«Oταν γεννιόταν {LF}ο αδερφός μου, {LF}οι Ναζί βομβάρδιζαν {LF}τη Μάλαγα»

Την επόμενη Παρασκευή (29/11) θα αντηχήσει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών το «Κοντσέρτο του Αρανχουέθ» για κιθάρα και ορχήστρα του Χοακίν Ροντρίγκο, το οποίο γνώρισε επιτυχία από την πρώτη στιγμή, τον Νοέμβριο του 1940. Το έργο βρίσκεται στην καρδιά της φιλανθρωπικής συναυλίας «Πέπε Ρομέρο και Κρίστοφ Εσενμπαχ» που θα δώσει η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών. Με την αφορμή αυτή ο Πέπε Ρομέρο, από τους σημαντικότερους εκτελεστές της κλασικής κιθάρας, μίλησε στα «ΝΕΑ».

Μεγαλώσατε σε ένα περιβάλλον όπου η κιθάρα βρισκόταν παντού. Πάντα όμως υπάρχει μια ανάμνηση πιο έντονη που μας σφραγίζει. Ποια είναι για εσάς η πιο συναισθηματικά φορτισμένη ανάμνηση;

Να ακούω τον πατέρα μου, Celedonio, να παίζει κιθάρα και να έχω την τεράστια επιθυμία να παίξω κι εγώ. Να αφήσω τη μουσική να βγει από μέσα μου, όπως συνέβαινε με εκείνον.

Ζήσατε στην Ισπανία του Φράνκο μέχρι τα 13 σας. Ποιες είναι οι αναμνήσεις σας από αυτά τα χρόνια;

Υπήρχε απίστευτος φόβος για όλους εκείνους που λαχταρούσαν την ελευθερία και την ισότητα. Ο πατέρας και η μητέρα μου, όμως, παρείχαν ένα καταφύγιο στο σπίτι μας με έμπνευση από τη μουσική και τη λογοτεχνία. Η τέχνη ήταν μέρος της καθημερινότητάς μας. Μου έχουν πει ότι η μέρα που γεννήθηκε ο αδερφός μου Celine ήταν μία από τις πιο δύσκολες στην ιστορία του Εμφυλίου, με εννιά γερμανικά αεροπλάνα να βομβαρδίζουν τη Μάλαγα. Ο πατέρας μου βρισκόταν στο υπνοδωμάτιο κι έπαιζε κιθάρα, κάνοντας μια μεταγραφή στο καντίς του Albeniz, με τις βόμβες να πέφτουν την ώρα της γέννησης.

Πώς ξεπεράσατε – αν θεωρήσουμε ότι ξεπερνιούνται – τις πληγές που σας άφησε εκείνη η περίοδος κατά τη μετανάστευσή σας στην Αμερική;

Πάντα είχα την ικανότητα να εστιάζω στο παρόν και μου άρεσε πολύ η αίσθηση που είχε η Αμερική εκείνη την εποχή, απαλλαγμένη από τη δικτατορία, με μια κυβέρνηση εκλεγμένη από τον λαό για τον λαό. Ηταν αυτό που ευχόμουν για όλο τον κόσμο. Είχαμε τεράστια επιτυχία αμέσως, καθώς υπήρχαν ευκαιρίες και αν δούλευες σκληρά, όλα ήταν δυνατά.

Από μια χώρα στην οποία η κλασική κιθάρα αποτελεί τεράστιο κομμάτι του πολιτισμού της, βρεθήκατε στην Αμερική, όπου η κιθάρα είναι μάλλον περισσότερο ταυτισμένη με την ποπ μουσική. Πώς βιώσατε αυτή τη μετάβαση;

Για εμένα δεν ήταν τόσο μεγάλη μετάβαση γιατί σε όλη τη ζωή μου ήμουν συνέχεια σε επαφή με τη συμφωνική μουσική, την ορχηστρική μουσική, τη μουσική δωματίου, την όπερα, τα έντεχνα τραγούδια και άλλους ερμηνευτές. Ωστόσο, ήμασταν κιθαρίστες από την Ισπανία και αναλάβαμε ως αποστολή να φέρουμε αυτή τη μουσική έκφραση σε πολλά μέρη στις Ηνωμένες Πολιτείες που δεν είχαν ακούσει ποτέ κλασική κιθάρα. Ημασταν το πρώτο κουαρτέτο κλασικής κιθάρας και διευρύναμε το ρεπερτόριο για κλασική κιθάρα με ορχήστρα. Η στιγμή για το ντεμπούτο μας στο κοινό των ΗΠΑ ήταν τέλεια και μας υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό.

Πρόκειται να ερμηνεύσετε το περίφημο «Κοντσέρτο του Αρανχουέθ» του Χοακίν Ροντρίγκο. Θυμάστε την πρώτη σας γνωριμία με το έργο;

Ναι! Θυμάμαι ότι έκανα εξάσκηση ως μικρό αγόρι και άκουγα τον πατέρα μου να παίζει την πιο υπέροχη εκδοχή του στο σπίτι. Αυτό διαμόρφωσε την ιδανική εκδοχή που έχω στο μυαλό μου για το έργο. Η πρώτη φορά που το έπαιξα σε συναυλία ήταν με τον αδελφό μου Angel Romero στο πόντιουμ και μία εβδομάδα αργότερα με τον sir Neville Marriner και την ορχήστρα δωματίου του Λος Αντζελες. Και οι δύο εμπειρίες ήταν συναρπαστικές!

Το κοντσέρτο αποτελεί σημείο αναφοράς για το ρεπερτόριο και καθιέρωσε τον Ροντρίγκο ως έναν από τους σημαντικότερους ισπανούς συνθέτες του 20ού αιώνα. Ποια χαρακτηριστικά του πιστεύετε ότι το έκαναν τόσο δημοφιλές; Διακρίνετε την επίδρασή του στα σύγχρονα έργα για κιθάρα;

Το συγκεκριμένο κοντσέρτο είναι ένα άψογα φιλοτεχνημένο και εμπνευσμένο έργο. Προέρχεται από πολύ βαθιές συναισθηματικές εμπειρίες του Ροντρίγκο, του οποίου η τύφλωση από διφθερίτιδα σε ηλικία μόλις τριών ετών έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην ενασχόλησή του με τη μουσική. Ο ίδιος πίστευε πως η τύφλωση του είχε προσφέρει μεγαλύτερη ενόραση στον εσωτερικό κόσμο… Και κάθε νότα εμπεριέχει την αλήθεια και την ουσία μέσα της. Μάλιστα, κάποιοι μελετητές πιστεύουν ότι η μελαγχολική μελωδία του δεύτερου μέρους εκφράζει τον θρήνο του για την απώλεια του παιδιού του. Νομίζω ότι κάθε μεγάλος συνθέτης αφήνει πίσω την επιρροή του.

Ποιος είναι ο ιδανικός μουσικός διάλογος που θα επιθυμούσατε να αναπτυχθεί με την ορχήστρα; Σας απασχολεί το πώς η κιθάρα θα παραμένει αδιαμφισβήτητη «πρωταγωνίστρια»;

Νομίζω ότι κάθε μουσικός που ανεβαίνει στη σκηνή, είτε σε πρώτο είτε σε δεύτερο ρόλο, πρωταγωνιστεί. Μέσα από τις συντονισμένες τους προσπάθειες η μουσική ανάγεται σε απόλυτο πρωταγωνιστή. Ενα από τα πιο όμορφα στοιχεία στο συγκεκριμένο κοντσέρτο είναι ότι ο Ροντρίγκο δίνει τον χώρο σε αρκετούς σολίστ για να λάμψουν. Για παράδειγμα, το δεύτερο μέρος ανοίγει με μια σειρά από ακόρντα της κιθάρας, πάνω στα οποία το αγγλικό κόρνο εκθέτει μια πασίγνωστη, βαθιά μελαγχολική μελωδία, οι αισθητικές ρίζες της οποίας βρίσκονται στη saeta, ένα θρηνητικό τραγούδι της Ανδαλουσίας που τραγουδιέται από γυναίκες τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Ο Ροντρίγκο είναι ένας συνθέτης με τον οποίο συνεργαστήκατε εκτενώς έχοντας πραγματοποιήσει τρεις παγκόσμιες πρεμιέρες έργων του. Πώς επηρέασε η γνωριμία σας μαζί του τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε και ερμηνεύετε το έργο του;

Είχα την τύχη να κάνω την πρεμιέρα σε τρία από τα πέντε κοντσέρτα του για κιθάρα, να μεταγράψω και να ερμηνεύσω πρώτος την εκδοχή για κιθάρα του «Sones en la Giralda», όπως και έργα για κιθάρα και μουσική δωματίου. Αυτό που πραγματικά με επηρέασε ήταν το ότι παρατηρούσα τον Ροντρίγκο την ώρα που συνέθετε τη μουσική του, όλη τη διαδικασία τού να μεταγράφει τις δικές του προσωπικές εμπειρίες σε μουσικά έργα.

Εκτός από το κλασικό ρεπερτόριο για κιθάρα, αγαπάτε ιδιαίτερα και το φλαμένκο. Βρίσκετε κοινά ανάμεσα στα δύο αυτά είδη;

Φυσικά! Βρίσκω ομοιότητες καθώς οι ρίζες του ισπανικού εθνικιστικού ρεπερτορίου και του φλαμένκο είναι ίδιες, βασισμένες στην ίδια κουλτούρα. Για παράδειγμα, οι Manuel de Falla, Joaquin Turina, Federico Moreno Torroba, Isaac Albéniz, Enrique Granados ήταν συνθέτες που ερωτεύτηκαν τη μουσική φλαμένκο και αυτή ενέπνευσε πολλά από τα έργα τους. Ο σπουδαίος Gaspar Sanz μάς έδωσε τα θεμέλια πάνω στα οποία βασίζεται η «ισπανική» μουσική μαζί με συνθέτες όπως οι Fernando Sor, Dionisio Aguado, Julian Arcas, Luigi Boccherini, Antonio Soler, Dominico Scarlatti.