Η ευκαιρία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής

Πριν από τρεις εβδομάδες, σε μια από τις πολυάριθμες συνεντεύξεις του προεκλογικού αγώνα, ο κ. Τραμπ αναφέρθηκε στον πρώην σύμβουλό του για θέματα ασφάλειας Τζον Μπόλτον σαν έναν ανεξέλεγκτο τρελό. Ενας «χρήσιμος τρελός», ιδιαίτερα εάν τον χρησιμοποιήσεις σωστά, όπως είπε στη συνέντευξη, ως φόβητρο προς την επίτευξη συμφωνιών. Η τέχνη της συμφωνίας κατά τον κ. Τραμπ βασίζεται στην επίδειξη υπεροχής και όχι στη χρήση ισχύος. Καθαρά μια αντίληψη διεθνών σχέσεων βασισμένη στην πανάρχαια θεωρία του δικαίου του ισχυρού και της αποτροπής που παράγει. Ο Τραμπ της πρώτης θητείας παρείχε πολλά δείγματα γραφής, με απρόβλεπτες κινήσεις και πρωτοβουλίες εκτός του διεθνούς δικαίου, αλλά και της καθιερωμένης διπλωματίας. Καθ’ όλη τη θητεία του, ο κ. Τραμπ ακολούθησε αυτήν ακριβώς την ανορθόδοξη πολιτικά τακτική με γεωπολιτικούς ανταγωνιστές και συμμάχους, από τη Ρωσία μέχρι το ΝΑΤΟ. Οι συναντήσεις με τους ηγέτες της Βόρειας Κορέας, της Κίνας και της Ρωσίας ήταν χαρακτηριστικές, αλλά και οι παραβάσεις του στους διεθνείς οργανισμούς, όπως στο ΝΑΤΟ και στον ΟΗΕ. Επίσης η εξωτερική του πολιτική είχε ως προτεραιότητα τη σταδιακή υποχώρηση από το παρεμβατικό δόγμα της Αμερικής ως της «απαραίτητης δύναμης» που είχε χαρακτηρίσει την αμερικανική εξωτερική πολιτική από τη δεύτερη τετραετία του κ. Κλίντον μέχρι τη δεύτερη τετραετία του κ. Ομπάμα. Μια πολιτική που είχε οδηγήσει σε μια παρεμβατική εξωτερική πολιτική στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Η τετραετία Τραμπ ήταν ακριβώς το αντίστροφο παρά τις διάφορες συγκρούσεις, αλλά δεν είχε ως χαρακτηριστικό την παρέμβαση στο όνομα της δημοκρατικής αλλαγής. Η απομονωτική αμερικανική εξωτερική πολιτική έχει μια βαθιά ιστορία, αλλά δεν είναι το χαρακτηριστικό αφήγημα από την εποχή Τρούμαν.

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική τα τελευταία 200 χρόνια ταλανίζεται ανάμεσα στις δυο αυτές αντιλήψεις. Με την επιστροφή του Μπάιντεν στον Λευκό Οίκο, επέστρεψε στο State Department το επιτελείο διπλωμάτων και συμβούλων της προηγούμενης τριακονταετίας, για πολλούς από τους οποίους το ρητό της Ολμπράιτ περί Αμερικής ως προστάτιδας της δημοκρατίας συνέχιζε να είναι καθοδηγητικό. Από τον Τζέικ Σάλιβαν μέχρι τον Μπλίνκεν και από τον Αμος Χόκσταϊν μέχρι τη Βικτόρια Νούλαντ, ήταν μια ολική επιστροφή της νεο-συντηρητικής παρεμβατικής εξωτερικής πολιτικής με ανάμεικτα αποτελέσματα. Με τις εκλογές της 5ης Νοεμβρίου και την επαναφορά του κ. Τραμπ, το τέλος της θητείας Μπάιντεν, και τις τελευταίες εβδομάδες που απομένουν, μπορεί να είναι μια χρυσή και σπάνια ευκαιρία για την εξωτερική πολιτική της Αμερικής. Χρησιμοποιώντας τη λογική του κακού και καλού αστυνόμου και του κακού που έρχεται σαν καταλύτης εξελίξεων σε πολλά ανοιχτά μέτωπα όπως την Ουκρανία, την ατλαντική προοπτική της νατοϊκής συμμαχίας, ακόμα και τις σχέσεις με το Ιράν και την Κίνα. Δύο μήνες στο πλαίσιο της διπλωματίας είναι ένα μεγάλο διάστημα και έχοντας τον κ. Τραμπ και την πρώτη του θητεία σαν παράδειγμα, παρέχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην ομάδα Μπλίνκεν. Οι επόμενες εβδομάδες και μήνες είναι χωρίς προηγούμενο στα τελευταία ογδόντα χρόνια εξωτερικής πολιτικής. Η μόνη συγκρίσιμη εποχή μπορεί να είναι η μετάβαση από τον Κάρτερ στον Ρίγκαν, αλλά όχι στον βαθμό των επόμενων εβδομάδων. Αλλά και στην περίπτωση του Ρίγκαν είχαμε τη συμφωνία με το Ιράν για την απελευθέρωση των 99 αμερικανών όμηρων που έγινε στο πλαίσιο της μεταβατικής περιόδου με την επερχόμενη κυβέρνηση. Μια συμφωνία που έγινε εφικτή από την επιθετική πολιτική του κ. Κάρτερ έναντι του Ιράν την εποχή εκείνη και τη λογική της συνδιαλλακτικής διπλωματίας που μας παραπέμπει στις μεθοδεύσεις του κ. Τραμπ. Ο κ. Τραμπ και η ομάδα Μπλίνκεν έχουν μια χρυσή ευκαιρία να κλείσουν μέτωπα που ταλάνισαν την κυβέρνησή τους τα τελευταία τρία χρόνια και να χρησιμοποιήσουν τον κ. Τραμπ όπως εκείνος τον «τρελό» Τζον Μπόλτον.

O Πέτρος Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων στο Emmanuel College, Boston MA, και διευθυντής στο Ινστιτούτο Μελετών Ανατολικής Μεσογείου. Κείμενό του στο φύλλο του περασμένου Σαββάτου αποδόθηκε εκ παραδρομής στον Βασίλη Βαμβακά. Εκ μέρους του αμετανόητου δαίμονα, απολογούμαστε και στους δύο