Μια πιθανή λύση που έχει μια σειρά από πλεονεκτήματα

Ο νομικός κόσμος, όλοι οι επαγγελματίες που ασχολούνται με το ακίνητο και η αγορά εν γένει αναμένουν πλέον τεταμένοι την απόφαση της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας επί του ζητήματος της συνταγματικότητας μιας σειράς διατάξεων του ΝΟΚ που χορηγούν υπό προϋποθέσεις (μείωση καλύψεως, δώματα, έρκερ, ενεργειακή αναβάθμιση κ.λπ.) πολεοδομικά πλεονεκτήματα (boni) ως προς το ύψος και τον όγκο των κτιρίων.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) μπορεί να οδηγηθεί σε μία πρώτη λύση με ανυπολόγιστες συνέπειες για υπέρμετρα μεγάλο αριθμό ακινήτων. Σύμφωνα με τη λύση αυτή οι προσβληθείσες οικοδομικές άδειες θα ακυρωθούν από όταν εκδόθηκαν (ex tunc). Μαζί τους όμως θα οδηγηθούν μοιραία σε ανάκληση από τις πολεοδομικές αρχές και όλες οι όμοιες άδειες της χώρας, που έχουν εκδοθεί επί τη βάσει των διατάξεων του ΝΟΚ, οι οποίες θα κηρυχθούν αντισυνταγματικές, δίχως επιφυλάξεις ή χρονικούς περιορισμούς.

Μία δεύτερη λύση θα είναι η απόρριψη των αιτήσεων ακυρώσεως και η κήρυξη των κρίσιμων διατάξεων του ΝΟΚ ως συνταγματικών και σύμφωνων με το άρθρο 24 Συντ. Μία τέτοια λύση η οποία θα ανατρέπει συλλήβδην τις εκτιμήσεις της παραπεμπτικής αποφάσεως του Ε’ τμήματος του ΣτΕ δεν θα πρέπει κατά την εκτίμησή μου να αναμένεται.

Το ΣτΕ μπορεί να οδηγηθεί όμως και σε μία τρίτη λύση, η οποία συνθέτει αρμονικά όλα τα συγκρουόμενα συμφέροντα και όλες τις αντιτιθέμενες συνταγματικές αρχές. Την ενδιάμεση αυτή λύση που ικανοποιεί όλους τους συνταγματικούς σκοπούς προσφέρει το ίδιο το δικονομικό οπλοστάσιό του στο άρθρο 50§3 π.δ. 18/1989.

Η δικαστική απόφαση μπορεί να ερμηνεύσει τις κρίσιμες διατάξεις του ΝΟΚ σύμφωνα με το Σύνταγμα ή ακόμα και να τις κηρύξει αντισυνταγματικές, τοποθετώντας όμως τις συνέπειες της δικαστικής αυτής αποφάσεως για το μέλλον, ή για οποιοδήποτε άλλο χρονικό σημείο επιλέξει. Παράλληλα μπορεί να απαιτήσει από τις αρμόδιες πολεοδομικές αρχές να εφοδιάσουν τις οικοδομικές άδειες που θα εκδίδονται στο μέλλον ή έχουν εκδοθεί στο πρόσφατο παρελθόν, με σημείο εκκινήσεως που εκείνο θα προσδιορίσει, με την απαραίτητη ειδική επιστημονική έκθεση του άρθρου 24§2 Συντ., ως απαραίτητο στοιχείο της αιτιολογίας τους.

Η λύση αυτή που ισορροπεί αναλογικά όλες τις αντιτιθέμενες αρχές έχει μια σειρά από πλεονεκτήματα τα οποία εκτιμώ ότι το ΣτΕ θα λάβει σοβαρά υπόψη του. Επισημαίνω ιδίως:

α. Η λύση αυτή καθιστά δυνατό τον ad hoc δικαστικό έλεγχο κάθε μελλοντικής οικοδομικής άδειας ως προς το κατά πόσον τα περιβαλλοντικά οφέλη από τα boni του ΝΟΚ υπερισχύουν των ενδεχόμενων περιβαλλοντικών μειονεκτημάτων από την αύξηση όγκων και υψών.

β. Η λύση αυτή προστατεύει ικανοποιητικά την ασφάλεια δικαίου, την καλή πίστη συναλλαχθέντων και το δημόσιο συμφέρον, το οποίο θα πληγεί ανεπανόρθωτα από τη δημιουργία μιας νέας γενιάς αόριστου αριθμού αυθαίρετων, κατεδαφιστέων και μη δυνάμενων να νομιμοποιηθούν ακινήτων.

γ. Η λύση αυτή επίσης συμβαδίζει με τις λύσεις που έχουν δοθεί στους πολεοδομικούς κώδικες άλλων ευρωπαϊκών χωρών και ιδίως της Γαλλίας και της Γερμανίας.

Αν το ΣτΕ υιοθετήσει την τρίτη αυτή λύση, σε μία από τις περισσότερες δυνατές παραλλαγές της, πράγμα το οποίο θεωρώ πιθανόν αλλά και ορθόν να πράξει, στην πραγματικότητα η αρχή της νομιμότητας την οποία υπερασπίζεται η παραπεμπτική απόφαση δεν θα υποχωρήσει στο παραμικρό. Και τούτο διότι υποχρεωτική κατεδάφιση αόριστου αριθμού «αυθαιρετοποιούμενων» κατασκευών υπό το καθεστώς του ΝΟΚ, θα οδηγήσει μεταξύ άλλων ανυπολόγιστων δυσμενών συνεπειών και στην απευκταία αλλοίωση και τελικά επιδείνωση του οικιστικού περιβάλλοντος.

Αντιθέτως, η μετάθεση των αποτελεσμάτων της αποφάσεως για το μέλλον, σε συνδυασμό με τη σύμφωνη προς το Σύνταγμα ερμηνεία των διατάξεων του ΝΟΚ και την επιταγή προς τις πολεοδομικές αρχές να αιτιολογούν πλήρως τα boni που εγκρίνουν, ικανοποιεί αναλογικά τόσο τη νομιμότητα όσο και το δημόσιο συμφέρον στην ευρύτερη δυνατή κατανόησή του.

O Πάνος Λαζαράτος είναι καθηγητής Διοικητικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών