ΗχοΔύναμα

Μπετόβεν: Κοντσέρτα για πιάνο αρ. 3 & 4, μεταγραφές για ορχήστρα εγχόρδων και φορτεπιάνο, ορχήστρα εγχόρδων, The Van Swietens, διεύθυνση Thibault Back de Surany, Tzu-Yu Yang φορτεπιάνο, Ibs

Οι μεταγραφές των κοντσέρτων για πιάνο του Μπετόβεν συγκριτικά σπανίζουν, τόσο αυτές καθαυτές, όσο, μάλλον πολύ περισσότερο, ως μεταφορές τους στη δισκογραφία. Το «συγκριτικά» έχει να κάνει σε σχέση με κάποια άλλα έργα του όπως ορισμένες συμφωνίες ή κουαρτέτα και, βέβαια, πολύ περισσότερο, σε σχέση με έργα συνθετών όπως λ.χ. ο Μάλερ ή ότι άλλο με το οποίο καταπιάστηκαν οι πρωταγωνιστές της Δεύτερης Σχολής της Βιέννης και μαζί τους ο Ερβιν Στάιν την εποχή που ήθελαν, όπως και οι παλιότεροί τους σαν τον Ρις, να εκλαϊκεύσουν έργα που αλλιώς δεν θα μπορούσαν να παιχτούν εύκολα λόγω των μεγάλων απαιτήσεών τους τόσο σε μουσικές δυνάμεις όσο και σε ικανότητες που θα έπρεπε αυτές να διαθέτουν, κάτι που γινόταν έτσι πολύ πιο εφικτό μειώνοντας δραματικά τον αριθμό των μελών τους.

Το συγκρότημα The Van Swietens είναι ένα τέτοιο σύγχρονό μας σύνολο δυνάμεων από το Ζάλτσμπουργκ, που εδώ και πολλά χρόνια πρωταγωνιστεί επάξια στην αναβίωση τέτοιων μεταγραφών, που, πλέον, δεν είναι απαραίτητες, καθώς η μουσική ερμηνευτική έχει γίνει εδώ και πάρα πολύ καιρό πια όχι απλώς επαγγελματική, αλλά σημαντική διεθνής βιομηχανία. Σήμερα ακούμε λοιπόν σπάνια τέτοιες μεταγραφές και δεν τις ακούμε για τον λόγο που έγιναν, αλλά ως αυτοτελή δείγματα μουσικής αξίας του πώς συνθέτες προσάρμοσαν αριστουργήματα μεγάλων ομότεχνών τους. Οπως, εν προκειμένω, συμβαίνει και με τον Vincenz Lachner, τον μικρότερο αδελφό του συνθέτη Franz Lachner.

Ο Vincenz, συνθέτης και ο ίδιος, είχε παράλληλα και μια πορεία που τον οδήγησε να φτάσει επικεφαλής στην Ορχήστρα του Μανχάιμ. Σήμερα, αυτό δεν λέει πολλά. Πρόκειται όμως για μία ορχήστρα-μοντέλο και σχολή της οριστικοποίησης του κλασικισμού αλλά και της μετάβασης μετά στον ρομαντισμό, της οποίας η επίδραση και ο ρόλος ήταν τόσο σημαντικά στην ιστορία της μουσικής ώστε ο ίδιος ο Μπραμς έγραφε ενίοτε με βάση τις μουσικές δυνάμεις της και σε αριθμούς αλλά και σε πρόσωπα, καθώς η πρωτοποριακή αυτή Ορχήστρα είχε συγκεντρώσει στις τάξεις της κάποιους από τους σπουδαιότερους μουσικούς της Γερμανίας. Ηταν η «χρυσή τομή» που η Ορχήστρα είχε συμβάλει ενεργά να συνδιαμορφωθεί και που κυριαρχούσε πριν από την επέλαση των τεράστιων ηχητικών όγκων του ύστερου ρομαντισμού και το τσουνάμι που αυτός επέφερε. Στο επίκεντρο όλων αυτών βρέθηκαν μορφές όπως ο Vincenz, ο Max Bruch μα και ο μαέστρος και στενός φίλος του Μπραμς, ο οποίος και τον εκτιμούσε, ο Hermann Levi.

Οι μεταγραφές αυτές είναι παράξενα ακούσματα. Χωρίς να «φεύγουν» από το πνεύμα, ούτε το «γράμμα», επί της ουσίας, του Μπετόβεν, ταυτόχρονα, κάνουν κάτι διαφορετικό από εκείνο που συμβαίνει στις πιο πολλές ανάλογες περιπτώσεις: δεν φτιάχνουν δηλαδή ένα είδος ηχητικής «μινιατούρας» των έργων, αλλά ξεκινώντας από εκεί, ταυτόχρονα τα οδηγούν να ακούγονται ενίοτε πολύ διαφορετικά χωρίς βέβαια να είναι. Ετσι, είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς σε δύο ερωτήματα που τίθενται: αφενός το πώς ακριβώς το πετυχαίνουν και, αφετέρου, το αν είναι κάτι που μπορεί να «αρέσει» ή όχι, ιδίως σήμερα. Στο πρώτο ερώτημα η απάντηση θα ήταν μακροσκελής και πολύπλοκη – πάντως η βάση της είναι το γεγονός ότι μιλάμε εδώ για ορχήστρα εγχόρδων, κάτι που αμέσως σημαίνει και εξηγεί πολλά. Με το δεύτερο ερώτημα όμως, συμβαίνει το αντίθετο: κατά πάσα πιθανότητα, οι ακροατές αυτών των τόσο καλά ερμηνευμένων εδώ μεταγραφών, πιθανώς θα εκδηλώσουν αντιθετικά ακραίες αντιδράσεις: δύσκολα θα επανέλθει σε αυτές κάποιος που δεν θα τον κερδίσουν αμέσως, ενώ, μάλλον ακόμα πιο δύσκολα θα τις εγκαταλείψει, από τη στιγμή που θα τις γνωρίσει, εκείνος που θα τον κερδίσουν.