«Η ελευθερία δεν πέφτει από τον ουρανό»

Οταν τα φώτα σβήνουν, ένας μαυροντυμένος άνδρας τριγυρίζει στους διαδρόμους της πλατείας και καλωσορίζει τον κόσμο. Με ζωηρό βλέμμα και ανάλαφρο βήμα, ανεβαίνει στη λευκή σκηνή, φοράει το σακάκι του, παίρνει θέση κάτω από τον μεγάλο σταυρό, μπροστά από το αναλόγιο κι αρχίζει να μιλάει για τη σύγχρονη ζωή, την τάση που έχουμε να βγάζουμε γρήγορα συμπεράσματα, την αλήθεια που μπορεί να είναι υποκειμενική και τις κατηγορίες που συχνά εκφράζουμε δημόσια χωρίς να έχουμε αποδείξεις. Οταν η αφήγησή του γίνεται πιο ρεαλιστική, ο σκηνοθέτης τον διακόπτει και του ζητάει να επαναλάβει τα λόγια του χωρίς να παίρνει αυτά που λέει ως δεδομένα. Αυτό το μετέωρο στοιχείο, άλλωστε, είναι και το χαρακτηριστικό που έχει περάσει ο Γιώργος Παπαγεωργίου στη σκηνοθεσία της «Αμφιβολίας», του βραβευμένου με Πούλιτζερ και Τόνι έργου του Τζον Πάτρικ Σάνλεϊ που επέλεξε να ανεβάσει στο Θέατρο Δημήτρης Χορν τη φετινή σεζόν.

«Δουλεύοντας με τους ηθοποιούς, ψάχνουμε να βρούμε τη χρυσή τομή, ώστε όλο αυτό να είναι ένα διαρκές ντιμπέιτ. Να είναι μια ιστορία με ανατροπές, ώστε η γνώμη του καθενός να είναι ξεχωριστή και να αλλάζει ανά πάσα στιγμή σε σχέση με το αν τελικά ο ήρωας που έχει απέναντί του είναι αθώος ή ένοχος», αναφέρει ο σκηνοθέτης στο «Νσυν», σ’ ένα διάλειμμα από τις τελικές πρόβες, τις οποίες είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε. Αυτή η αβεβαιότητα, άλλωστε, πηγάζει από τη ρίζα της ιστορίας, η οποία τοποθετείται σ’ ένα καθολικό σχολείο όπου ένας προοδευτικός ιερέας κατηγορείται από τη συντηρητική ηγουμένη για σεξουαλική παρενόχληση προς έναν 12χρονο μαύρο μαθητή. Αποδείξεις δεν υπάρχουν, μόνο ενδείξεις κι όλα βασίζονται στην κρίση των ηρώων.

«Μετέωρο» κοινό

«Το έργο για μένα είναι ευφυέστατο, γιατί δεν παρουσιάζει αυτή τη σύγκρουση με έναν τρόπο σχηματικό και απλοϊκό. Γι’ αυτό και λέγεται “Αμφιβολία”. Παρακολουθούμε όλη τη διαδρομή και το πώς θα αποδειχθεί ή όχι κάτι ενώ το κοινό πρέπει στη διάρκεια της παράστασης να μένει μετέωρο», αναφέρει από την πλευρά της η Φιλαρέτη Κομνηνού, η οποία υποδύεται τον κεντρικό ρόλο της ηγουμένης Αλοΐσιους. «Ενώ πρόκειται για ένα έργο που γράφτηκε πριν από το 2005, ειδικά πριν από το κίνημα #ΜeΤoo, αισθάνομαι ότι είναι επίκαιρο. Δεν ξέρω αν είναι τα social που βοήθησαν στις αποκαλύψεις αυτές, αλλά έχει μπει σε όλους μας μια αμφιβολία απέναντι σε θεσμούς που πιστεύαμε απόλυτα όταν έγιναν κάποιες καταγγελίες. Εκεί φυτρώνει αυτός ο σπόρος της αμφιβολίας για το αν αυτές οι καταγγελίες είναι βάσιμες και επιτέλους γιατί η Δικαιοσύνη αργεί τόσο πολύ να βγάλει ένα πόρισμα», συμπληρώνει η ηθοποιός.

Οσο περνούν οι σκηνές, οι ήρωες παίζουν με τα όρια του σωστού και του λάθους, ταλαντεύονται στις αποφάσεις τους και παλεύουν να διώξουν από πάνω τους αυτή την αμφιβολία ως άσκηση πάθους όπως τη χαρακτηρίζει ο συγγραφέας του έργου. «Για μένα δεν είναι άσκηση πάθους. Στη λέξη πάθος βάζω καλοσύνη, αγάπη, ελευθερία. Πάθος είναι με την έννοια της προσπάθειας. Οτι έχει μόχθο δηλαδή. Η ελευθερία δεν πέφτει σαν βροχή από τον ουρανό. Θέλει κόπο η αγάπη, η καλοσύνη. Είναι όλα μια υπέρβαση. Οταν βάλλεσαι είναι διπλή αυτή η υπέρβαση», υπογραμμίζει ο Νικόλας Χανακούλας, ο οποίος ερμηνεύει τον ρόλο του κατηγορούμενου ιερέα Φλιν. Στην πρόβα ο ίδιος δοκιμάζει τα διαφορετικά ερμηνευτικά του εργαλεία, ώστε άλλοτε να αποδίδει τον χαρακτήρα του ως αθώο κι άλλοτε ως ένοχο, αλλά πάντα στο πλαίσιο μιας αληθοφανούς ιστορίας. «Λέμε μια ιστορία που τυχαίνει να συμβαίνει σε ένα θρησκευτικό περιβάλλον, αλλά θα μπορούσε να συμβεί οπουδήποτε, σε μια εταιρεία, σ’ έναν εργασιακό χώρο. Είναι μια παραβολή, ένα case study σε ένα σχολείο», προσθέτει.

«Οι κανόνες αλλάζουν»

Μαζί του συμφωνεί και η Ξένια Ντάνια, η οποία δίνει μια διαφορετική φωνή στη μητέρα του αγοριού – θύματος. «Οσο υπάρχει εξουσία θα ασχολούμαστε με αυτήν και το κομμάτι της ηθικής που έχει μέσα της είναι αναπόσπαστο. Οπως και η Εκκλησία που είναι κάτι εντελώς συμβολικό. Εδώ, πρέπει να πούμε την ιστορία, οπότε βάζουμε αυτή τη συνθήκη της Εκκλησίας. Καθημερινά, όμως ερχόμαστε αντιμέτωποι με την αμφιβολία. Ποιος δεν έχει αμφιβολία για τα πάντα και ειδικά στην εποχή που ζούμε, που είναι όλα τόσο ακραία. Εγώ ένιωθα ότι συνέχεια πρέπει να βουτάω στις σκέψεις μου και την ηθική μου να την επανεξετάζω συνεχώς αφού τίποτα δεν είναι σταθερό πλέον και οι κανόνες αλλάζουν κάθε φορά», παρατηρεί η ηθοποιός.

Αν ένα πρόσωπο της παράστασης κομίζει πάνω του στην έννοια της αμφιβολίας, αυτή είναι η αδελφή Τζέιμς, μια νεαρή μοναχή που θεωρεί ότι γίνεται μάρτυρας μιας ανάρμοστης συμπεριφοράς και η αβεβαιότητα κατευθύνει τη σκέψη της. «Η ηρωίδα μου ουσιαστικά στο ξέσπασμά της διεκδικεί το δικαίωμα στην ελευθερία του να αμφιβάλλει, στην ελευθερία του οι μαθητές της να δοκιμάζουν να εκφράζονται ελεύθερα. Η Αλοΐσιους διεκδικεί το δικαίωμά της να συνεχίσει να αμφιβάλλει. Διεκδικεί το δικαίωμά της στη σιγουριά και αυτό είναι που μας δυσκολεύει στο να αναπτυχθούμε γενικώς, ατομικά, πολιτικά, κοινωνικά. Το ότι είμαστε πεπεισμένοι ότι το προσωπικό μας πρίσμα είναι το ορθό», τονίζει η Χριστίνα Χριστοδούλου που υποδύεται τον συγκεκριμένο ρόλο και καταλήγει. «Είμαστε υποκειμενικοί, γεμάτοι πρίσματα ατομικά, που έχουν δημιουργηθεί από έναν χάρτη πραγματικότητας προσωπικό, από μια οικογένεια Χ, από ένα σχολείο Ψ, από μια γειτονιά Φ. Και αυτό καθορίζει το τι καταλαβαίνουμε σαν αλήθεια ή όχι».

• Info H παράσταση ανεβαίνει κάθε
  Κυριακή έως Τρίτη στο θέατρο
  Δημήτρης Χορν (Αμερικής 10,
  Σύνταγμα, τηλ. 210-3612500,
  είσοδος 16-30 ευρώ, προπώληση
  more.com, τηλ. 2111000365
  και στο ταμείο του θεάτρου)