Το νόημα της συνάντησης των δύο ΥΠΕΞ

Η βαρυσήμαντη συνέντευξη του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν στα χθεσινά «ΝΕΑ» θέτει το πλαίσιο και τα όρια της σημερινής συνάντησής του στην Αθήνα με τον έλληνα ΥΠΕΞ Γιώργο Γεραπετρίτη για την αναζήτηση κοινού εδάφους επίλυσης των δύσκολων διμερών προβλημάτων. Οι δύο χώρες ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες. Για την Ελλάδα υπάρχει μόνο ένα θέμα προς διευθέτηση – η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ. Για την Τουρκία, όπως είπε ο κ. Φιντάν, υπάρχουν «αλληλένδετα προβλήματα που δεν μπορούν να περιοριστούν μόνο στο ζήτημα υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ». Μια ευρεία ατζέντα που περιλαμβάνει την έκταση των χωρικών υδάτων, τις οριοθετήσεις των θαλάσσιων ζωνών, τις γκρίζες ζώνες, νησιά, νησίδες, βράχους στο Αιγαίο με «απροσδιόριστο», κατά την άποψη της Τουρκίας, καθεστώς κυριαρχίας που χρήζει διευκρίνισης. Ωστόσο το θεσμικό / νομικό πλαίσιο αυτής της άσκησης έχει τεθεί από τη Διακήρυξη των Αθηνών που οι δύο χώρες συμφώνησαν τον Δεκέμβριο 2023, σύμφωνα με την οποία «έχουν αποφασίσει (…) να επιλύουν κάθε διαφορά μεταξύ τους με ειρηνικά μέσα και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο», και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Πλαίσιο που επανέλαβε χθες ο Χακάν Φιντάν.

Η σημερινή θα είναι η πρώτη αφετηριακή θεσμική συζήτηση για τον εντοπισμό του «κοινού εδάφους» για την αντιμετώπιση των προβλημάτων «είτε μέσω απευθείας διαβουλεύσεων είτε με άλλο μέσο αμοιβαίας επιλογής» (διεθνής δικαιοσύνη), όπως διαλαμβάνει και η Διακήρυξη. Δεν πρόκειται δηλαδή ούτε τυπική διαπραγμάτευση να γίνει ούτε να υπογραφεί κάποια συμφωνία. Επομένως είναι άνευ ουσίας όλος αυτός ο θόρυβος που έχει ξεσηκωθεί από τους μόνιμους φοβικούς ανησυχούντες για… το μέλλον της Ελλάδας. Το Αιγαίο θα παραμείνει στη θέση του, ελληνικό ως πολιτιστική οντότητα, αλλά όχι «ελληνική λίμνη» ως γεωπολιτικός χώρος. Και όπως συμβαίνει στην έναρξη κάθε διαβουλευτικής ή διαπραγματευτικής διαδικασίας, οι δύο χώρες θα προβάλουν τις ακραίες μαξιμαλιστικές τους θέσεις, ιδιαίτερα η Τουρκία. Θα επιμείνουν όμως αδιάλλακτα σ’ αυτές μόνο εάν δεν έχουν τη βούληση για λύση και απλώς επιδίδονται σ’ ένα παιχνίδι επίρριψης ευθυνών (blame game). Αλλά καθώς με διαφορετικό βαθμό έντασης επιθυμούν την επίλυση, θα προχωρήσουν σε διαλλακτικότερες τοποθετήσεις προκειμένου να επιτευχθεί το «κοινό έδαφος» και τελικά η λύση. Και καθώς αυτός που προβάλλει τις περισσότερες διαπραγματευτικές (και παράλογες) αξιώσεις έχει και τα μεγαλύτερα περιθώρια διαλλακτικότητας και υποχωρήσεων, είναι η Τουρκία αυτή που θα (πρέπει να) επιδείξει τη μέγιστη σχετική διαλλακτικότητα. Ο υψηλότερος βαθμός εμπιστοσύνης που αισθάνεται αυτή την περίοδο ως αναγνωρισμένη μεσαία δύναμη επιρροής τής επιτρέπει κάτι τέτοιο (παρά τα εσωτερικά της προβλήματα, οικονομικά, τρομοκρατία κ.λπ.).

Επιπλέον, και οι δύο χώρες ομνύουν ειλικρινά ή προσχηματικά στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των Συνθηκών (παρά το γεγονός ότι η Τουρκία δεν είναι μέρος της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας – UNCLOS). Και προσοχή, διεθνές δίκαιο / Συνθήκες πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέσα ειρηνικής επίλυσης των προβλημάτων. Και όχι με μια λεγκαλιστική ανάγνωσή τους για ακριβώς το αντίθετο – τη μη επίλυση.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ