Το τέλος της φιλελεύθερης Δύσης

Ολοι σκεφτόμαστε, μιλάμε και γράφουμε μέσα σε ορισμένα πλαίσια που σε μεγάλο βαθμό θεωρούμε δεδομένα. Ομως, τελικά, το πέρασμα του χρόνου καθιστά ξεπερασμένες κατηγορίες και ιδέες που μας ήταν οικείες. Για παράδειγμα, ποιος εξακολουθεί να μιλάει για τη Σοβιετική Ενωση σήμερα, πέραν των ιστορικών; Με παρόμοιο τρόπο, οι φετινές προεδρικές εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν το πιο σημαντικό πολιτικό γεγονός του 2024 και είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα μείνουν στη μνήμη μας ως μια ιστορική καμπή. Το αποτέλεσμα θα διαμορφώσει τα παγκόσμια γεγονότα για τις επόμενες δεκαετίες.

Τα αποτελέσματα θα γίνουν αισθητά σε δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι το πιο άμεσο, πρακτικό, λειτουργικό επίπεδο της καθημερινής διακυβέρνησης. Με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιστρέφει στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ θα αποχωρήσουν από τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, θα επιβάλουν νέους δασμούς στους εμπορικούς εταίρους τους και θα ξεκινήσουν μια τεράστια εκστρατεία για την απέλαση εκατομμυρίων μεταναστών χωρίς έγγραφα.

Επειτα, υπάρχει η παγκόσμια διάσταση, όπου πολλά σενάρια είναι πιθανά – από μετατοπίσεις μεγάλων δυνάμεων έως τη διάλυση μακροχρόνιων συμμαχιών και την αποσύνθεση των κυβερνητικών θεσμών και κανόνων του κόσμου.

Ο Τραμπ κέρδισε δυναμικά παρά την περιφρόνησή του για τους δημοκρατικούς θεσμούς, τις προσπάθειές του να ανατρέψει τις εκλογές του 2020 και την επακόλουθη καταδίκη του για κακούργημα.

Δεν πρέπει να μασάμε τα λόγια μας: η φιλελεύθερη δημοκρατία στις ΗΠΑ έχει υποστεί ένα θανατηφόρο πλήγμα. Θα βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού και δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα επιβιώσει. Τελικά, μπορεί να υπάρξει μέλλον για τη φιλελεύθερη Δύση χωρίς τον ηγετικό ρόλο των ΗΠΑ; Πιστεύω ότι η απάντηση είναι όχι.

Ο Τραμπ θα ξεκινήσει τη δεύτερη θητεία του με τους Ρεπουμπλικανούς να έχουν υπό τον έλεγχό τους τα δύο σώματα του Κογκρέσου και πολλοί παρατηρητές αναμένουν ότι η συντηρητική πλειοψηφία 6 προς 3 στο Ανώτατο Δικαστήριο θα τον στηρίξει απερίφραστα. Ετσι, θα μπορεί να κυβερνά –και μάλιστα να κυβερνά ανεμπόδιστα. Δεν υπάρχει τίποτα που να τον εμποδίζει να αναδιαμορφώσει την αμερικανική φιλελεύθερη δημοκρατία σε μια ανελεύθερη ολιγαρχία.

Προφανώς, η πίεση στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες να συμβάλουν περισσότερο οι ίδιες στην ασφάλειά τους θα ενταθεί. Αλλά ο Τραμπ δεν ενδιαφέρεται να ενισχύσει την ΕΕ – το αντίθετο, στην πραγματικότητα – και η ικανότητα της ΕΕ να προχωρήσει ανεξάρτητα χωρίς τη σιωπηρή υποστήριξη των ΗΠΑ είναι αμφίβολη. Επιπλέον, η γαλλογερμανική μηχανή που ανέκαθεν έδινε ώθηση στην ΕΕ δεν είναι πλέον λειτουργική.

Ενα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι η ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση. Θα σπεύσει τώρα η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση να προσαρτήσει τη Δυτική Οχθη; Τι θα κάνει με το Ιράν; Ολα τα σημάδια δείχνουν έναν μεγάλο πόλεμο στην περιοχή – σε μια βίαιη αναδιάρθρωση που θα φέρει οτιδήποτε άλλο εκτός από ειρήνη ή ακόμα και διαρκή κατάπαυση του πυρός.

Αυτό μας φέρνει στο τελευταίο, πολύ σημαντικό ερώτημα: Πώς θα μοιάζει ο κόσμος χωρίς μια φιλελεύθερη Δύση;

Εάν η Ευρώπη αποτύχει να ενωθεί αυτή τη στιγμή της ταραχώδους αλλαγής, δεν θα έχει δεύτερη ευκαιρία. Η μόνη της επιλογή είναι να γίνει μια στρατιωτική δύναμη ικανή να προστατεύσει τα συμφέροντά της και να εξασφαλίσει την ειρήνη και την τάξη στην παγκόσμια σκηνή. Θα προετοιμαστεί η Ευρώπη ή θα επιστρέψει σε μια δομή που θα μοιάζει με αυτήν που ακολούθησε το Συνέδριο της Βιέννης το 1814-15, στο οποίο η επιρροή της Ρωσίας ήταν κυρίαρχη και διάχυτη; Οι Ευρωπαίοι ξύπνησαν στις 6 Νοεμβρίου με ένα αποτέλεσμα που θα τους επηρεάσει βαθύτερα από όλες τις δικές τους εκλογές μαζί. Ο Τραμπ δεν θα αλλάξει μόνο την Αμερική (προς το χειρότερο). Θα διαμορφώσει επίσης την ευρωπαϊκή ιστορία – αν τον αφήσουμε.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας
από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του Γερμανικού Κόμματος των Πρασίνων για σχεδόν 20 χρόνια.