική ταινία, δεν είναι όμως ιδιωτική και δεν είναι ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή μου», είπε η Ινγκολφσντότιρ. «Μεγάλο μέρος του σεναρίου είναι υλικό μυθοπλασίας, παρότι έχω δώσει πολύ δικό μου συναίσθημα στην ταινία. Εχω δουλέψει πολλά χρόνια ως κινηματογραφίστρια αλλά και ως καθηγήτρια σε σχολή κινηματογράφου, οπότε νομίζω ότι έχω μια καλή αίσθηση στο να βλέπω τι είναι καλό δραματουργικό υλικό και τι όχι. Εδώ νομίζω ότι πήρα κομμάτια της προσωπικής μου ζωής και τα ανακάτεψα με τη μυθοπλασία φτιάχνοντας κάτι καινούργιο. Ετσι εργάζομαι».

Σε κάθε περίπτωση, γεγονός είναι ότι κοινό και κριτικοί – όχι μόνο στη Θεσσαλονίκη, αλλά και σε φεστιβάλ πολλών χωρών – ανταποκρίθηκαν θετικά απέναντι στην «Αξιαγάπητη». Στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής, το Βραβείο Ερμηνείας για τη Χέλγκα Γκούρεν, το Βραβείο Διεθνούς Ενωσης Κριτικών Κινηματογράφου Fipresci καθώς και το Βραβείο Europa Cinemas Label. «Η κουλτούρα διαφέρει από χώρα σε χώρα, οπότε εισπράττω διαφορετικά πράγματα», είπε η Ινγκολφσντότιρ, «όμως μιλώντας με τον κόσμο μπορώ να πω ότι το ενδιαφέρον του προκαλείται από το ότι η ταινία αγγίζει πολλούς σε προσωπική βάση. Για παράδειγμα, με έχουν ρωτήσει “πώς ξέρατε ότι αυτή η γυναίκα (η Μαρία) είναι η μητέρα μου;”. Προφανώς έχουν ζήσει παρόμοιες καταστάσεις και ίσως οι καταστάσεις αυτές να μην είναι και τόσο μοναδικές, αφορώντας μόνο εμένα. Αυτό μου αρέσει πολύ».

Οι ρίζες της σχέσης της Ινγκολφσντότιρ με την πρωταγωνίστριά της Χέλγκα Γκούρεν ξεκινούν πολύ πριν από την έναρξη των γυρισμάτων της «Αξιαγάπητης». «Είχα μεγάλα προβλήματα στη χρηματοδότηση της ταινίας, όμως η Χέλγκα είχε δεσμευτεί από την αρχή, οπότε είχαμε πολύ χρόνο για να επεξεργαστούμε την ηρωίδα όπως θέλαμε. Εξι χρόνια, νομίζω. Τίποτα ωστόσο δεν στηρίχθηκε στον αυτοσχεδιασμό. Ολα παίχθηκαν όπως γράφτηκαν, και τα περισσότερα γράφτηκαν αυθόρμητα. Για ένα πράγμα ήμουν σίγουρη. Για να λειτουργήσει μια τέτοια ταινία ήταν απαραίτητο να υπάρχει ειλικρίνεια συναισθημάτων. Επρεπε να ανοιχτώ και να μη σκεφτώ κανένα κόστος. Αν μπεις στο δωμάτιο της αλήθειας, μπορείς να επικοινωνήσεις με όλους γιατί όλοι, κατά κάποιο τρόπο, έχουμε το ίδιο ψυχολογικό υλικό».

Αναφέρομαι στις σκηνές έντασης ανάμεσα στη Μαρία και τη μεγάλη της κόρη (Μάγια Τοθάμερ Χρούζα) που το τραύμα την έχει κάνει πολύ επιθετική, όπως και τη δική της μητέρα, σε μία από τις πιο δυνατές σκηνές της ταινίας. Λέω στη Λίλια Ινγκολφσντότιρ ότι η ταινία συχνά μου θύμιζε λίγο ταινία του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. «Πολλοί το λένε αυτό – κάπου άκουσα ότι είμαι μια θηλυκή βερσιόν του Μπέργκμαν και το δέχομαι ως κομπλιμέντο. Νομίζω ότι σε αυτή την ταινία οι ρόλοι μετακινούνται και σε αυτή τη σκηνή βλέπουμε ότι η μητέρα της Μαρίας έχει τον ρόλο της Μαρίας και η ίδια η Μαρία έχει τον ρόλο του συζύγου της. Οπότε έχουμε τη δυνατότητα να καταλάβουμε περισσότερα για αυτούς τους ανθρώπους».

«Γλυπτό του χρόνου»

Η αγάπη της γεννημένης το 1976 Λίλια Ινγκολφσντότιρ για τον κινηματογράφο άρχισε στα γυμνασιακά της χρόνια. «Ανέκαθεν με γοήτευαν ο ήχος και οι εικόνες, το πώς μπορεί κανείς να δουλέψει με τον χρόνο· ο κινηματογράφος μπορεί να γίνει ένα γλυπτό του χρόνου». Της αναφέρω το περίφημο βιβλίο του Αντρέι Ταρκόφσκι «Σμιλεύοντας τον χρόνο». «Βέβαια, ο Ταρκόφσκι ήταν μεγάλη έμπνευση στα 20 μου. Σε όλες μου τις ταινίες ο χρόνος λειτουργεί με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο, στην “Αξιαγάπητη” για παράδειγμα ήθελα να εξετάσω τη ζωντανή ανάμνηση που δεν είναι στατική. Βλέπουμε κάποιον τον οποίο κάποιος άλλος θυμάται, οπότε νιώθουμε ότι κατά κάποιο τρόπο βρίσκονται σε ένα είδος διαλόγου μεταξύ τους. Αυτό προσφέρει μια τεράστια προοπτική σε μια μορφή τέχνης όπως ο κινηματογράφος».