Νέο κεφάλαιο στις τουρκογερμανικές σχέσεις

Ο κόσμος βρίσκεται σε κατάσταση αναταραχής και οι αλλαγές στη διεθνή σκηνή επηρεάζουν αναπόφευκτα τις εθνικές πολιτικές. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δυναμικής είναι η εξελισσόμενη σχέση μεταξύ της Γερμανίας και της Τουρκίας.

Οχι πολύ καιρό πριν, διπλωματικές εντάσεις, αμοιβαίες κατηγορίες και βαθιά δυσπιστία σκίαζαν τη σχέση. Ωστόσο, μετά την πρόσφατη συνάντηση του γερμανού καγκελαρίου με τον τούρκο πρόεδρο στην Κωνσταντινούπολη τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται πλέον σε μια «νέα γερμανοτουρκική φιλία». Παρ’ όλα αυτά, είναι προφανές πως εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές διαφορές μεταξύ Βερολίνου και Αγκυρας, κυρίως όσον αφορά τις αντίθετες απόψεις τους για το Ισραήλ. Ωστόσο, και οι δύο πλευρές επιδιώκουν να μην επιτρέψουν αυτές τις διαφορές να παρεμποδίσουν την περαιτέρω ανάπτυξη των διμερών τους σχέσεων.

Η Ανγκελα Μέρκελ, προκάτοχος του σημερινού καγκελαρίου Ολαφ Σολτς, έθετε συχνά τα ζητήματα των ανθρώπινων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου στις συναντήσεις της με τον Ερντογάν. Ο Σολτς, ως σοσιαλδημοκράτης, απέφυγε να αναφερθεί σε αυτά τα θέματα στην πρόσφατη συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη.

Η αλλαγή αυτή δεν απορρέει από βελτιώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα ή στο νομικό πλαίσιο της Τουρκίας. Αντιθέτως, οφείλεται στην αλλαγή του γεωπολιτικού τοπίου, που εξηγεί τον νέο πραγματισμό του Βερολίνου, γνωστό και ως Realpolitik.

«Συμφωνούμε ότι πρέπει να ενεργούμε ενωμένοι και συνεκτικά στο ΝΑΤΟ λόγω της Ουκρανίας» δήλωσε ο Σολτς. Για το Βερολίνο, η Τουρκία του Ερντογάν παραμένει ο πιο σημαντικός στρατηγικός εταίρος ανάμεσα στην Ουκρανία και την περιοχή της μεσανατολικής κρίσης.

Για να διασφαλίσει αυτή τη στρατηγική σχέση, η γερμανική κυβέρνηση φαίνεται διατεθειμένη να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις. Πέρα από την αποφυγή αναφοράς στα ζητήματα ανθρώπινων δικαιωμάτων, η πιο σαφής ένδειξη αυτής της νέας προσέγγισης είναι η προθυμία να επαναληφθούν οι πωλήσεις όπλων μεγάλης κλίμακας στην Αγκυρα. Σύμφωνα με το περιοδικό «Der Spiegel», το Βερολίνο, ύστερα από χρόνια δισταγμού, ενέκρινε σημαντικές συμφωνίες πώλησης όπλων. «Εχουμε πλέον ξεπεράσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζαμε στην απόκτηση των απαραίτητων προϊόντων» δήλωσε ο Ερντογάν, εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του στον «φίλο μου καγκελάριο Σολτς».

Παρά τη νέα αυτή συνεργασία στον τομέα των εξοπλισμών, υπάρχουν όρια στη διαφαινόμενη αρμονία. Ενα από τα πιο πολυσυζητημένα ζητήματα πριν από την επίσκεψη ήταν το ενδεχόμενο η Γερμανία να εγκρίνει την πώληση υπερσύγχρονων αεροσκαφών Eurofighter στην Τουρκία. Ενώ ο Σολτς απέφυγε να κάνει μια σαφή δέσμευση, δεν εξέφρασε επίσης κατηγορηματική άρνηση. Τόνισε πως οι διαπραγματεύσεις χειρίζονται από τη βρετανική κυβέρνηση εκ μέρους της κοινοπραξίας, αναφερόμενος σε ένα «έργο που θα συνεχίσει να αναπτύσσεται» – μια τυπική μη δεσμευτική στάση του καγκελαρίου σε τέτοιες περιστάσεις.

Ενώ ο Ερντογάν ενδιαφέρεται για τον εκσυγχρονισμό της γηρασμένης αεροπορίας της Τουρκίας με σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη, ο Σολτς επικεντρώνεται στην εξασφάλιση της συνεργασίας της Αγκυρας στο προσφυγικό ζήτημα – ειδικά για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους. Ο καγκελάριος ευχαρίστησε δημοσίως την Τουρκία για την «πάντα πρακτική και καλή συνεργασία της στο Μεταναστευτικό», υπογραμμίζοντας πως η συνεργασία αυτή πρέπει να συνεχιστεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τη συνεισφορά οικονομικών πόρων από τις Βρυξέλλες.

Ο Σολτς, γνωστός για τη συγκρατημένη βορειογερμανική του συμπεριφορά, έγινε ασυνήθιστα συναισθηματικός όταν αναφέρθηκε στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τονίζοντας πως είναι «κοντά στην καρδιά του». «Με ικανοποίηση βλέπω ότι οι σχέσεις έχουν πάρει θετική τροπή εδώ και αρκετό καιρό» δήλωσε. Το γεγονός ότι Αθήνα και Αγκυρα βρίσκονται ξανά στο ίδιο τραπέζι είναι επίσης αποτέλεσμα στοχευμένης γερμανικής διπλωματικής διαμεσολάβησης το φθινόπωρο του 2022. Τότε, όπως και τώρα, οι κινήσεις του Βερολίνου παρακινούνται από ανησυχίες για τη συνοχή και τη σταθερότητα στη στρατηγικά σημαντική νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Μένει να φανεί πώς θα αντιδράσει η ελληνική κυβέρνηση στην προσέγγιση Βερολίνου και Αγκυρας, ειδικά σε ό,τι αφορά τις εκτεταμένες γερμανικές προμήθειες όπλων στην Τουρκία.

Ο δρ Ρόναλντ Μαινάρντους είναι πολιτικός αναλυτής και σχολιαστής και κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ