Για μια αποτελεσματική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία

Η αστάθεια στον διεθνή ορίζοντα επιδεινώνεται ραγδαία με νέες συγκρούσεις και παραβιάσεις συνόρων. Ετοιμη να αδράξει κάθε ευκαιρία, η Τουρκία γιγαντώνεται στρατιωτικά και διπλωματικά και κατακτά εδάφη γειτονικών χωρών, ενώ η Ελλάδα αιθεροβατεί ελπίζοντας πως με «ειλικρίνεια», «θετική ατζέντα» και αυτοσχεδιασμούς θα αποτρέψει τον επιθετικό της γείτονα. Πρόκειται κυριολεκτικά για τον ορισμό της άγνοιας κινδύνου…

Η ακολουθούμενη (κατ’ όνομα) αποτρεπτική στρατηγική δεν έχει αποτρέψει τη γείτονα από οποιαδήποτε διεκδίκηση. Αντίθετα μάλιστα, αυτές πολλαπλασιάζονται καθημερινά. Μόνο μέσα στο 2024 προστέθηκαν στον ήδη μακρύ κατάλογο τρεις νέες «απαιτήσεις» της: όχι θαλάσσια πάρκα, όχι έρευνες στην οριοθετημένημε την Αίγυπτο ΑΟΖ μας, όχι ηλεκτρικά καλώδια σύνδεσης με τα ανατολικά νησιά μας. Τι πρέπει ακόμη να κάνει η Τουρκία για να αντιληφθούμε ότι η ακολουθούμενη πολιτική μας έχει αποτύχει; Ούτε την αποτρέπει, ούτε συνιστά στρατηγική…

Πολιτικό σύστημα και κοινωνία δείχνουν να αγνοούν ότι η πλέον επικίνδυνη απειλή δεν προέρχεται πια από την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Ο αναθεωρητισμός έχει διευρυνθεί εκθετικά περιλαμβάνοντας απροκάλυπτη αμφισβήτηση ελληνικού εδάφους!Η Τουρκία δεν διεκδικεί μόνο τα περίπου 150 – κατοικημένα και μη – ελληνικά νησιά και νησίδια («υπό ελληνική κατοχή», «γκρίζες ζώνες»), αλλά καιόλατα μεγάλα του Αν. Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Κως, Ρόδος κ.λπ.): «ή τα αποστρατιωτικοποιείτε ή θα ‘ρθω μια νύχτα ξαφνικά»…

Οι απειλές δεν εξαπολύονται «για εσωτερική κατανάλωση» όπως τις «δικαιολογεί» τοεπιτελικό κράτος. Ούτε πρόκειται για «πάγιες» τουρκικές διεκδικήσεις, αλλά γιανέασχέδια και τετελεσμένα(τουρκολιβυκό μνημόνιο, «Γαλάζια Πατρίδα», «Εθνικός Ορκος»). Η ακολουθούμενη «στρατηγική» αποδεικνύεται ότι λειτουργεί παραλυτικά για την άφωνη χώρα μας και προφανώς ενισχυτικά για την αδηφάγο γείτονα. Η αγωνιώδης πρόταξη (ως αποκλειστικού στόχου) της πάση θυσία εξασφάλισης «ηρεμίας» – αντί της προώθησης των εθνικών θέσεων και συμφερόντων – εκπέμπει στην Αγκυρα μηνύματα φοβικότητας. Ως αποτέλεσμα η αλματωδώς ισχυροποιούμενη Τουρκία αποθρασύνεται.

Οταν μια εθνική στρατηγική αποδεικνύεται αναποτελεσματική, προφανώς απαιτείται η «έξυπνη» βελτίωση ή και αντικατάστασή της προκειμένου να καταστεί επιτέλους επικερδής για τον Ελληνισμό. Αφετηρία για την εκπόνησή της αποτελεί η παραδοχή ότι η τουρκική απειλή συν τω χρόνω γιγαντώνεται και ότι η απόδοσή της – από ελληνικής πλευράς – σε στόχους «εσωτερικής κατανάλωσης» αποπροσανατολίζει επικίνδυνα τις αναγκαίες προσπάθειες. Εξίσου επικίνδυνα λειτουργούν και οι ανακοινώσεις περί ελληνικής υπεροπλίας όταν συγκρίνεται μία μόνο οπλική κατηγορία, ενώ το 2025 η Αγκυρα θα δαπανήσει 5-6 φορές περισσότερα κονδύλια για εξοπλισμούς. Εξάλλου, στο πλαίσιο αυτό, δεν χωρεί ανεδαφική διπλωματία που θεωρεί ότι το διεθνές δίκαιο – το οποίο μάλιστα δεν αξιοποιούμε – ως νέος Αϊ-Βασίλης θα επιβάλει από μόνο του την αποτροπή ή τιμωρία κάθε επίδοξου εισβολέα. Ούτε χωρούν διάλογοι χωρίς θέσεις, διεκδικήσεις και συμμάχους. Επιπλέον, δεν επιτρέπεται η αδράνεια/αδυναμία αξιοποίησης κάθε ίντσας της συμμετοχής μας στην ΕΕ, την ώρα μάλιστα που με τη «δικαιολογία» των ελληνοτουρκικών εναγκαλισμών αίρονται διαδοχικά η απομόνωση και τα εξοπλιστικά εμπάργκο αρκετών εταίρων μας έναντι της Τουρκίας. Η τελευταία φαίνεται να προετοιμάζει, εν μέσω ελληνικής αφωνίας, μια ειδική σχέση με την Ενωση ακριβώς στα μέτρα της ίδιας, ώστε με ευρωπαϊκά όπλα, κονδύλια, τεχνολογία και πολιτική υποστήριξη να εφορμήσει σε μερικά χρόνια ισχυρότερη εναντίον μας. Αν μάλιστα η «ευρωπαϊκή» άμυνα αναπτυχθεί – όπως διαφαίνεται – ως ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ και όχι στο πλαίσιο της ΕΕ, θα πρόκειται για στρατηγική ήττα του Ελληνισμού. Κι αυτό γιατί στην πρώτη περίπτωση θα συμμετέχει και η Τουρκία – άρα, δώρον άδωρον –, ενώ στη δεύτερη η Αγκυρα θεσμικά αποκλείεται.

Η αδυναμία τής – εν αγνοία κινδύνου – ακολουθούμενης «στρατηγικής» να ακυρώσει την τουρκική επιθετικότητα απαιτεί μια νέα και επικερδή στρατηγική η οποία θα αξιοποιεί έντεχνα όλα τα κατάλληλα εθνικά και συμμαχικά εργαλεία (διπλωματικά, στρατιωτικά, ευρωπαϊκά, οικονομικά κ.ά.). Τα κατά περίπτωση βήματα βελτίωσης των τελευταίων ετών δεν επαρκούν όταν η γείτων πραγματοποιεί άλματα και επίκεινται ενόψει – ομολογούμενων πλέον – αδιεξόδων νέες κρίσεις υπό δυσμενέστερους όρους για τον Ελληνισμό.

Ο Γιάννης Βαληνάκης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του «Για μια νέα στρατηγική απέναντι στην Τουρκία – Πώς θα ακυρώσουμε τη “Γαλάζια Πατρίδα”» (εκδ. Ι. Σιδέρη)