«Η ποίηση είναι ένα πικρό δώρο»

Είναι σημαντικό να έχει κανείς την ευχέρεια αυτής της τέχνης, να κάνει λέξεις ό,τι σκέφτεται, αισθάνεται και αναταράσσει το μέσα του;

Είναι μια παρηγοριά. Αλλά η πραγματικότητα είναι τόσο συντριπτική που οι λέξεις δεν βοηθάνε πάντα. Πολλές φορές ωχριούν γιατί και η γλώσσα έχει ένα όριο. Ενα μέρος της πραγματικότητας μένει πάντα ανέκφραστο.

Ποιο κομμάτι δεν μπορείτε να αποκωδικοποιήσετε;

Αυτό που λέμε τις περισσότερες φορές δεν είναι ποτέ αυτό που πραγματικά θέλουμε να πούμε. Είναι ένα πολύ μικρό μέρος αυτό που μπορούμε να εκφράσουμε με τις λέξεις.

Πότε νιώσατε εγκλωβισμένος από τις λέξεις;

Τώρα με ό,τι συμβεί στη Γάζα για παράδειγμα. Πώς μπορείς να μιλήσεις γι’ αυτό; Ή όταν βλέπω ταινίες που αφορούν το Ολοκαύτωμα. Σκέφτομαι ότι αυτό δεν αναπαρίσταται. Μόνο με αφηρημένο τρόπο μπορεί να μιλήσει κανείς γι’ αυτό.

Σε προσωπικό επίπεδο;

Τα φιλτράρω, δεν μπορώ να μιλήσω κατευθείαν γι’ αυτά που θέλω – δεν θα είχε νόημα. Ενα συντριπτικό γεγονός περνάει μέσα από μια διαδικασία «αλχημείας» – σαν να προσπαθείς να κάνεις την πέτρα χρυσό. Αλλά αυτό μας οδηγεί στη μαγεία της τέχνης. Το πώς βρίσκουμε τον δρόμο προς αυτή την κατεύθυνση παραμένει μυστήριο – δεν υπάρχει κάτι παγιωμένο. Ούτως ή άλλως ποτέ δεν βαδίζουμε σε στέρεο έδαφος.

Τι έπαιξε καθοριστικό ρόλο για να εκφραστείτε μέσα από την ποίηση;

Οτι ήθελα να εξαφανιστώ και τελικά διάλεξα να «εξαφανίζομαι» μέσα από τις λέξεις. Πάντα είχα μια δυσφορία απέναντι στη ζωή. Δεν είχα περάσει καλά. Δεν νοσταλγώ την παιδική μου ηλικία. Ενιωθα πάντα ένα βάρος. Αισθανόμουν μοναξιά, στο σχολείο, στις σχέσεις μου με τους άλλους ανθρώπους. Είχα μια δυσκολία να επικοινωνήσω διότι αισθανόμουν τρομερή φοβία, ντροπή. Αισθανόμουν πάντα αλλιώς σε σχέση με το περιβάλλον.

Μοιραζόσασταν αυτές τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας με τους γονείς σας;

Οχι, γιατί είχαν χωρίσει σχετικά νωρίς. Νομίζω ότι αυτό είναι ένα δραματικό κομμάτι στη ζωή μου. Για μεγάλο διάστημα ένιωθα να με βαραίνουν ενοχές, ότι έφταιγα για όλα τα δεινά του κόσμου.

Δεν θέλω να επιστρέφω σε αυτή την εποχή.

Στο συναίσθημα αυτής της εποχής.

Ευτυχώς κάποια στιγμή βρήκα την κιβωτό του διαβάσματος και μπήκα σε άλλους κόσμους. Πήγαινα και έβλεπα τον πατέρα μου στο γραφείο του και ανακάλυπτα από τη βιβλιοθήκη του διάφορα αναγνώσματα που μου άνοιγαν κόσμους. Κάλυπταν την «απόσταση» που είχα και με τους δύο γονείς μου. Σαν να πιάστηκα από ένα κλαδί.

Θ’ αλλάζατε κάτι απ’ όσα ζήσατε τότε;

Δεν το ξέρω διότι η ιστορία της ζωής μου με έκανε αυτό που είμαι τώρα και έφτασα ως εδώ. Αυτό που είναι πολύ σημαντικό να το συνειδητοποιήσει κανείς. Είμαι χαρούμενος για αυτό τον δρόμο, έστω και αν ένα μέρος του γράφτηκε με τις πίκρες και τις θλίψεις που έχω βιώσει. Αυτή είναι όμως η ρίζα άλλωστε της ποιητικής μου.

Η αναγνώριση που κερδίσατε μέσα από το έργο σας σάς έκανε να πείτε έστω ένα «μπράβο» στον εαυτό σας;

Προσπαθώ πάντα να κάνω ό,τι καλύτερο μπορώ αλλά αισθάνομαι και μια αμηχανία. Εχει σημασία για μένα η ταπεινότητα η οποία πηγάζει από μέσα μας. Αυτό χαρακτηρίζει τους ανθρώπους που πραγματικά με έχουν κάνει να αισθανθώ δέος.

Ποιους δηλαδή;

Πολύ λίγους όπως ο Λευτέρης Βογιατζής και ο Γιώργος Χειμωνάς. Επίσης η Λούλα Αναγνωστάκη. Με έχουν συνταράξει τα έργα της γιατί μιλούν πραγματικά για όλο το δράμα της χώρας. Νιώθω μεγάλη τύχη και τιμή που κατάφερα να τη γνωρίσω. Της είχα στείλει το πρώτο μου βιβλίο «Το χέρι του χρόνου» και με πήρε τηλέφωνο. Εκτοτε – στην ουσία όταν επέστρεψα από την Ισπανία όπου είχα μείνει για έναν χρόνο – τη συναντούσα όποτε μπορούσε. Ηταν ένας άνθρωπος απίστευτης τρυφερότητας. Θα ήθελα – εκτός από τη σεμνότητα, την ταπεινότητα που ανέφερα – να κερδίσω και την τρυφερότητα που οφείλει να έχει ένας καλλιτέχνης.

Αυτές είναι οι επιδιώξεις σας;

Ναι, αλλά οι άνθρωποι έχουν χιλιάδες αντιφάσεις. Οι ποιητές δεν είναι άγιοι – αν κάποιος είναι άγιος δεν έχει ανάγκη να είναι ποιητής. Ομως, ναι, θεωρώ ότι πρέπει να υπάρχει μια συνέπεια ανάμεσα στη ζωή και την τέχνη. Για μένα αυτά τα δύο στοιχεία συνθέτουν μια ενότητα, η οποία έχει πια διασπαστεί. Εκεί πρέπει να ψάξουμε για να βρούμε αυτή τη χαμένη ενότητα. Παρ’ όλ’ αυτά η τέχνη είναι μια μορφή αγιότητας. Ενα χαμένο κομμάτι του Θεού. Προσπαθώ να πορευτώ με την ιδέα κάποιας πίστης, την οποία έχω συνεχώς υπό αμφισβήτηση. Προσπαθώ να ακούω αυτή τη «φωνή» που με είχε καταλάβει μέσα στη φασαρία του κόσμου. Τίποτα δεν είναι αναίμακτο. Ολα έχουν ένα κόστος υψηλό, όπως όταν θες να μπεις στο ιερό της ποίησης. Και αν καταφέρεις να μπεις ποτέ…

Εσείς τι πληρώσατε;

Ηταν διττός ο ρόλος της ποίησης για μένα: με ελευθέρωσε αλλά και με απέκοψε από τη ζωή. Είναι ένα πικρό δώρο. Το τίμημα είναι η μεγάλη μοναξιά, η συντριβή του εαυτού σου.

Οταν γίνατε πατέρας άλλαξε η σχέση σας με την τέχνη σας;

Είχα έναν απίστευτο φόβο ότι θα διαλυθώ, θα αποσυντονιστώ. Ομως τίποτα από όλα αυτά δεν συνέβη. Συνέχισα απλώς από μια άλλη κατεύθυνση. Είδα και μια άλλη πλευρά, που δεν τη φανταζόμουν. Ο ερχομός της κόρης μου μ’ έκανε να δω τη ζωή, στην οποία είχα μια «δυσανεξία», με περισσότερη συμπάθεια και τρυφερότητα.

Γράφετε κάτι καινούργιο;

Ετοιμάζω μια συλλογή, η οποία θα έχει και κάποια παλαιότερα ποιήματα, με τίτλο «Προς Δαμασκόν» – σαν μια πορεία προς έναν ανέφικτο τόπο.