Ο «Τρωτός Ατρωτος» και ο «Γεννημένος Νικητής»

Δύο ενδιαφέρουσες βιογραφίες που αφηγούνται τις περιπέτειες δύο ανθρώπων του ελληνικού αθλητισμού (κατά σύμπτωση δύο αστεριών του ελληνικού μπάσκετ) κυκλοφόρησαν τις τελευταίες μέρες. Πρόκειται για τη βιογραφία του Παναγιώτη Γιαννάκη με τίτλο «Τρωτός Ατρωτος» (εκδόσεις Διόπτρα), που επιμελήθηκε ο αθλητικογράφος Παντελής Βλαχόπουλος, και τη βιογραφία του Γιάννη Ιωαννίδη «Γεννημένος Νικητής» (εκδόσεις Ψυχογιός), που βγήκε μετά τον θάνατο του έλληνα προπονητή: στη συγγραφή της τον βοήθησαν οι φίλοι του Βασίλης Σκουντής και Δημήτρης Καρύδας, δημοσιογράφοι, αλλά κυρίως αφηγητές των κατορθωμάτων του «Ξανθού» για δεκαετίες.

Διαφορές

Τα δύο βιβλία παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες, αλλά και μία μεγάλη διαφορά: ο Γιαννάκης είναι εν ζωή, ο Ιωαννίδης έχει φύγει από κοντά μας. Η βιογραφία του Ιωαννίδη για αυτόν τον λόγο ήταν μια δυσκολότερη δουλειά – μολονότι ο «Ξανθός» συνεργάστηκε άψογα με τους δύο βιογράφους του υπήρξαν πολλές δεύτερες σκέψεις από τα μέλη της οικογένειάς του για το αν θα έπρεπε να εκδοθεί. Το γιατί είναι απλό: αν υπήρχαν διαφωνίες για γεγονότα στα οποία ο Ιωαννίδης αναφέρεται, ο Ιωαννίδης δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Κι ο «Ξανθός» δεν θα μπορούσε ποτέ να διηγηθεί τη ζωή του χωρίς πιπεράτες λεπτομέρειες που μπορεί να προκαλέσουν συζητήσεις. Αυτό κάνει τη βιογραφία του λίγο περισσότερο ενδιαφέρουσα («ιντριγκαδόρικη» είναι ο σωστός χαρακτηρισμός).

Συμβουλές

Αν θέλετε να διαβάσετε πραγματικά ιντριγκαδόρικα πράγματα η βιογραφία του Ιωαννίδη είναι περιβόλι. Οι ιστορίες για τους σέρβους παίκτες και προπονητές (που κατά την αφήγησή του τον έκλεψαν σε δύο τουλάχιστον Final 4), η περιγραφή της σχέσης του με τον Σωκράτη Κόκκαλη, οι περιπέτειές του στα δύο περάσματα από την Εθνική Ελλάδος, θα μπορούσαν να είναι ειδικά βιβλία από μόνα τους. Ο Ιωαννίδης αναφέρει περιστατικά που έχει ζήσει ή έχει μάθει, αλλά και διαπιστώσεις τρίτων που όπως λέει κατά καιρούς έβλεπαν πράγματα που τον αφορούν καλύτερα από τον ίδιο. Είναι εντυπωσιακή π.χ. η ιστορία που διηγείται για την επίσκεψη του μεγάλου προπονητή του ΝΒΑ Πατ Ράιλι που τον συμβουλεύει να μην εμπιστεύεται τον πρόεδρο του Ολυμπιακού (!) «γιατί κάτι δεν του αρέσει». Ο Γιαννάκης από την άλλη στις διηγήσεις του κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό: επιχειρεί ένα είδος αυτοκριτικής που κάνει την αφήγηση πολύ ανθρώπινη και δικαιολογεί και τον τίτλο του βιβλίου. Ο Γιαννάκης είναι και τρωτός γιατί εξηγεί πόσο έχει υποφέρει, αλλά και άτρωτος, γιατί κάνει κατανοητό πώς τα κατάφερε. Κοιτάζει αυτές τις δύο όψεις της αθλητικής καριέρας του (αλλά και της ζωής του γενικότερα) φτάνοντας σε συμπεράσματα και δίνοντας και συμβουλές για το τι τελικά είναι αληθινά σημαντικό.

Σχέση

Ενδεικτικό της βιογραφίας του Γιαννάκη είναι το πώς εξιστορεί τη δύσκολη σχέση του με τον Νίκο Γκάλη. «Με τον Νικ για μεγάλο διάστημα αποφεύγαμε να μιλήσουμε. Κάναμε μόνο προπόνηση και παίζαμε στους αγώνες. Μοιάζει οξύμωρο, δεδομένου ότι είχαμε καταφέρει να παίζουμε σε υψηλό επίπεδο, χωρίς να αλλάζουμε λέξη. Ομως, ο αθλητισμός είναι οι πράξεις και όχι τα λόγια. Η δική μας επικοινωνία ήταν η συνεργασία στο παρκέ, η αλλαγή της πάσας και η αλληλοβοήθεια. Τα λόγια ήταν περιττά. Η μπάλα περνούσε από τα χέρια μου, κι εμένα με ενδιέφερε να κερδίζουμε σε όλα τα παιχνίδια. Συνεπώς, αν ήταν ο Nικ σε θέση να βάλει καλάθι, θα την έδινα σ’ αυτόν. Αν χρειαζόταν βοήθεια στην άμυνα, πήγαινα. Η κοινή προσπάθεια είναι πάνω από την προσωπική σχέση και δεν έμπλεξα αυτή τη ρωγμή που προκλήθηκε ανάμεσά μας στην προπόνησή μας και στα παιχνίδια μας στον Αρη και στην εθνική ομάδα» αναφέρει κι αφού τονίσει πως στην προπονητική του καριέρα δεν είχε ποτέ του προβληματιστεί για αντίστοιχες συγκρούσεις παικτών καταλήγει: «Συχνά οι αθλητές δεν συνειδητοποιούν ότι η αγωνιστική αλληλοϋποστήριξη και η ενέργεια που καταναλώνεις για να παίξει καλά ο συμπαίκτης σου έχουν ανταποδοτικό όφελος και σ’ εσένα, δεδομένου ότι αυξάνονται οι πιθανότητες προς την ομαδική επιτυχία. Η νίκη όπως και η ήττα έχουν αντανάκλαση σε όλους. (…) Επειδή είμαι σκληρός με τον εαυτό μου, πολλά πράγματα που δεν μου άρεσαν τα έπνιγα μέσα μου. Αυτή ήταν μια επιλογή που ταλαιπώρησε την υγεία μου». Το βιβλίο έχει αρκετά τέτοια μαθήματα ζωής: δεν είναι τόσο βιογραφία, όσο ένα είδος κληρονομιάς συμπερασμάτων. Αντίθετα το «Γεννημένος Νικητής» του Ιωαννίδη είναι μια εξιστόρηση γεγονότων, όπου «γεγονός» είναι και οι κρίσεις του για αντιπάλους και συνεργάτες του, αλλά και οι θέσεις του για πολλά που του καταμαρτυρούν και για τα οποία ενδιαφέρεται να δώσει τις απαντήσεις του, χωρίς να δημιουργεί στον αναγνώστη προβληματισμούς. Η βιογραφία του Γιαννάκη είναι μια ιστορία δουλεμένη και προσεκτική – ένα καλό πορτρέτο που σε βοηθάει να γνωρίσεις τον άνθρωπο, ίσως πιο πολύ και από τον αθλητή. Η βιογραφία του Ιωαννίδη είναι κάτι σαν απομαγνητοφώνηση μιας βραδιάς μαζί του: το διάβαζα και ήταν σαν να ακούω πάλι τη φωνή του. Τα δύο βιβλία είναι διαφορετικά.

Τα χάρηκα

Ο Βλαχόπουλος βοήθησε τον Γιαννάκη να βάλει σε τάξη τις σκέψεις και τις αναμνήσεις του: το χέρι του φαίνεται στη ροή της εξιστόρησης. Ο Σκουντής κι ο Καρύδας κρατήθηκαν επιμελώς λίγο στην άκρη απλά γκαζώνοντας τον Ιωαννίδη – ήταν περισσότερο ακροατές. Ολοι έκαναν την δουλειά που στην προκειμένη περίπτωση φανερά τους ζητήθηκε. Τι μου έλειψε; Στο βιβλίο του Γιαννάκη θα ήθελα πιο πολύ το κοινωνικό πλαίσιο – ξεκίνησε από τη Νίκαια ως παίκτης και έφτασε στην Κίνα ως προπονητής, η διαδρομή του είναι τεράστια: ο Γιαννάκης άλλαξε με τον καιρό και μαζί του άλλαξε κι ο κόσμος του και η ματιά του στον κόσμο που αλλάζει κομμάτι μου έλειψε. Στη βιογραφία του «Ξανθού» μου έλειψαν ακόμα πιο πολλές λεπτομέρειες: κάποια στιγμή αναφέρει πως θα μπορούσε να έχει γράψει ένα βιβλίο για κάθε Final 4 όπου πήρε μέρος κι από αυτό καταλαβαίνεις πως υπήρξαν πολλά μυστικά που πήρε μαζί του. Πρέπει να πω πως ευχαρίστως θα διάβαζα ένα βιβλίο για τον Γιαννάκη και ένα για τον Ιωαννίδη γραμμένα από άλλους για τη ζωή τους. Και για τους δύο έχουν ειπωθεί συναρπαστικά πράγματα: ο Νίκος Φιλίππου π.χ. λέει πως ο Γιαννάκης υπήρξε ο «καλύτερος συμπαίκτης όλων των εποχών», ενώ για τον Ιωαννίδη αναφέρει πως «ποτέ κανείς δεν απέδωσε πραγματικά τη συναρπαστικότητα της προσωπικότητάς του». Και ο Γιαννάκης και ο Ιωαννίδης θα μπορούσαν να είναι αντικείμενα έρευνας αλλά ζητάω πολλά. Κατά τα άλλα τα βιβλία τα χάρηκα. Και περιμένω και τη βιογραφία του Νίκου Γκάλη.