«Οι λέξεις είναι και μουσικές υποδείξεις»

Η παραδοχή ενός συνθέτη ότι δεν θα μπορούσε να ξαναγράψει τραγούδια σαν εκείνα που τον έχουν τοποθετήσει στις ψηλότερες κορυφές της μουσικής δημιουργίας μπορεί να έχει πολλές ερμηνείες. Οταν όμως βγαίνει από τα χείλη του Νίκου Ξυδάκη, επιβεβαιώνει την ουσιαστική σχέση που ανέπτυξε με την τέχνη του και τι τον έκανε αυτό που είναι.

Ο απλός και γοητευτικός τρόπος που το διατύπωσε έχει την αφοπλιστικότητα μιας ειλικρίνειας, την οποία πρωτίστως έχει ο ίδιος ανάγκη: «Ακούγοντας τα δικά μου τραγούδια, νιώθω συχνά σαν να τα έχει γράψει κάποιος άλλος και πάντα αναρωτιέμαι αν μπορώ να ξαναγράψω κάτι αντίστοιχο». Ο σπουδαίος συνθέτης μπήκε στη διαδικασία της εκ νέου ακρόασης για χάρη ενός πρωτότυπου εγχειρήματος. Αύριο η κεντρική σκηνή του «Σταυρού του Νότου» θα λειτουργήσει ως στούντιο ηχογράφησης, αφού έπειτα από πολλά χρόνια ένα σημαντικό μέρος του ιστορικού ρεπερτορίου του θα αποτυπωθεί με καινούργιες ενορχηστρώσεις και ερμηνείες ενώ παράλληλα θα κινηματογραφηθεί.

Πώς μπορεί να επιλέξει κανείς 22 τραγούδια από ένα τόσο ευρύ ρεπερτόριο; Η λύση δόθηκε από τους ίδιους τους τραγουδιστές οι οποίοι συμμετέχουν, καθώς διάλεξαν μόνοι τους τι θα ερμηνεύσουν. «Ολοι τους συμμετέχουν με θερμή αφοσίωση» λέει ο Ν. Ξυδάκης για τους Φωτεινή Βελεσιώτου, Βιολέτα Ικαρη, Κώστα Τριανταφυλλίδη, Ελένη Βιτάλη, Αντώνη Απέργη και Νίκο Ξύδη. Μια νέα λοιπόν εκδοχή για τις εμβληματικές συνθέσεις του όπως «Η ωραία κοιμωμένη», «Οι χήρες», «Οι μάγκες», «Τρελή κι αδέσποτη», «Στο Σου-Μιτζού», «Το κοτλέ παντελονάκι», «Εδώ στη ρωγμή του χρόνου», «Ερωτικό» κ.ά. Δεν εξαιρεί τους μουσικούς της παράστασης που, όπως εξηγεί, «διαθέτουν ισχυρή δημιουργική ταυτότητα, γεγονός που αποτυπώνεται στον τρόπο που εξελίσσουν το παίξιμό τους, προσθέτοντας συνεχώς νέα στοιχεία. Παρατηρώ ότι τα τελευταία χρόνια εμπλουτίζουν τη μουσική τους γλώσσα με ιδιαίτερη έμπνευση, φτάνοντας κάποιες φορές να ξεπερνούν και τις αρχικές συνθετικές προθέσεις». Ο λόγος για τους Αρη Κονιδάρη (ενορχήστρωση, πιάνο, κλασική κιθάρα), Νίκο Γύρα (μπουζούκι, ούτι, τραγούδι), Μιχάλη Ατσάλη (ακουστική κιθάρα, τραγούδι), Μιχάλη Δάρμα (μπάσο), Ορφέα Σιέρρα (κρουστά).

Ο ίδιος παρέμεινε διακριτικός στην προετοιμασία, θέλοντας να διατηρήσει το στοιχείο της έκπληξης και να ακούσει το αποτέλεσμα στον «Σταυρό του Νότου». Αυτό τού επέτρεψε να μείνει «ανεπηρέαστος από τις προσωπικές μου εμμονές» και να δει τα τραγούδια με μια νέα οπτική.

Η παρατήρηση ότι η συνθετική του πορεία παρουσιάζει εναλλαγές ύφους και διάθεσης τον βρίσκει σύμφωνο. Υπάρχει επίσης ένα στοιχείο που καθιστά το έργο του ξεχωριστό και δεν είναι άλλο από την αίσθηση ισορροπίας λόγου και μουσικής. Στην «Ωραία κοιμωμένη», για παράδειγμα, υπάρχει μια παιχνιδιάρικη διάθεση. Αντίστοιχα, το τραγούδι «Οι μάγκες δεν υπάρχουν πια» συνδυάζει έναν τελετουργικό χαρακτήρα με την ειρωνική χροιά του λόγου, ενώ τραγούδια όπως το «Ολοι μού λεν πως δεν μπορώ» και το λυρικό «Καστριτσιάνικο ποτάμι» ή το «Ερωτικό» του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη φέρουν διαφορετικά συναισθήματα. Αυτή η εκφραστική ευελιξία χαρακτηρίζει το συνθετικό του έργο και ο ίδιος επισημαίνει πως «ευτυχώς αυτό γίνεται εκ των υστέρων, γιατί σε διαφορετική περίπτωση θα είχα γίνει μουσικολόγος».

Η επιρροή Ρασούλη

Η χιουμοριστική του παρατήρηση δεν τον αποτρέπει από το να κάνει αναφορά στον τρόπο που συνθέτει: «Οι λέξεις μοιάζουν να είναι και μουσικές υποδείξεις». Υπάρχουν όμως κι εκείνες που δεν μπορεί να μελοποιήσει επειδή τον απωθούν. Για τον Ν. Ξυδάκη αυτό που βαραίνει περισσότερο στην πορεία του ήταν η συνάντησή του με τους συγκεκριμένους ανθρώπους, όπως εκείνη με τον Μανώλη Ρασούλη. «Τώρα μπορώ να διαπιστώσω ότι το παιγνιώδες στοιχείο του σαρκασμού, της ειρωνείας που είχαν τα τραγούδια του, χωρίς να στερούνταν ουσίας, με έβαλαν στη διαδικασία να συνθέσω τσιφτετέλια τα οποία από τη φύση τους, ως ρυθμός, εμπεριέχουν το παιγνιώδες». Ενας ξεχωριστός συνδυασμός λόγου και ρυθμού, ο οποίος απέδωσε την ισορροπία και την ομορφιά που διατρέχει την ύπαρξη αυτού του ανυπέρβλητου μουσικού σύμπαντος.

INFO: Στον «Σταυρό
του Νότου»
(Θαρύπου 37
& Φραντζή,
Νέος Κόσμος),
την Παρασκευή
1 Νοεμβρίου
στις 22.00