Το νέο υπόγειο «μουσείο»{LF} της Θεσσαλονίκης

Μπορεί να έκλεψε την παράσταση στα εγκαίνια του μετρό της Θεσσαλονίκης ο Σταθμός Βενιζέλου με την εντυπωσιακά διατηρημένη διασταύρωση των κεντρικών βυζαντινών μαρμαρόστρωτων οδών. Δεν είναι ωστόσο ο μοναδικός από τους 13 σταθμούς στους οποίους η αρχαιολογική σκαπάνη έχει εντοπίσει αρχαιότητες οι οποίες μαρτυρούν το πολυπολιτισμικό παρελθόν της ως μητρόπολης και ο εντοπισμός των οποίων λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Σε εννέα ακόμη θέσεις o μετροπόντικας συναντήθηκε με το αρχαιολογικό παρελθόν της πόλης, με τα κινητά ευρήματα να ανέρχονται πλέον των 300.000 και το σύνολο των αποκαλυφθέντων να αποκαλύπτουν την εικόνα της πόλης, όπως είχε διαμορφωθεί στην ύστερη ρωμαϊκή, αλλά και στη βυζαντινή εποχή. Μια πόλη εύπορη και δυναμική, με μεγάλους δρόμους, καταστήματα και εργαστήρια.

Στο σημείο συνάντησης του decumanus maximus (Μέση Οδός με κατεύθυνση Ανατολάς προς Δυσμάς) και του cardo (με κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο) – οι οδοί που συμπίπτουν με τις σημερινές Εγνατία και Βενιζέλου, αντιστοίχως (εντοπίστηκαν 6 μ. κάτω από τη σημερινή επιφάνεια) – βρισκόταν το Τετράπυλο, η ανέγερση του οποίου χρονολογείται στα τέλη του 5ου αι.-αρχές 6ου αι. μ.Χ., με τους 16 πεσσούς του και τα τοξωτά μεταξύ τους ανοίγματα.  Ομως πιο χαμηλά οι αρχαιολόγοι εντόπισαν κατάλοιπα ακόμη και από τον 2ο αι. π.Χ., ενώ σε ορισμένα σημεία έφτασαν και ως τα θεμέλια της πόλης, στη φάση της ίδρυσής της, το 316 π.Χ. από τον μακεδόνα στρατηγό Κάσσανδρο.

Αντίστοιχες μαρτυρίες για τον πολεοδομικό ιστό της πόλης έδωσαν και τα ευρήματα στον σταθμό της Αγίας Σοφίας, όπου βρέθηκαν 82,5 μ. του πλάτους 4 μ. του κεντρικού μαρμάρινου ρωμαϊκού δρόμου.

Βορείως δε της κεντρικής αυτής αρτηρίας είχε ανεγερθεί ένα εντυπωσιακό νυμφαίο, μια δημόσια μνημειακή κρήνη.  Δεν ήταν μόνο οι οδικοί άξονες και η εμπορική δραστηριότητα, όμως, εκείνα που «μίλησαν» για το παρελθόν της Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της μεγαλύτερης εγχώριας ανασκαφικής έρευνας που έχει πραγματοποιηθεί εντός αστικού περιβάλλοντος, καθώς οι αρχαιολογικές έρευνες για την κατασκευή του μετρό στη Θεσσαλονίκη ήταν κατά πολύ ευρύτερες συγκριτικά με εκείνες που υλοποιήθηκαν για το αντίστοιχο έργο στην Αθήνα. Είναι και τα νεκροταφεία της, τα ίχνη των οποίων εντοπίστηκαν στους σταθμούς Δημοκρατίας (τμήμα του δυτικού νεκροταφείου της αρχαίας Θεσσαλονίκης που ήταν σε χρήση, από τους ελληνιστικούς έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους), Σιντριβανιού, Φλέμινγκ (μικρό και χωρίς σπουδαία κτερίσματα) και στον Νέο Σιδηροδρομικό.

Στην Πανεπιστημιούπολη

Αρκεί ένα εισιτήριο του μετρό ή ακόμη και μια κάθοδος στους σταθμούς του χωρίς καν επιβίβαση σε έναν από τους συρμούς για να περιπλανηθεί ο εν δυνάμει επιβάτης του αστικού σιδηροδρόμου στο πλούσιο, πολυπολιτισμικό, σύνθετο και διαχρονικό ψηφιδωτό του παρελθόντος της Θεσσαλονίκης. Mια αντίστοιχη ευκαιρία θα δίνει και το εντυπωσιακών διαστάσεων υπόσκαφο κτίριο, διαστάσεων 104,45×21,90 μ., που κατασκευάστηκε για τις ανάγκες κατασκευής του μετρό, εντός της Πανεπιστημιούπολης, νοτίως της κεντρικής βιβλιοθήκης του Αριστοτελείου, με τα τρία υπόγεια επίπεδα χωρίς υποστυλώματα, στο οποίο θα φιλοξενηθούν ογκώδη ευρήματα, όπως ένα ταφικό κτίσμα με ψηφιδωτό του 2ού αιώνα, έναν μονόχωρο του 5ου αιώνα που προέρχεται από την πλατεία Δημοκρατίας, τμήματα του Decumanus Maximus, την πρόσοψη ενός κτιρίου στη στοά του cardο που βρέθηκε στον σταθμό Βενιζέλου, ρωμαϊκά κτίρια με ελληνιστικά θεμέλια, ένα δημόσιο λουτρό, κλιβάνους για κεραμικές και μεταλλουργικές εργασίες και ταφικά μνημεία.