Κάμερες στους δρόμους: Προστασία ή παραβίαση προσωπικών δεδομένων;

Η εξαγγελθείσα εγκατάσταση χιλίων καμερών στις λεωφόρους της Αθήνας αναμφίβολα δεν αποτελεί καινοτομία. Η συστηματική χρήση αυτών για την παρακολούθηση των τροχαίων παραβάσεων αποτελεί μια ολοένα και πιο διαδεδομένη και αναπτυσσόμενη πρακτική σε όλο τον κόσμο. Σε πολλές χώρες χρησιμοποιούνται όχι μόνο για την ασφάλεια αλλά και για την αυτοματοποιημένη επιβολή της νομοθεσίας, αφού το ίδιο το σύστημα στέλνει και τις παραβάσεις και τα πρόστιμα, χωρίς την παρεμβολή ανθρώπου.

Οι κάμερες εξυπηρετούν αρχικά το δημόσιο συμφέρον για την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας και τη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων. Ταυτόχρονα συμβάλλουν και στη μείωση της εγκληματικότητας και βοηθούν τις Αρχές στην εξιχνίαση εγκλημάτων.

Η άλλη πλευρά του ίδιου «νομίσματος» είναι το κατά πόσο η συστηματική και συνεχής παρακολούθηση της κίνησης των δρόμων παρεμβαίνει στην ιδιωτική ζωή και παραβιάζει τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών. Παγκοσμίως έχουν δημιουργηθεί έντονοι προβληματισμοί για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, τη χρήση των συλλεγόμενων δεδομένων και την κυβερνητική επιτήρηση.

Καταρχήν, πρέπει να επισημανθεί ότι στη χώρα μας οι μέχρι τώρα τοποθετημένες κάμερες επιτήρησης των δρόμων λειτουργούν νόμιμα, σύμφωνα με το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο και με επαρκή γνωστοποίηση της ύπαρξής τους με προειδοποιητικά σήματα, έτσι ώστε να μην αιφνιδιάζουν τους οδηγούς. Πλέον αυτού, προβλέπεται και σχετική διαδικασία αμφισβήτησης της καταγραφόμενης παράβασης. Στη χώρα μας η τοποθέτηση καμερών είναι μη συστηματική, δεν διατίθεται μεγάλος αριθμών και η λειτουργικότητά τους είναι αμφισβητήσιμη, εξαιτίας και της πλημμελούς φύλαξης, συντήρησης και επισκευής τους.

Τι συμβαίνει όμως στις άλλες χώρες; Πώς αντιμετωπίζεται η επιτήρηση των οδών από κάμερες;

Σε τρεις χώρες υπάρχουν εκτεταμένα συστήματα παρακολούθησης της κίνησης των δρόμων. Η Κίνα διαθέτει το μεγαλύτερο δίκτυο, που αποτελεί μέρος ευρύτερου δικτύου δημόσιας επιτήρησης, που το δικαιολογεί ως αναγκαίο για τη διατήρηση της δημόσιας τάξης, χωρίς όμως ύπαρξη επαρκούς κανονισμού προστασίας της ιδιωτικής ζωής. Η Βραζιλία επίσης έχει εκτεταμένο δίκτυο, αλλά και αυτή δεν διαθέτει σαφές νομικό πλαίσιο διασφάλισης της ορθής χρήσης των δεδομένων. Τρίτη χώρα είναι η Αυστραλία, όπου υφίσταται σοβαρό πλαίσιο προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Οι ΗΠΑ αποτελούν ξεχωριστό κεφάλαιο. Υπήρξε μεγάλη αύξηση στην τοποθέτηση καμερών παντού, όμως στην Καλιφόρνια και στο Τέξας καταργήθηκαν λόγω έντονων ανησυχιών για τη δικαιότητα επιβολής των αυτοματοποιημένων προστίμων.

Στις χώρες της ΕΕ υπάρχει ο Γενικός Κανονισμός για την προστασία των δεδομένων (GDPR) και υφίσταται εκτεταμένη προστασία της ιδιωτικής ζωής. Στη Γερμανία το νομοθετικό πλαίσιο είναι ακόμα πιο αυστηρό. Ελέγχεται προσεκτικά η λειτουργία των καμερών και ο χρόνος αποθήκευσης των δεδομένων. Στη Γαλλία και την Ιταλία υφίσταται επίσης μεγάλο δίκτυο καμερών ελέγχου κυκλοφορίας για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας.

Συμπερασματικά, η υιοθέτηση από τη χώρα μας της εκτεταμένης χρήσης καμερών κυκλοφορίας είναι προς την ορθή κατεύθυνση. Θα πρέπει όμως για την προστασία της ιδιωτικής ζωής των πολιτών να θεσμοθετηθεί ένα εξαιρετικά αυστηρό νομικό πλαίσιο, έτσι ώστε το υλικό που θα αποθηκεύεται να χρησιμοποιείται για τον απολύτως αναγκαίο χρόνο και αποκλειστικά και μόνο για τις ανάγκες της ασφαλούς κυκλοφορίας και όχι για παραβίαση των προσωπικών δεδομένων.

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος