Ωδή στο προλεταριάτο {CR}του ροκ εντ ρολ

Κάποτε το να είσαι μουσικός σε ένα ροκ συγκρότημα σου έδινε τα προς το ζην. Ομως οι καιροί έχουν αλλάξει και οι μουσικοί σήμερα είναι «σαν τα καναρίνια στο ορυχείο της επισφάλειας» συμπεραίνει ο συγγραφέας Φραντζ Νικολάι στο βιβλίο του «Band People».

Πρόκειται για μια καταγραφή μιας συγκεκριμένης ομάδας μουσικών που παίζουν σε μικρά ροκ συγκροτήματα, γνωστοί για τα gigs τους. Οπου gig νοείται μια περιστασιακή συναυλία, εφάπαξ αμειβόμενη παράσταση που καθιερώθηκε την εποχή της τζαζ στις δεκαετίες του ’20 και του ’30. Οπως αναφέρει το «New Yorker» στην παρουσίαση του «Band People: Life and Work in Popular Music», το συγκεκριμένο είδος παράστασης για τον μουσικό πλάνητα της μεγάλης πόλης που αναζητούσε εργασία ασκούσε μια μυσταγωγία επειδή αυτή η δουλειά ήταν δημιουργική, αυτοσχεδιαστική, ενίοτε υπερβατική.

Ο συγγραφέας με το βιβλίο του αυτό, που βασίζεται σε συνεντεύξεις μουσικών οι οποίοι υπήρξαν οι δευτεραγωνιστές σε μικρά ανεξάρτητα ροκ σχήματα, διευκρινίζει την αλλαγή πορείας που έχει συμβεί. Πριν από την εμφάνιση της streaming βιομηχανίας και της ψηφιοποιημένης μουσικής, κάποιος που ξεκινούσε να συμμετέχει σε συναυλίες έφτανε να έχει μια σταθερή δουλειά στον χώρο της μουσικής και αυτή να είναι η πορεία της καριέρας του. Μπορεί να μην τα κατάφερνε να γίνει αστέρι των charts, αλλά υπήρχαν ακόμα ευκαιρίες για τους «ανθρώπους της μπάντας» – τα «μισθωμένα όπλα» ή τους «παράπλευρους σταρ» που πρόσφεραν δομή και υποστήριξη. Η μουσική ήταν παντού και έπρεπε να υπάρχουν άνθρωποι για να την παίζουν. Το βιβλίο του Νικολάι αναφέρεται στις ζωές αυτών των εργαζόμενων μουσικών, ιδίως εκείνων που βρίσκονται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας: τραγουδιστές που προσλαμβάνονται για ηχογραφήσεις χωρίς να τους αποδίδονται πνευματικά δικαιώματα, κιθαρίστες που παίζουν με συμβόλαια ελεύθερου επαγγελματία.

«Κάθε μπάντα, μια ξένη χώρα»

Το «Band People» ίσως είναι ένα από τα λιγότερο διονυσιακά βιβλία που έχουν δημοσιευτεί ποτέ για τον τρόπο ζωής του ροκ εντ ρολ, αλλά και ένα από τα πιο ειλικρινή, αναφέρει το «New Yorker». Είναι μια συλλογή ιστοριών για το πώς οι μουσικοί που έχουν συμβάλει σε τραγούδια που αγαπήθηκαν από εκατομμύρια ανθρώπους και που έχουν παίξει δίπλα στον Ντέιβιντ Μπόουι ή τη Μαντόνα απλά τα βγάζουν πέρα. Ο Νικολάι κατανοεί τα σκαμπανεβάσματα της βιομηχανίας και μιλάει έχοντας προσωπική πείρα, καθώς υπήρξε μέλος του ροκ συγκροτήματος Hold Steady και του καρναβαλικού πανκ συγκροτήματος World/Inferno Friendship Society. «Κάθε μπάντα είναι μια ξένη χώρα», γράφει, «με τα ιδιαίτερα ήθη και έθιμα, τις διαλέκτους, την αργκό και τα πρότυπα. Αλλά κάθε μπάντα είναι επίσης (όταν λειτουργεί) μια μικρή επιχείρηση, ένα ειδύλλιο, μια δυναμική εργοδότη/εργαζομένου, μια ιεραρχία, μια δημιουργική συνεργασία και κάτι ανάμεσα σε μια οικογένεια – αδέλφια ή ξαδέλφια. Μερικές φορές πρόκειται κυριολεκτικά και για συμμορία».

Ο συγγραφέας του «Band People» περιγράφει πώς οι μουσικοί μιας μπάντας την ώρα της ηχογράφησης καλούνται συχνά να ερμηνεύσουν αινιγματικές οδηγίες στο στούντιο. Ο πολυοργανίστας Τζόι Μπερνς του διηγήθηκε ότι ένας τραγουδιστής αντί για οδηγίες τού έλεγε αφηρημένες ιστορίες. Για ένα τραγούδι που ηχογραφούσαν του ζητούσε να φανταστεί «ένα σύννεφο σε σχήμα ελέφαντα, που προσπαθεί να στριμωχτεί μέσα από μια κλειδαρότρυπα για να μπει στον χώρο του στούντιο». Και αφού είχαν να αντιμετωπίσουν παρόμοιες παραξενιές, ανάλογα έπαιρναν μια κάποια αμοιβή που λόγω του μύθου της ροκ ζωής φάνταζε ικανοποιητική.

Οι δεκάρες του Spotify

Οταν όμως φτάνει στο παρόν, ο Φραντζ Νικολάι γνωρίζει και επισημαίνει ότι για όσους ξεκινούν να ασχοληθούν με τη μουσική απλά συμμετέχοντας στην παραγωγή της οι ευκαιρίες για μια βιώσιμη καριέρα με σκοπό να ενταχθούν στη «μουσική μεσαία τάξη» φαίνεται να εξανεμίζονται. «Πιθανότατα δεν υπήρξε ποτέ καλύτερη στιγμή για να μοιραστείτε ένα τραγούδι που έχετε φτιάξει, και όμως είναι πιο δύσκολο από ποτέ να πληρωθείτε για αυτό. Μια ροή στο Spotify αποφέρει σε έναν ερμηνευτή περίπου ένα κλάσμα μιας δεκάρας – και αυτά τα δικαιώματα προκύπτουν μόνο αν ένα τραγούδι πληροί ένα ελάχιστο όριο χιλίων ροών τους προηγούμενους δώδεκα μήνες. Πέρυσι, εκτιμήθηκε ότι περίπου τα δύο τρίτα των τραγουδιών στο Spotify δεν θα έφταναν αυτό το όριο. Για ορισμένους, η πρόσβαση στους ακροατές όλου του κόσμου είναι ένα αξιόλογο αντάλλαγμα». Η μουσική μπορεί να παραμείνει ένα αγαπημένο χόμπι, συμπεραίνει ο Φραντζ Νικολάι. Ενα μεγάλο πάθος που επειδή δεν υπάρχουν πια χρήματα για να κερδίσεις από αυτό, απλά τη λατρεύεις.