Αριστουργηματική ευθανασία, {LF}deja vu αιματοχυσία

Η λεπτομερής μελέτη καλογραμμένων γυναικείων ηρωίδων ανέκαθεν ήταν το φόρτε του ισπανού σκηνοθέτη Πέδρο Αλμοδόβαρ και ταινίες όπως οι «Ψηλά τακούνια», «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης», «Κίκα», «Ολα για τη μητέρα μου» και «Γύρνα πίσω» είναι μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στην τελευταία δημιουργία του «Το διπλανό δωμάτιο» (The room next door, ΗΠΑ / Αγγλία, 2024), την πρώτη μεγάλου μήκους γυρισμένη στα αγγλικά που μετά τη βράβευσή της με τον Χρυσό Λέοντα στο τελευταίο Φεστιβάλ Βενετίας ήδη μετρά πολλούς θριάμβους και όλα δείχνουν ότι θα είναι και στα Οσκαρ. Δύο σπουδαίες ηθοποιοί, η Αμερικανίδα Τζούλιαν Μουρ και η Βρετανίδα Τίλντα Σουίντον, αποτελούν την ψυχή της ταινίας κρατώντας τους ρόλους της Ινγκριντ και της Μάρθας (αντιστοίχως) που θα βοηθήσουν τον σκηνοθέτη να καταθέσει μια δημιουργία με ξεκάθαρο «πολιτικοκοινωνικό μήνυμα». Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ, βέβαια, δεν είναι ακριβώς ο σκηνοθέτης που μας έχει συνηθίσει γυρίζοντας «ταινίες με μήνυμα», είναι όμως ένας καλλιτέχνης που έχει πια μεγαλώσει, επομένως βρίσκεται πλέον στη θέση του καλλιτέχνη / ανθρώπου που κοιτάζει τη ζωή και την τέχνη με διαφορετικό μάτι. Το είπε άλλωστε και ο ίδιος μιλώντας για την ταινία, όταν απερίφραστα εκφράστηκε υπέρ της ευθανασίας που είναι το βασικό (αν και όχι το μόνο) θέμα στο σενάριο του «Διπλανού δωματίου». Με βάση το μυθιστόρημα της Σεσίλια Νούνεζ, η ταινία εξετάζει τη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο γυναίκες, φίλες από την εποχή της εφηβείας, οι οποίες, παρότι έχουν να δουν η μία την άλλη πολλά χρόνια, θα ξανασυναντηθούν τυχαία και θα γίνουν πρωταγωνίστριες μιας εξαιρετικά δυσάρεστης συνθήκης: η Μάρθα (Σουίντον), πρώην πολεμική ανταποκρίτρια των «New York Times», πάσχει από καρκίνο και η Ινγκριντ (Μουρ), επιτυχημένη συγγραφέας, θα γίνει η σύντροφός της στις δύσκολες ώρες όταν η πρώτη τής το ζητά. Αλλά οι ώρες αυτές θα γίνουν ακόμα δυσκολότερες και για τις δύο γυναίκες όταν η Μάρθα θα πει στην Ινγκριντ τον βασικό λόγο για τον οποίο την έχει ανάγκη. Θέλει να τη βοηθήσει να προχωρήσει στη «λύση» της ευθανασίας, την οποία έχει από καιρό σχεδιάσει ως φινάλε της ζωής της. Και κάπως έτσι η ταινία θα εισχωρήσει με ουσία στον εσωτερικό κόσμο δύο γυναικών που, παρότι έχουν διαφορετικές απόψεις πάνω στο ίδιο επίμαχο ζήτημα, τελικά θα συνεργαστούν για το καλό της μιας. Εκείνης που υποφέρει. Ομως το ενδιαφέρον στο «Διπλανό δωμάτιο» είναι ότι η ευθανασία μοιάζει περισσότερο με εργαλείο το οποίο βοηθά τον Αλμοδόβαρ να διαχειριστεί με τον μοναδικό του τρόπο έννοιες όπως της συντροφικότητας και της γνήσιας φιλίας. Αυτές οι έννοιες είναι που κυρίως ενδιαφέρουν τον σκηνοθέτη και τον βοηθούν να φτιάξει μία από τις πιο απλές, τις πιο ακαδημαϊκές, αλλά εν τέλει και τις πιο ουσιαστικές του δημιουργίες.

Αίμα στην αρένα

Ανακοινώνοντας εδώ και αρκετό καιρό την επιστροφή του στον «Μονομάχο», τη θρυλική ταινία του 2000 που κέρδισε τα Οσκαρ καλύτερης ταινίας και πρώτου ανδρικού ρόλου (Ράσελ Κρόου), ο σκηνοθέτης Ρίντλεϊ Σκοτ κατάφερε να δημιουργήσει ένα τρομερό vibe, οπότε η νέα ταινία «Μονομάχος 2» (Gladiator 2, ΗΠΑ / Αγγλία, 2024) είναι μία από εκείνες που πολύς κόσμος περιμένει πώς και πώς. Οχι αδίκως. Οπως έχει αποδείξει εδώ και 50 πια χρόνια, ο Ρ. Σκοτ είναι τρομερός μάστορας της περιπέτειας, οπότε οι φαν τόσο της προηγούμενης ταινίας όσο γενικότερα του είδους «χλαμύδα και σανδάλι», σίγουρα θα την ευχαριστηθούν. Και θα έχουν κάθε λόγο για αυτό. Χορταστικές σώμα με σώμα μονομαχίες, άγρια ζώα στην αρένα ανάμεσα σε μονομάχους που προσπαθούν να αμυνθούν με όποιον τρόπο μπορούν, και μια ίντριγκα στα παρασκήνια της εξουσίας που προσθέτει πικάντικη γεύση στο όλο θέμα. Ομως, κακά τα ψέματα, ο νέος «Μονομάχος» θυμίζει κλώνο του παλιού, συνθήκη ίσως αναπόφευκτη, καθότι η ταινία προορίζεται για πολλά εισιτήρια, άρα πρέπει να πατά κάπου σταθερά. Ολα έπρεπε να είναι μετρημένα και μέσα στο μοντέλο μιας ήδη δοκιμασμένης με επιτυχία συνταγής. Στη νέα αυτή περιπέτεια υπάρχουν ασφαλώς νέα πρόσωπα (όπως και κάποια της προηγούμενης), όμως το μοτίβο στο οποίο η ταινία κινείται, πάνω – κάτω είναι το ίδιο. Μετά την ήττα του από τον κατακτητή ρωμαίο στρατηγό Ακάκιο (Πέντρο Πασκάλ) στην αφρικανική χώρα όπου μεγάλωσε, ο Λεύκιος ή Αννών (Πολ Μέσκαλ) θα καταλήξει ιδιοκτησία του Μακρίνου (Ντενζέλ Ουάσιγκτον), ενός πανέξυπνου συμβούλου των αυτοκρατόρων της Ρώμης (δύο διεστραμμένα αδέλφια που παραπέμπουν στον Καλιγούλα), ο οποίος θέλει να τον χρησιμοποιήσει ως μονομάχο για τους δικούς του δόλιους σκοπούς. Σεναριακά μιλώντας, ο Μακρίνος του Ουάσιγκτον είναι τελικά ο ήρωας με το μεγαλύτερο εκτόπισμα στην ιστορία της νέας ταινίας, πρώτον επειδή ο Ουάσιγκτον είναι ο πραγματικός μαγνήτης – ηθοποιός και δεύτερον επειδή η πλεκτάνη που σχεδιάζει γίνεται ο παλμός της ιστορίας (κάτι που επίσης συνέβη με την πρώτη ταινία, όπου τον σκοτεινό ρόλο της ιστορίας, του αυτοκράτορα Κόμμοδου, κρατούσε ο Χοακίν Φίνιξ). Κατά τα άλλα, το «ταξίδι» του Λεύκιου δεν δείχνει να διαφέρει και τόσο από του Ρωμαίου Μάξιμου του Κρόου στην πρώτη ταινία. Το παρελθόν του Λεύκιου και το πώς αυτός ο μονομάχος συνδέεται με τον θρυλικό μονομάχο της πρώτης ιστορίας, όπως και με τη Λουσίντα που υποδύεται η Κόνι Νίλσεν επαναλαμβάνοντας τον ρόλο της, είναι εκείνα που ουσιαστικά κινητοποιούν το σενάριο δίνοντας στην ταινία έναν υπερβολικό τόνο οικογενειακού μελοδράματος, φυσικά βουτηγμένου στο αίμα. Γιατί όλ’ αυτά είναι βερεσέ μπροστά στο βασικό ατού της ταινίας, τις σώμα με σώμα μάχες στην αρένα.

Βουκολική ποίηση

Οι υπόλοιπες ταινίες που από σήμερα προβάλλονται στις αίθουσες αναπόφευκτα θα κινηθούν στη σκιά των παραπάνω δύο που εκ των πραγμάτων έχουν τη μερίδα του λέοντος. Μία από αυτές, αρκετά παλιά, προβάλλεται για πρώτη φορά σε εμπορική διανομή στην Ελλάδα και είναι η «Ασίκ Ακίμπ: Ο φτωχός ασίκης» (Ashug-Karibi / Ashik Kerib, ΕΣΣΔ, 1988), τελευταία μεγάλου μήκους ταινία του σπουδαίου γεωργιανού καλλιτέχνη Σεργκέι Παρατζάνοφ (1924-1990) που τη συν-σκηνοθέτησε με τον Ντόντο Αμπασίτζε (η ταινία διανέμεται από την ίδια εταιρεία, τη New Star, που μέσα στο 2024 ξαναπαρουσίασε τις παρόμοιας αισθητικής ταινίες του Παρατζάνοφ «Σαγιάτ Νόβα – Το χρώμα του ροδιού» και «Ο θρύλος του κάστρου Σουράμ»). Εδώ, ένας γεωργιανός μύθος σχετικός με έναν οργανοπαίχτη που θα πρέπει να περάσει μια οδύσσεια προκειμένου να κερδίσει την αγαπημένη του, στρώνει το έδαφος στον μοναδικό εικονοκλάστη για τη δημιουργία ενός χειροποίητου βουκολικού δράματος ειπωμένου σαν παραμύθι: έμφαση στην εικόνα και κυρίως στο λαογραφικό στοιχείο (φορεσιές, μοιρολόγια, έθιμα, χοροί) και ελάχιστοι διάλογοι. Η αισθητική αλλά και η φόρμα της ταινίας, της οποίας η ιστορία όπως και άλλες του Παρατζάνοφ είναι μοιρασμένη σε κεφάλαια, δεν διαφέρουν από προηγούμενες δημιουργίες του: ποιητική και συγχρόνως άκρως αλληγορική διάθεση, στατικά πλάνα και θαυμάσιες χρωματικές παλέτες. Σινεμά αισθαντικότητας και ποίησης, αφήνει τον θεατή μόνο με τις σκέψεις του να δώσει τις δικές του ερμηνείες και δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την απόδοση ρεαλισμού.

Ο θάνατος της ελευθερίας

Στο «Γόνατο της Αχεντ» (Ha’berech / Ahed’s knee, Ισραήλ / Γαλλία / Γερμανία, 2021), ο Ισραηλινός Ναντάβ Λαπίντ – Χρυσή Αρκτος στο Φεστιβάλ Βερολίνου για την ταινία «Συνώνυμα» – αποπειράθηκε μια εστέτ κατασκευή που κάπως αμήχανα προσπαθεί να συνδέσει τον υπαρξιακό στοχασμό με την ταινία – κατηγορώ προς το ισραηλινό κράτος. Ολα αυτά μέσα από την περίπτωση ενός διανοούμενου σαραντάρη ισραηλινού σκηνοθέτη (Αβσαλομ Πολάκ) που προσπαθεί να αντιμετωπίσει την απώλεια της μητέρας του, πάνω στην οποία αντανακλάται ο θάνατος της ελευθερίας στην πατρίδα του. Φόντο, κάποια επαρχία του Ισραήλ όπου πραγματοποιείται ένα τιμητικό αφιέρωμα στον σκηνοθέτη, με τον ίδιο να κινείται σαν φάντασμα στον χώρο προσπαθώντας να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει. Να σημειωθεί ότι στον τίτλο της ταινίας αναφέρεται το όνομα μιας παλαιστίνιας ακτιβίστριας, η οποία το 2018, στα 16 της, συνελήφθη και φυλακίστηκε ως διαδηλώτρια, γεγονός που δημιούργησε τεράστιο θόρυβο.

Απλότητα και ωμότητα

Η «ανθρωποφαγία» ανάμεσα σε τρία αδέλφια (εκ των οποίων τα δύο παντρεμένα) για τη φροντίδα του 80χρονου, με εγκεφαλικό, πατέρα τους είναι το ζήτημα που θέτει η ελληνική ταινία «Με αξιοπρέπεια» (2023), που όπως το «Σπιρτόκουτο» του Γιάννη Οικονομίδη είναι εξ ολοκλήρου γυρισμένη μέσα στον ασφυκτικό χώρο του σαλονιού μιας πολυκατοικίας. Ζήλιες, μίση, κόμπλεξ, κρυμμένα μυστικά και μια πλήρης αδυναμία συνεννόησης ανακατεύονται κατά τη διάρκεια μιας μόνο βραδιάς στην πρώτη ταινία τού (και σεναριογράφου) Δημήτρη Κατσιμίρη, ο οποίος καταφέρνει να κρατήσει τις κεραίες τεντωμένες γιατί διαχειρίζεται απλά, ωμά και με (υπερβολική ίσως) ειλικρίνεια το δυσάρεστο θέμα του. Τον υπηρετούν με συνέπεια οι ηθοποιοί Ηλέκτρα Γεννατά, Γιώργος Γερωνυμάκης, Γιάννης Κότσιφας, Μαρούσκα Παναγιωτοπούλου κ.ά.

Για το παιδί

Η τεράστια επιτυχία της γαλλικής κωμωδίας «Το άλλο με τον Τοτό το ξέρεις;» του Πασκάλ Μπουρντιό είχε ως αποτέλεσμα τον «Τοτό 2: Η σχολική εκδρομή» (Les Blagues de Toto 2 – Classe Verte, Γαλλία, 2024), μια ταινία στο ίδιο ακριβώς στυλ και σκάλες κατώτερη των ταινιών με τον «Μικρό Νικόλα». Εδώ, ο ατίθασος Τοτό (Ουγκό Τροπαρντί) αναστατώνει μαζί με τους φίλους του τη σχολική εκδρομή τους στην εξοχή, στόχος της οποίας η εκπαίδευση των παιδιών σε ζητήματα οικολογίας. Προβάλλεται μεταγλωττισμένη στα ελληνικά.

«Βραδύποδες στην κουζίνα» (The Sloth Lane, Αυστραλία, 2024). Υστερα από μια καταστροφική καταιγίδα που διέλυσε το σπίτι τους, η σβέλτη βραδύπους Λόρα μαζί με την παλαβή οικογένειά της και τη σκουριασμένη τους καντίνα μετακομίζουν στη μεγάλη πόλη με την ελπίδα να πλουτίσουν χάρη στις οικογενειακές συνταγές τους. Σκηνοθεσία: Τάνια Βίνσεντ, Ρίκαρντ Κουσό.