«Διάλογος για την Ιστορία ανάμεσα σε ευρωπαίους γείτονες»

Πριν από τέσσερα χρόνια ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν πήρε μια απόφαση: να δημιουργήσει ένα Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τη διδασκαλία της Ιστορίας, υπό τη διεύθυνση του Συμβουλίου της Ευρώπης. Σήμερα υπάρχουν 20 μέλη, από την Ευρώπη ή τρίτες χώρες, που επιθυμούν να βελτιώσουν τη διδασκαλία της Ιστορίας στα σχολεία αντλώντας έμπνευση το ένα από το άλλο. Ο Αλέν Λαμασούρ, πρώην υπουργός και βουλευτής, προεδρεύει αυτού του Παρατηρητηρίου και βρέθηκε στην Αθήνα πριν από λίγες ημέρες για τη συνεδρίαση της επιτροπής. Ανησυχώντας για τη μείωση των διδακτέων ωρών της Ιστορίας στα σχολεία, αρνείται να χάσει την ελπίδα του και μίλησε στα «ΝΕΑ».

Πώς αντιμετωπίζετε τις χώρες που χρησιμοποιούν σχολικά βιβλία Ιστορίας για να αλλάξουν τα γεγονότα;

Στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι αρκετά σύνθετο. Υπάρχουν δύο τάσεις: η εθνικιστική αφήγηση από τη μια και η μερική ή ολική απουσία αφήγησης από την άλλη. Κάποιοι θέλουν να επιβάλουν την εκδοχή τους για τα γεγονότα, με την Ιστορία τους να μεταδίδεται όπως θέλει η κάθε κυβέρνηση. Αλλοι πιστεύουν ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο που τείνουμε να θεωρούμε ότι ο λευκός είναι υπεύθυνος για όλες τις κακοτυχίες της ανθρωπότητας, τη σκλαβιά, την αποικιοκρατία, την κυριαρχία των ανδρών στις γυναίκες και καλύτερα να μη μιλήσουμε καθόλου γι’ αυτό. Ωστόσο, είναι σαφές ότι από πλευράς αριθμών δεν ήταν οι Ευρωπαίοι μόνο υπέρ της δουλείας… Εξάλλου, οι χώρες του Βορρά και ειδικότερα οι Σκανδιναβικές έχουν εγκαταλείψει τη διδασκαλία της Ιστορίας στο σχολείο. Διδάσκουν τα θέματα του παρελθόντος, με σκοπό να διασχίσουν τις διάφορες ανθρωπιστικές επιστήμες, όπως ο εκχριστιανισμός της Βόρειας Ευρώπης τον 11ο αιώνα, οι συνθήκες εργασίας στην Αγγλία την εποχή που ο Μαρξ έγραψε το «Κεφάλαιο» στο Λονδίνο, αλλά όχι αφήγηση ή εξήγηση του παρελθόντος.

Ποιες δράσεις αναλαμβάνετε για να αποφύγετε τις υπερβολές;

Αυτό που πιστεύουν σε ορισμένες χώρες είναι σημαντικό να το μεταδώσουν στις νεότερες γενιές. Αλλά αυτό εξαρτάται από κάθε χώρα. Αυτός είναι ο λόγος που στην Ευρωπαϊκή Ενωση δεν έχουν ανατεθεί ευθύνες σε θέματα εκπαίδευσης πέρα από την ελεύθερη κυκλοφορία των μαθητών. Για να αποφύγουμε τις υπερβολές λοιπόν, κάνουμε γνωστή την κατάσταση των πραγμάτων και καλούμε όλες τις χώρες να δουν τι συμβαίνει σε άλλες. Για παράδειγμα, στην επόμενη έκθεσή μας, θα ανοίξουμε τα σχολικά βιβλία Ιστορίας, θα συνειδητοποιήσουμε ότι, για παράδειγμα, η μάχη του Κοσσυφοπεδίου, 28 Ιουνίου 1389, όπως αναφέρεται στα σερβικά, αλβανικά και τουρκικά εγχειρίδια, δεν είναι η ίδια μάχη. Το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο: κέρδισαν οι Τούρκοι. Μάλιστα, ο Αλβανός βραβευμένος με Νομπέλ Λογοτεχνίας, Ισμαήλ Κανταρέ, το έκανε όπερα: τρία νεκρικά τραγούδια για το Κοσσυφοπέδιο. Για να δείξει αυτές τις διαφορές. Ιδια μάχη, ίδιες πηγές, αλλά διαφορετικές εκδοχές. Εμείς δεν επιβάλλουμε τίποτα. Στο χέρι κάθε χώρας είναι να αντιδράσει. Απλώς δημοσιοποιούμε τα πράγματα, ρίχνοντας τα φώτα της δημοσιότητας σε αυτά.

Ανησυχείτε;

Ναι, ειδικά όταν βλέπω ότι σε ορισμένες χώρες το μάθημα Ιστορίας είναι επιλογής. Η Πορτογαλία, η Ισπανία ή η Ιταλία, για παράδειγμα, έχουν το μάθημα Ιστορίας μόνο για φοιτητές που σπουδάζουν λογοτεχνία. Οχι οι άλλοι φοιτητές. Στον Βορρά δεν υπάρχει καθόλου μάθημα Ιστορίας και σε κάποιες άλλες χώρες έχουν φτιάξει τη δική τους εκδοχή της Ιστορίας. Προφανώς λοιπόν, ανησυχούμε. Θα μπορούσαμε να είχαμε δημοσιεύσει ένα προκλητικό κείμενο για να κατηγορήσουμε τη μία ή την άλλη χώρα, αλλά αυτό θα ήταν αντιπαραγωγικό. Ολες οι χώρες, ακόμη και οι πιο αυταρχικές, προσέχουν την εικόνα τους, επομένως η δημοσίευση χωρίς σχολιασμό μπορεί μερικές φορές να έχει μεγαλύτερη ισχύ. Σε 10-20 χρόνια οι άνθρωποι που θα ηγούνται αυτών των χωρών δεν θα έχουν ιδέα για την ιστορία και εξαιτίας αυτής της άγνοιας ζήσαμε πολέμους. Η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή και είναι διχασμένη, πολωμένη. Καλούμε λοιπόν σε διάλογο τις γειτονικές χώρες που δεν τα πάνε απαραίτητα καλά. Μάλιστα προσφέρουμε και να βοηθήσουμε στον διάλογο σε χώρες που δεν συμφωνούν στην κοινή ιστορία τους. Οσον αφορά τα μέλη μας, η Ρωσία μπήκε αμέσως στην ομάδα μας, είναι διπλωματική παράδοση. Ακόμα κι αν σήμερα την έχουμε αποκλείσει. Αλλά οι γείτονές της αντέδρασαν διαφορετικά. Απέκλεισαν τη συμμετοχή τους στο Παρατηρητήριό μας, ενώ οι γείτονες της Τουρκίας προσχώρησαν αμέσως.