Αυγουστίνος: ο Αγιος του προϋπολογισμού

«Θεέ μου, κάνε με ενάρετο, αλλά όχι ακόμα!». Ετσι παρακαλεί ο Αγιος Αυγουστίνος (354-430) στις Εξομολογήσεις. Στα λατινικά, ζητεί εγκράτεια (continentiam) παράλληλα με castitatem, που σημαίνει αγνότητα αλλά και λιτότητα. Ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι δεν βιάστηκε να ζητήσει τη χάρη αυτή: Είχε εξώγαμο γιο με κάποια για την οποία επί χρόνια αισθανόταν λαγνεία (αλλά όχι τον σεβασμό που αρμόζει σε νόμιμη σύζυγο), ενώ παρέσυρε στην ακολασία τον εγκρατή του φίλο Αλύπιο. Τελικά θριάμβευσε η αρετή, με τη μεσολάβηση του Αγίου Αμβροσίου, αλλά κυρίως χάρη στα δάκρυα της μαρτυρικής του μητέρας Μόνικα. Το κατόρθωμά της αυτό ήταν αρκετό για να αγιάσει και η ίδια και σήμερα να μεγαλουργεί στα προάστια του Λος Αντζελες. Ο (τέως πλέον) αμαρτωλός έγινε Πατέρας της Εκκλησίας, Αγιος, συγγραφέας διαχρονικών best seller και με δικό του μοναστικό τάγμα.

Η περιπέτεια του Αυγουστίνου περιγράφει με γλαφυρό τρόπο το δράμα του προϋπολογισμού παντού όπου γιορτάζεται το γραφικό χριστουγεννιάτικο έθιμο. Ολοι γνωρίζουν τι χρειάζεται για να γίνεις εκλεκτός του Θεού και να προκόψεις πνευματικά· αν όχι, τους κατατοπίζουν στρατιές δυσάρεστων συμβούλων και καλοθελητών. Οσο πειστικοί και να είναι οι σύμβουλοι, δύσκολα προσπερνούν το ότι το κόστος της ενάρετης διαβίωσης το αντιλαμβάνονται όλοι: Οπως την εποχή του Αγίου, η λιτότητα απαιτεί την άμεση εγκατάλειψη των ηδονών της αμαρτίας. Η ανταμοιβή μιας μεταστροφής προς την αρετή αργεί, είναι θεωρητική και (μόνο για άπιστους) αβέβαιη. Αφορά ένα «μέλλον» που επεκτείνεται στον επόμενο εκλογικό κύκλο: «Να υποστώ εγώ το κόστος για να ωφεληθεί ο άλλος» είναι αυτοθυσία που ούτε ο Αγιος δεν διέθετε. Εκείνος, αφού βρήκε ένα καλό κορίτσι για παντρειά, άφησε τη μαμά του να τον μεταπείσει. Αυτό το κατάφερε μετά που είχε εξασφαλίσει, αν όχι ακόμη την αγιοσύνη, τουλάχιστον μια καλή μητρόπολη. Εμείς, λοιπόν, γιατί να μην περιμένουμε;

Βεβαίως, η αγωνία των υπουργών Οικονομικών υπερβαίνει κατά πολύ τα διλήμματα ενός φερέλπιδος Αγίου του τέταρτου αιώνα. Το φταίξιμο τότε ίσως να οφειλόταν σε εφηβικό μανιχαϊσμό – να φαίνονται όλα άσπρα ή μαύρα. Αντί για τον Αγιο Αμβρόσιο να τον σύρει στον καλό δρόμο, σήμερα σύσσωμη η παιδική χορωδία της αντιπολίτευσης ψάλλει τα ωσαννά της αμαρτίας: παροχές, διευκολύνσεις, δαπάνες, δεσμεύσεις, αυξήσεις, υποσχέσεις. Η Σάντα Μόνικα, αν υπάρχει, είναι στις Βρυξέλλες και έχει άλλες σκοτούρες. Το «μέλλον», η δικαίωση του ενάρετου βίου, με κάθε νέο γύρο εκλογολογίας μετακομίζει όλο και πιο μακριά: «Αντε να βρεις την αρετή όταν βρεθείς στην αντιπολίτευση – για να μην (ξανα)δείς κυβέρνηση ποτέ».

Δυστυχώς, η τελική κρίση πλησιάζει. Κάποτε η μεταμέλεια και η στροφή προς την αρετή αφορούσαν πρωτίστως το ασφαλιστικό: από το 1992 ως το 2016 η επίλυσή του αναβαλλόταν. Ομως τώρα πια το Δημογραφικό απαιτεί νέες απαντήσεις για μακροχρόνια φροντίδα και περίθαλψη. Σε αυτά προστίθενται η κλιματική αλλαγή και η γεωστρατηγική εγρήγορση. Ολα αυτά πρέπει να τακτοποιηθούν με το ίδιο σταθερό απόθεμα δημοσιονομικής αγιοσύνης.

Τα βάσανα όσων υπερασπίζονται προϋπολογισμούς σίγουρα θα ελαφρυνθούν από την μεσολάβηση ενός Αγίου που κατανοεί το δράμα τους. Είναι χρήσιμο επίσης να θυμούνται ότι ο Αγιος Αυγουστίνος προστατεύει και τους ζυθοποιούς. Εχουμε, ίσως, καιρό για ένα ποτηράκι ακόμη.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος,
καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά