«Ο νόμος δεν μπορεί {LF}να εφαρμόζεται επιλεκτικά»

Τα εντάλματα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο που προκάλεσαν σεισμό στο διεθνές νομικό στερέωμα, καθώς δεν υπάρχει προηγούμενο σύμμαχος της Δύσης από μια χώρα με δημοκρατικούς θεσμούς να κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, συνθέτουν μέσα από μια προσεκτικά επιλεγμένη γλώσσα, λέξη προς λέξη, γραμμή προς γραμμή, ένα κείμενο απόδοσης ευθυνών εις βάρος του πρωθυπουργού και του πρώην υπουργού Αμυνας του Ισραήλ αλλά και του ηγέτη της ένοπλης πτέρυγας της Χαμάς. Η αποφασιστικότητα να εφαρμοστεί το διεθνές δίκαιο και η νομοθεσία για τις ένοπλες συγκρούσεις σε όλα τα μέρη, ανεξάρτητα από το ποια είναι, είχε ωθήσει τον εισαγγελέα Καρίμ Χαν να ζητήσει την έκδοση των ενταλμάτων, αναφέροντας στην αιτιολογική του έκθεση ότι «κανείς δεν μπορεί να ενεργεί ατιμώρητα. Ο νόμος δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά». Πλέον τα 124 κράτη – μέλη του ΔΠΔ θα βρεθούν μπροστά στο δίλημμα να δώσουν προτεραιότητα στον σεβασμό της απόφασης (είναι τεχνικά υποχρεωμένα, αλλά εξαρτάται από τη θέλησή τους, επειδή δεν υπάρχει εξουσία να το επιβάλει) ή στη συμμαχία τους με το Ισραήλ, με τον επακόλουθο κίνδυνο να κατηγορηθούν για δύο μέτρα και δύο σταθμά.

Από πρακτικής πλευράς, Νετανιάχου και Γκάλαντ θα πρέπει να βεβαιωθούν, πριν πάρουν ένα αεροπλάνο, ότι δεν θα συλληφθούν κατά την προσγείωση. Μεταξύ δέσμευσης και πράξης βέβαια μπορεί να υπάρχει ανακολουθία.

Ο απερχόμενος επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ υπογράμμισε την υποχρέωση συμμόρφωσης με την απόφαση του ΔΠΔ. Ολλανδία, Ελβετία, Ιρλανδία, Ιταλία, Ισπανία και Σλοβενία ανακοίνωσαν ότι θα σεβαστούν την απόφαση και θα την εφαρμόσουν. Το ίδιο και η Αυστρία, αν και χαρακτήρισε το ένταλμα παράλογο, ενώ η Γαλλία δεν επιβεβαίωσε ότι θα μπορούσε να συλλάβει τον Νετανιάχου, επικαλούμενη νομική πολυπλοκότητα. Το Λονδίνο ανέφερε ότι σέβεται την ανεξαρτησία του ΔΠΔ χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, ενώ η Γερμανία εξετάζει πιθανές συνέπειες. Η Κύπρος που διατηρεί στενούς δεσμούς με το Ισραήλ θεωρεί ότι τα εντάλματα είναι «δεσμευτικά επί της αρχής». Σε πλήρη παραφωνία, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν δήλωσε ότι θα καλέσει τον Νετανιάχου να επισκεφθεί τη χώρα του και θα εγγυηθεί ότι δεν θα εφαρμοστεί το ένταλμα σύλληψης.

Ωστόσο, το θέμα δεν σταματά στις συλλήψεις, αφού τα μέλη του ΔΠΔ «έχουν την υποχρέωση να συνεργαστούν με το δικαστήριο», το οποίο μπορεί να επηρεάσει την πολιτική, οικονομική ή εξοπλιστική υποστήριξή τους στο Ισραήλ, υπενθυμίζει ο Αλόνζο Γκαρμέντι, ειδικός στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην LSE. «Αν η Δύση αντιδράσει λέγοντας “δεν πρόκειται να συμμορφωθώ”, θα απαξιώσει τον εαυτό της και όχι το δικαστήριο», επισημαίνει.

«Καμιά εξωφρενική αντιισραηλινή απόφαση δεν θα μας εμποδίσει να συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε τη χώρα μας με κάθε τρόπο», διαβεβαίωσε ο Νετανιάχου σε βιντεοσκοπημένη του δήλωση, μιλώντας στα αγγλικά, προφανώς για να απευθυνθεί σε ένα διεθνές ακροατήριο και ίσως σε εκείνους που υπολογίζει περισσότερο.

Ομως τα περιθώρια δεν είναι μεγάλα αφού το Ισραήλ αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως μέρος του δυτικού κόσμου και έχει, για παράδειγμα, τον κύριο εμπορικό εταίρο του στην ΕΕ, με συμφωνία δασμολογικής εξαίρεσης και έργα επιστημονικής και εκπαιδευτικής συνεργασίας.

Οι ΗΠΑ που δεν είναι μέλος του ΔΠΔ ανέφεραν ότι απορρίπτουν «θεμελιωδώς» την απόφαση, κάνοντας λόγο για ανησυχητικά λάθη επί της διαδικασίας και τονίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία ισοδυναμία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς. Είχαν ωστόσο υποδεχθεί θετικά τα εντάλματα του ΔΠΔ κατά του Βλαντίμιρ Πούτιν και άλλων ρώσων αξιωματούχων για φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν στην Ουκρανία.

Σε κάθε περίπτωση, ο περιορισμός κινήσεων που δεσμεύει πλέον την ηγεσία του Ισραήλ θα ασκεί μια περαιτέρω πίεση στον στενό σύμμαχο των ΗΠΑ, υπό την τρέχουσα αλλά και την επόμενη αμερικανική προεδρία. Ο ίδιος ο Τζο Μπάιντεν είχε αναγνωρίσει ότι ο Νετανιάχου δεν κάνει αρκετά για να υπάρξει εκεχειρία, χρησιμοποιώντας ως μοχλό ακόμη και το πάγωμα της αποστολής όπλων και κεφαλαίων στο Τελ Αβίβ. Το Ισραήλ εκτιμάται ότι μπορεί να περιμένει πιο ηχηρή υποστήριξη από την επερχόμενη κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ. Κατά την πρώτη του θητεία, το 2020, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στο ΔΠΔ, με στόχο δικαστικούς αξιωματούχους και τις οικογένειές τους, αφότου το δικαστήριο ξεκίνησε έρευνες για τις ενέργειες των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο Αφγανιστάν καθώς και τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στα κατεχόμενα εδάφη.

Στην πραγματικότητα, το ΔΠΔ έχει δικαιοδοσία τόσο για φερόμενα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από υπήκοο χώρας – μέλους όσο και για εγκλήματα που δύνανται να έχουν διαπραχθεί στην επικράτεια ενός κράτους – μέλους, με δεδομένο ότι η Παλαιστίνη προσχώρησε στο καταστατικό της Ρώμης το 2015.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαιρέτισαν την έκδοση των ενταλμάτων. Από εκεί και πέρα η εκτέλεσή τους «θα εξαρτηθεί από την προθυμία των κυβερνήσεων να υποστηρίξουν τη Δικαιοσύνη, ανεξάρτητα από το πού διαπράττονται καταχρήσεις και από ποιον», δήλωσε εκπρόσωπος του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.