Οι παραχαράκτες της κλασικής μουσικής

Ο φάκελος με τις έξι φωτοτυπημένες παρτιτούρες από χαμένες σονάτες του Χάιντν που έλαβε με το ταχυδρομείο το 1993 ο σπουδαίος βιεννέζος πιανίστας Πάουλ Μπαντούρα-Σκόντα (1917-2019) τον έκαναν να αισθανθεί ότι κρατάει στα χέρια του έναν μικρό θησαυρό. Τις συνόδευε μάλιστα και ένα γράμμα με την υπογραφή του αποστολέα αυτού του ανέλπιστου δώρου, που ήταν ένας άγνωστος τότε φλαουτίστας από το Μίνστερ της Γερμανίας, ο Winfried Michel. Σε αυτή την επιστολή ισχυριζόταν ότι έφτασαν οι παρτιτούρες του Χάιντν μέσω μιας ηλικιωμένης κυρίας, την ταυτότητα της οποίας δεν μπορούσε να αποκαλύψει.

Η αρχική καχυποψία του Πάουλ Μπαντούρα-Σκόντα διαλύθηκε μόλις άκουσε τη μουσική και πείστηκε για την αυθεντικότητα των έργων. Τη βεβαιότητά του ενίσχυσε η σύζυγός του Εύα, μουσικολόγος, που εξέτασε το χειρόγραφο. Η εκτίμησή της ήταν πως επρόκειτο για αυθεντική παρτιτούρα αντιγραφέα από την Ιταλία που χρονολογείται το 1805 περίπου. Για τη γνησιότητα της παρτιτούρας απεφάνθη και ο ειδικός στον Χάιντν, Χάουαρντ Τσάντλερ Ρόμπινς Λάντον, που με τη σειρά του επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα των έξι χαμένων σονατών. Εγραψε μάλιστα και ένα άρθρο για το περιοδικό «BBC Music Magazine» με τον τίτλο «Το χαμένο έργο του αιώνα από τον Χάιντν» και έκανε μια συνέντευξη Τύπου για να αναγγείλει το γεγονός. Αυτή η δημοσιότητα έδωσε ως φαίνεται τη λύση, αφού μέσα σε λίγες ώρες το Ινστιτούτο Joseph Haydn στην Κολωνία ανακοίνωσε ότι το χειρόγραφο ήταν ψεύτικο. Ο Πάουλ Μπαντούρα-Σκόντα είχε πέσει θύμα απάτης. Τον επόμενο Φεβρουάριο η Εύα έδωσε διάλεξη στην Καλιφόρνια με τίτλο: «Οι σονάτες του Χάιντν, μια έξυπνη πλαστογραφία». Ωστόσο τα νέα δεδομένα δεν κατάφεραν να κάμψουν την ελπίδα του συζύγου της, ο οποίος όταν έπαιζε τα κομμάτια στο πιάνο ήταν βέβαιος ότι τα έγραψε ο Χάιντν. Οπως δήλωσε χαρακτηριστικά η σύζυγός του Εύα στον μουσικολόγο Michael Beckerman στους «New York Times», «ο άντρας μου είναι πεπεισμένος ότι είναι αυθεντικά» θέτοντας δύσκολα ερωτήματα για την αλήθεια και την τέχνη.

Ενα κομβικό ερώτημα

Ο διακεκριμένος μουσικολόγος των «New York Times» σε άρθρο του έγραψε «το να γνωρίζουμε ότι ένα έργο είναι του Χάιντν ή του Μότσαρτ μάς επιτρέπει να βλέπουμε “αναπόφευκτες” συνδέσεις. Αν αφαιρέσουμε τη βεβαιότητα της πατρότητας, είναι αδύνατον να διαβάσουμε τα μουσικά μηνύματα». Ωστόσο ανέφερε κάτι που έχει ιδιαίτερη αξία για αυτές τις δύστροπες περιπτώσεις, λέγοντας ότι η πλαστότητα του χειρογράφου αποκάλυψε τον Michel και όχι η ποιότητα της μουσικής. Τόλμησε μάλιστα να θέσει και ένα κομβικό ερώτημα: «Αν κάποιος μπορεί να γράψει κομμάτια που μοιάζουν με τον Χάιντν τι είναι τόσο ξεχωριστό στον Χάιντν;».

Μια πειστική απάντηση φαίνεται ότι δίνει ο Τζόναθαν Κιτς μέσα από το βιβλίο του «Πλαστογραφία: Γιατί τα ψεύτικα είναι η μεγάλη τέχνη της εποχής μας». Ο Κιτς υποστηρίζει ότι οι πλαστογράφοι αντικατοπτρίζουν μοναδικά την αισθητική και τις επιθυμίες της εποχής μας προκαλώντας τους θεατές να σκεφτούν πιο βαθιά για την αυθεντικότητα, τη δημιουργικότητα και την αξία της τέχνης.