Πρεμιέρα {CR}με τη σιωπή γύρω από {CR}το AIDS

Το χταπόδι, πολυπλόκαμο, ευφυές ον, γύρω από το οποίο αναπτύσσεται ένα πλήρες οικοσύστημα, ενέπνευσε για τη δημιουργία του διαδικτυακού περιοδικού κριτικής και θεωρίας της τέχνης του ΕΜΣΤ ανεβάζοντας το πρώτο τεύχος του – αφιερωμένο στην «Καλλιτεχνική και πολιτική μνήμη του AIDS» – την 1η Δεκεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα του AIDS. Οπως επισημαίνουν στο εκδοτικό τους σημείωμα η διευθύντρια σύνταξης (και διευθύντρια του ΕΜΣΤ) Κατερίνα Γρέγου και ο αρχισυντάκτης Θεόφιλος Τραμπούλης, το «Χταπόδι» ακολουθεί τον προσανατολισμό του μουσείου, ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ιστορία και τα πολλαπλά μέλλοντά μας, για τη δημοκρατία και τη συμμετοχική πολιτειότητα, για την ανθρώπινη και μη ανθρώπινη ζωή, για τις συνέπειες της αλόγιστης ανάπτυξης.

Στην ερώτηση γιατί το πρώτο τεύχος του περιοδικού του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης ασχολείται με τη θεματική του AIDS, ο αρχισυντάκτης του «Χταποδιού» Θεόφιλος Τραμπούλης επισημαίνει τη σιωπή που εξακολουθεί να υπάρχει γύρω από το AIDS και έχει στιγματίσει πολύ κόσμο.

«Ξεκινήσαμε να δουλεύουμε τη θεματική του περιοδικού το 2023, όταν στο ΕΜΣΤ παρουσιαζόταν η ομαδική έκθεση “Modern Love” (Η αγάπη στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας). Η κρίση του HIV/AIDS ήταν ένα από τα θέματα που είχαν θιγεί σε εκείνη την έκθεση. Η εμπειρία του ακτιβισμού των δεκαετιών 1980 και 1990 στην Αμερική γύρω από το AIDS ήταν πρότυπο. Το Act Up ήταν αυτό που έδωσε το παράδειγμα και στα υπόλοιπα μετέπειτα κινήματα για το πώς να δράσουν, διαμορφώνοντας πολιτικό λόγο που μέχρι και σήμερα έχει σημασία». Ο ίδιος επισημαίνει ότι η έκδοση που χρονικά συμπίπτει με την εκλογή του Τραμπ στην Αμερική συμμετέχει στον σημερινό πολιτικό διάλογο και για μερικούς ακόμη λόγους: «Υπάρχει ανάγκη για ορατότητα, συσπείρωση, αυτοοργάνωση, ενημέρωση και υποστήριξη δημόσιων θεσμών φροντίδας και υγείας, αλληλεγγύη».

Τα θέματα

Το «Χταπόδι» θα εκδίδεται δύο φορές τον χρόνο σε δύο γλώσσες, ελληνικά και αγγλικά, και μέρος του περιεχομένου του θα οργανώνεται γύρω από το μοντέλο συνδυαστικής αρχισυνταξίας που ενισχύει την πολυφωνία και τις συνεργασίες. Με πρώτη καλεσμένη αρχισυντάκτρια τη Ζιλιέτ Ζακ, τρανς συγγραφέα, δημοσιογράφο, καλλιτέχνιδα και με δυνατή ακτιβιστική φωνή στη Μεγάλη Βρετανία. Ανάμεσα στα κείμενα και τους συγγραφείς τους που η Ζιλιέτ Ζακ φέρνει στο τεύχος, ο Μαξ Φοξ (συγγραφέας, μεταφραστής και ιδρυτικό μέλος του «Pinko Magazine») παρουσιάζει την ιστορία του Κιγιόσι Κουρομίγια, πρωτοπόρου ακτιβιστή των πολιτικών δικαιωμάτων της δεκαετίας του ’60 από τη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, ο οποίος συνέβαλε στην αυτοοργάνωση των πρώτων ετών της επιδημίας του AIDS συνδέοντας τα κινήματα από τον πόλεμο του Βιετνάμ μέχρι τη διεκδίκηση υγειονομικής υποστήριξης και ορατότητας της κρίσης του HIV/AIDS.

Για τη λογοτεχνία του AIDS στην Ελλάδα την περίοδο 1987-1995 γράφει ο θεατρολόγος Γιώργος Σαμπατακάκης. Και ο Δημήτρης Παπανικολάου, καθηγητής Νέων Ελληνικών και συγκριτικών πολιτισμικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, αναφέρεται στην κοινωνική, πολιτική και κοινοτική ιστορία του AIDS στην Ελλάδα μέσω της συγκρότησης ενός «πολιτικού αρχείου», σημειώνοντας «νιώθεις συχνά σαν να αρχειοθετείς τη σιωπή∙ το ανέφικτο (και το απολεσθέν) υλικό∙ τη λογοκρισία».

«Ενδιαμέσως των δύο τευχών θα αξιοποιούμε τις δυνατότητες που μας δίνει η τεχνολογία της ψηφιακής έκδοσης και θα προσθέτουμε περιεχόμενο με κάθε μορφή, δηλαδή podcasts, ταινίες, επιπλέον ψηφιακό περιεχόμενο, ιστορικό, ανέκδοτο ή δυσεύρετο αρχειακό υλικό, που θα περικλείεται στο “Θαλάμι”. Σε αυτήν την ξεχωριστή ενότητα του “Χταποδιού” η πρώτη μας παρουσίαση περιλαμβάνει αρχειακό υλικό από το κόμικ του Δημήτρη Παπαϊωάννου, το οποίο συνυπέγραψε με τον Αλέξη Μπίστικα, “Οι κόκκινες κηλίδες στο δέρμα σου”. Καθώς και έργα των Κατερίνας Θωμαδάκη – Μαρίας Κλωνάρη, πολυμεσικών καλλιτεχνίδων και πρωτοπόρων της φεμινιστικής και queer art», εξηγεί ο αρχισυντάκτης.