Ενα Παγκόσμιο που μίκρυνε το ποδόσφαιρο

1966: Οι στρατιωτικοί έπνιγαν την Ινδονησία στο αίμα, οι νεκροί ξεπερνούσαν το μισό εκατομμύριο, ίσως και το ένα, ποιος ξέρει, και ο στρατηγός Σουχάρτο ξεκινούσε την πολύχρονη δικτατορία του δολοφονώντας τους λιγοστούς κόκκινους, ροζ ή άλλου χρώματος αντιφρονούντες που είχαν απομείνει ζωντανοί. Κάποιοι άλλοι στρατιωτικοί ανέτρεπαν τον πρόεδρο της Γκάνας, τον Ν’Κρούμα, προφήτη της αφρικανικής ενότητας, ενώ οι συνάδελφοί του στην Αργεντινή ανέτρεπαν με πραξικόπημα τον πρόεδρο Ιγια.

Για πρώτη φορά στην ιστορία, μια γυναίκα, η Ιντιρα Γκάντι, κυβερνούσε στην Ινδία. Οι φοιτητές ανέτρεπαν τη στρατιωτική δικτατορία στον Ισημερινό. Η αμερικανική αεροπορία βομβάρδιζε εκ νέου το Ανόι, όμως στην αμερικανική κοινή γνώμη ενισχυόταν η πεποίθηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έπρεπε να έχουν εμπλακεί στο Βιετνάμ, δεν έπρεπε να παραμείνουν, και ότι έπρεπε να τα μαζέψουν και να φύγουν το συντομότερο δυνατόν.

Ο Τρούμαν Καπότε δημοσίευε το «Εν ψυχρώ». Εκδίδονταν τα «Εκατό χρόνια μοναξιάς» του Γκαρσία Μάρκες, και το «Παραδίσο» του Χοσέ Λεσάμα Λίμα. Ο παπάς Καμίλο Τόρες έπεφτε σε μάχη, στα βουνά της Κολομβίας, ο Τσε Γκεβάρα κάλπαζε πάνω στον ισχνό Ροσινάντη του στους κάμπους της Βολιβίας, ο Μάο ξεκινούσε την πολιτιστική επανάσταση στην Κίνα. Κάποιες πυρηνικές βόμβες έπεφταν στις ισπανικές ακτές, κοντά στην Αλμερία, και παρότι δεν είχαν εκραγεί, έσπερναν τον πανικό.

Καλά πληροφορημένες πηγές στο Μαϊάμι ανακοίνωναν την ανατροπή του Φιντέλ Κάστρο, ο οποίος θα κατέρρεε από στιγμή σε στιγμή. Στο Λονδίνο, ο Χάρολντ Ουίλσον μασούσε την πίπα του και πανηγύριζε την εκλογική του νίκη, οι κοπέλες φορούσαν μίνι φούστες, η Κάρναμπι Στριτ καθόριζε τη μόδα, και όλος ο κόσμος σφύριζε τα τραγούδια των Μπιτλς, ενώ άρχιζε το 8ο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Ηταν το τελευταίο Μουντιάλ στο οποίο έπαιρνε μέρος ο Γκαρίντσα, αλλά και ο μεξικανός τερματοφύλακας Αντόνιο Καρμπαχάλ, ο μοναδικός παίκτης που συμμετείχε σε πέντε Παγκόσμια Κύπελλα.

Συμμετείχαν δεκαέξι ομάδες, δέκα ευρωπαϊκές, πέντε αμερικανικές και, σπάνιο πράγμα, η Βόρεια Κορέα. Προς γενική έκπληξη, η κορεάτικη ομάδα απέκλεισε την Ιταλία με το γκολ του Πακ, ενός οδοντίατρου της Πιονγκγιάνκ, που έπαιζε ποδόσφαιρο τον ελεύθερο χρόνο του. Στην ιταλική ομάδα έπαιζαν, μεταξύ άλλων, ο Τζιάνι Ριβέρα και ο Σάντρο Ματσόλα. Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι έλεγε ότι αυτοί οι δύο έπαιζαν ποδόσφαιρο σε καλή πρόζα, που τη διέκοπταν στίχοι αστροπελέκια, όμως ο οδοντίατρος τους άφησε άφωνους. Για πρώτη φορά μεταδόθηκαν όλοι οι αγώνες ζωντανά από την τηλεόραση, μέσω δορυφόρου, και όλος ο κόσμος μπόρεσε να δει, ακόμα σε ασπρόμαυρη αναμετάδοση, το σόου των διαιτητών.

Στο προηγούμενο Παγκόσμιο Κύπελλο οι ευρωπαίοι διαιτητές είχαν διαιτητεύσει σε 26 αγώνες, και σε αυτό, 24 από τους 32 στο σύνολο. Ενας γερμανός διαιτητής χάρισε στην Αγγλία τον αγώνα της εναντίον της Αργεντινής, και ένας άγγλος διαιτητής χάρισε στη Γερμανία τον αγώνα της εναντίον της Ουρουγουάης. Η Βραζιλία δεν είχε καλύτερη τύχη: ο Πελέ δέχτηκε τόσες πολλές κλοτσιές από τους Βούλγαρους και τους Πορτογάλους, που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το τουρνουά.

Τον τελικό παρακολούθησε η βασίλισσα Ελισάβετ. Δεν πανηγύρισε κανένα γκολ, αλλά χειροκρότησε διακριτικά. Ο τελικός κρίθηκε ανάμεσα στην Αγγλία του Μπόμπι Τσάρλτον, ατρόμητου επιθετικού και καλού σκόρερ, και τη Γερμανία του Φραντς Μπεκενμπάουερ, που είχε αρχίσει πρόσφατα την καριέρα του αλλά ήδη ξεχώριζε με το αριστοκρατικό παίξιμό του. Κάποιος είχε κλέψει το Κύπελλο του Ριμέ, αλλά ένας σκύλος με το όνομα Πικλς το βρήκε πεταμένο σε ένα πάρκο του Λονδίνου. Ετσι, το τρόπαιο μπόρεσε να φτάσει έγκαιρα στα χέρια του νικητή.

Η Αγγλία κέρδισε με 4-2. Η Πορτογαλία κατέλαβε την τρίτη θέση και την τέταρτη η Σοβιετική Ενωση. Η βασίλισσα Ελισάβετ απένειμε τίτλο ευγενείας στον Αλφ Ράμσεϊ, τον προπονητή της νικήτριας ομάδας, και ο σκύλος Πικλς ανακηρύχθηκε εθνικός ήρωας. Το Παγκόσμιο Κύπελλο του ’66 το σφετερίστηκαν οι αμυντικές τακτικές. Ολες οι ομάδες ακολούθησαν την τακτική του κατενάτσιο, αφήνοντας πάντα έναν παίκτη «σκούπα» πίσω από τη γραμμή των αμυντικών. Ωστόσο, o Εουσέμπιο, το αφρικανικό κανόνι της Πορτογαλίας, κατάφερε να διαπεράσει εννιά φορές εκείνα τα απόρθητα τείχη της αντίπαλης εστίας. Δεύτερος στον κατάλογο των σκόρερ ήταν ο Γερμανός Χάλερ, με έξι γκολ.

Το 1965, στα πενήντα του, ο Στάνλεϊ Μάθιους προκαλούσε ακόμα σοβαρά επεισόδια παραισθήσεων στο αγγλικό ποδόσφαιρο. Οι ψυχίατροι δεν προλάβαιναν να εξετάζουν τα θύματα, που μέχρι πρότινος ήταν μια χαρά, πριν πέσουν πάνω σ’ εκείνο τον δαιμόνιο γέροντα, που τρέλαινε τους αμυντικούς. Οι επιθετικοί τον τραβούσαν από τη φανέλα ή το παντελόνι, του έκαναν λαβές, ή του έριχναν κλοτσιές αστυνομικού τύπου, όμως αδύνατον να τον σταματήσουν… Ο Μάθιους ήταν εξτρέμ, που στα αγγλικά είναι winger. Wing σημαίνει πτέρυγα, και ο Μάθιους ήταν ο winger που πέταξε ψηλότερα στην Αγγλία, στην πτέρυγα του αγωνιστικού χώρου. Η βασίλισσα Ελισάβετ το γνώριζε, και τον έκανε σερ.

Ο Ζέελερ ευχάριστη φυσιογνωμία. Δεν μπορούσε κανείς να τον φανταστεί χωρίς μια αφρισμένη μπίρα στο χέρι. Στα γερμανικά γήπεδα ήταν πάντα ο πιο κοντός και ο πιο χοντρός: ένας hamburger παχουλός και κοντούλης, με ασταθές βήμα, γιατί είχε το ένα πόδι πιο κοντό από το άλλο. Ομως ο Ούβε Ζέελερ ήταν ψύλλος στο πήδημα, λαγός στο τρέξιμο και ταύρος στις κεφαλιές. Το 1963 αυτός ο μεσοεπιθετικός του Αμβούργου αναδείχθηκε καλύτερος γερμανός παίκτης. Ανήκε στο Αμβούργο ψυχή τε και σώματι: «Είμαι ένας ακόμα οπαδός. Το Αμβούργο είναι το σπίτι μου», έλεγε. Ο Ούβε Ζέελερ απέρριψε όλες τις προτάσεις που του έγιναν – πολλές, και ιδιαίτερα ελκυστικές – για να παίξει στις καλύτερες ομάδες της Ευρώπης. Συμμετείχε σε τέσσερα Παγκόσμια Κύπελλα. Οταν φώναζαν Ούβε, Ούβε, ήταν σαν να φώναζαν Γερμανία, Γερμανία.

Σε μια ταινία γουέστερν ο Τζίμι Γκριβς θα ήταν το γρηγορότερο πόδι της Δύσης. Προτού κλείσει καν τα είκοσι, είχε βάλει εκατό γκολ, και στα είκοσι πέντε του δεν είχε εφευρεθεί ακόμα το… αλεξικέραυνο που θα μπορούσε να τον αντιμετωπίσει. Δεν έτρεχε απλώς, γινόταν έκρηξη: o Τζίμι Γκριβς ορμούσε τόσο γρήγορα, που οι διαιτητές τον σφύριζαν οφσάιντ κατά λάθος, γιατί δεν καταλάβαιναν από πού είχε ξεπεταχτεί και πώς σούταρε. Τον έβλεπαν να καταφθάνει, αλλά ποτέ δεν μπορούσαν να δουν από πού είχε ξεφυτρώσει.

«Τόσο πολύ θέλω να βάλω γκολ, που πονάω», έλεγε. Ο Γκριβς δεν είχε τύχη στο Μουντιάλ του ’66. Δεν έβαλε ούτε ένα γκολ και στον τελικό μια κρίση ίκτερου τον άφησε εκτός αγώνα.

Ηταν στο Μουντιάλ του ’66. Η Γερμανία έπαιζε με την Ελβετία. Ο Ούβε Ζέελερ ξεχύθηκε στην επίθεση μαζί με τον Φραντς Μπεκενμπάουερ και όταν ολόκληρη η ελβετική άμυνα είχε αχρηστευτεί σαν τρύπιο γάντι, ο Μπεκενμπάουερ βρέθηκε αντιμέτωπος με τον τερματοφύλακα Ελζενερ, που εκτινάχτηκε μοιραία προς τα αριστερά. Ο Μπεκενμπάουερ πέρασε στα δεξιά, σούταρε κι έβαλε γκολ. Ο Μπεκενμπάουερ ήταν είκοσι ετών και αυτό ήταν το πρώτο του γκολ σε Παγκόσμιο Κύπελλο. Αργότερα πήρε μέρος σε άλλα τέσσερα, ως παίκτης ή ως προπονητής, και ποτέ δεν κατέβηκε κάτω από την τρίτη θέση.

Δυο φορές σήκωσε το Παγκόσμιο Κύπελλο, το 1974 ως παίκτης και το 1990 ως προπονητής. Αντίθετα προς την κυρίαρχη άποψη του ποδοσφαίρου, που στηρίζεται αποκλειστικά στη δύναμη, με το στυλ πάντσερ, εκείνος απέδειξε ότι η χάρη διαθέτει μεγαλύτερη ισχύ απ’ ό,τι ένα τανκς και ότι η λεπτότητα είναι περισσότερο διαπεραστική και από μια οβίδα. Εκείνος o αυτοκράτορας του κέντρου του γηπέδου, ο επονομαζόμενος Κάιζερ, που είχε γεννηθεί σε μια εργατική συνοικία του Μονάχου, οργάνωνε τόσο την άμυνα όσο και την επίθεση με αβρότητα. Στην άμυνα δεν περνούσε ούτε μύγα, ούτε κουνούπι, και στην επίθεση ήταν αστραπή που διέσχιζε το γήπεδο.

Ο καλύτερος ποδοσφαιριστής στην ιστορία της Πορτογαλίας ήταν ένας Αφρικανός από τη Μοζαμβίκη. Ο Εουσέμπιο: ψηλά πόδια, κρεμασμένα χέρια, θλιμμένο βλέμμα. Γεννήθηκε προορισμένος να γυαλίζει παπούτσια, να πουλάει φιστίκια ή να ξαφρίζει τους απρόσεκτους. Παιδί τον φώναζαν Νινγκουέμ, που σημαίνει κανένας. Ορφανός από πατέρα, έπαιζε ποδόσφαιρο μαζί με τα πολλά αδέλφια του στις φτωχογειτονιές, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ηρθε στα γήπεδα τρέχοντας, όπως τρέχει κάποιος μόνο όταν προσπαθεί να ξεφύγει από την αστυνομία ή τη φτώχεια, κι έτσι, τρέχοντας ζιγκ ζαγκ, έγινε πρωταθλητής Ευρώπης στα είκοσι, κι από τότε τον φώναζαν Πάνθηρα. Στο Μουντιάλ του ’66 οι ντρίμπλες του άφησαν πολλούς αντιπάλους στο χορτάρι, και τα γκολ του, από τις πιο απίθανες γωνίες, προκάλεσαν ατέλειωτες επευφημίες.