Ευάλωτες γυναίκες, ιστορικά τραύματα

Η πενηντατριάχρονη συγγραφέας από τη Νότια Κορέα Χαν Γκανγκ (όπως είναι η ελληνική μεταγραφή του ονόματός της από τις εκδόσεις Καστανιώτη) στα μυθιστορήματά της καταφέρνει να ανασύρει ιδέες χρησιμοποιώντας πολύ λίγες λέξεις. Η γλώσσα της είναι ποιητική και η μεταφορά, δεύτερη φύση της. Και όταν χθες μέλος της Ακαδημίας Νομπέλ από τη Στοκχόλμη επικοινώνησε μαζί της για να της ανακοινώσει τη βράβευσή της, έπαιρνε πρωινό με τον έφηβο γιο της στο σπίτι τους στη Σεούλ.

Η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών επέλεξε για το φετινό Νομπέλ Λογοτεχνίας τη Χαν Γκανγκ «για την έντονη ποιητική της πρόζα με την οποία αντιμετωπίζει ιστορικά τραύματα και εκθέτει την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ζωής», ανέφερε η χθεσινή ανακοίνωση των σουηδικών βραβείων. Η Χαν είναι η πρώτη νοτιοκορεάτισσα συγγραφέας και η δέκατη όγδοη γυναίκα που βραβεύεται με Νομπέλ. «Η ενσυναίσθησή της για τις ευάλωτες, συχνά γυναικείες, ζωές είναι αισθητή», δήλωσε ο Αντερς Ολσον, πρόεδρος της Επιτροπής Νομπέλ. «Εχει μια μοναδική επίγνωση των συνδέσεων μεταξύ σώματος και ψυχής, ζωντανών και νεκρών, και με ένα ποιητικό και πειραματικό ύφος έχει γίνει καινοτόμος στη σύγχρονη πεζογραφία».

Η σφαγή των φοιτητών

Η Χαν Γκανγκ γεννήθηκε στην πόλη Γκουανγκτζού, στα νοτιοδυτικά της Νότιας Κορέας, το 1970. Οταν ήταν 10 ετών, η οικογένειά της μετακόμισε στη Σεούλ. Τότε δεν γνώριζε τι οδήγησε τον πατέρα της στην απόφασή του να κατευθυνθούν στην πρωτεύουσα για να προστατεύσει την οικογένειά του. Θα μάθει την αιτία στα 12 της και χρόνια αργότερα θα επεξεργαστεί το τραύμα της γράφοντας το «Human Acts», όπου αναφέρεται στα αιματηρά γεγονότα του 1980 και στη σφαγή των εξεγερμένων φοιτητών.

Ανακάλυψε τη σφαγή σε ένα φωτογραφικό άλμπουμ κρυμμένο στο πάνω ράφι της οικογενειακής βιβλιοθήκης, το οποίο κυκλοφορούσε μυστικά για να βλέπουν τις εικόνες που είχαν τραβήξει ξένοι δημοσιογράφοι. «Θυμάμαι τη στιγμή που το βλέμμα μου έπεσε πάνω στο ακρωτηριασμένο πρόσωπο μιας νεαρής γυναίκας, με τα χαρακτηριστικά της κομμένα με ξιφολόγχη», γράφει η Χαν στο τελευταίο τμήμα του «Human Acts» για να εξηγήσει γιατί αισθάνθηκε υποχρεωμένη να διηγηθεί την ιστορία της.

Η ποιότητα της γραφής της Χαν Γκανγκ εδώ και χρόνια είχε αναγνωριστεί στην πατρίδα της, όπως δείχνουν οι αριθμοί των ευπώλητων τίτλων των βιβλίων της. Η κόρη συγγραφέα – η ίδια καθηγήτρια πανεπιστημίου, αλλά και συγγραφέας δύο συλλογών διηγημάτων και έξι μυθιστορημάτων – εμφανίστηκε στα γράμματα το 1993 με μια σειρά πέντε ποιημάτων που δημοσιεύτηκαν στο κορεατικό περιοδικό «Literature and Society». Στη συνέχεια κέρδισε τον ανοιξιάτικο λογοτεχνικό διαγωνισμό Seoul Shinmun και εξέδωσε την πρώτη της συλλογή διηγημάτων «Love of Yeosu» το 1995. Και το 1998 παρακολούθησε μαθήματα δημιουργικής γραφής στο Πανεπιστήμιο της Αϊοβα.

Το 2016 έγινε διεθνώς γνωστή κερδίζοντας το Man Booker International με το μεταφρασμένο στα αγγλικά μυθιστόρημά της «Η χορτοφάγος» (στα ελληνικά από τον Καστανιώτη) που στη Νότια Κορέα είχε κυκλοφορήσει από το 2007. Σε αυτό περιγράφει σε τρία στάδια την αμετάκλητη απόφαση της ηρωίδας της να αλλάξει τις διατροφικές της συνήθειες. «Η ιστορία που στήνει η Χαν Γκανγκ αφορά την προσπάθειά της να μιλήσει από τη μια για το δικαίωμα ενός ανθρώπου (και δη γυναίκας) να διαχειριστεί την ίδια του τη ζωή, και από την άλλη για τον τρόπο που ο έτερος κάθε μορφής και σχέσης ζητά να επέμβει στις επιλογές του άλλου, όταν αυτές ξεφεύγουν από μια αναγνωρίσιμη κατάσταση», έγραφε ο Μάνος Κοντολέων στο «Βιβλιοδρόμιο» των «ΝΕΩΝ» στις 25/4/2020 εξαίροντας και τη μεταφράστρια της «Χορτοφάγου» Αμαλία Τζιώτη, η οποία χρησιμοποίησε το κορεατικό κείμενο.

«Μαθήματα ελληνικών»

Τα μυθιστορήματα, οι νουβέλες, τα δοκίμια και οι συλλογές διηγημάτων της Χαν Γκανγκ έχουν εξερευνήσει ποικιλοτρόπως θέματα πατριαρχίας, βίας, θλίψης και ανθρωπιάς. Στα έργα της περιλαμβάνονται επίσης και τα «Μαθήματα ελληνικών» (Καστανιώτης). Σε αυτό το μυθιστόρημα του 2011 η νοτιοκορεάτισσα συγγραφέας διερευνά το πώς ένας δάσκαλος που χάνει την όρασή του και μια μαθήτρια που χάνει τη φωνή της δημιουργούν έναν ποιητικό δεσμό στην προσπάθειά τους να μάθουν αρχαία ελληνικά.

Η ποιήτρια Εμ Στρανγκ στην κριτική της στον «Guardian» γράφει σχετικά: «Υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ του γυναικείου χαρακτήρα στα “Μαθήματα ελληνικών” και εκείνου στο βραβευμένο με Διεθνές Booker “Η χορτοφάγος”. Οι γυναίκες της Γκανγκ είναι συντετριμμένες, οργισμένες, βιασμένες, καταβεβλημένες και απομονωμένες. Στα “Μαθήματα ελληνικών” η ηρωίδα δεν είναι σίγουρη αν ήταν εντάξει να υπάρχει σε αυτόν τον κόσμο… Απλά δεν της άρεσε να καταλαμβάνει χώρο. Ολοι καταλαμβάνουν έναν συγκεκριμένο φυσικό χώρο ανάλογα με τη σωματική τους μάζα, αλλά η φωνή ταξιδεύει πολύ πέρα από αυτό. Δεν επιθυμούσε να διαδώσει τον εαυτό της». Και καταλήγει συμπεραίνοντας πως ευτυχώς «η λογοτεχνική φωνή της Χαν Γκανγκ καταλαμβάνει χώρο στον κόσμο με τρόπο που οι γυναικείοι χαρακτήρες της παλεύουν να τα καταφέρουν».

Το τελευταίο μυθιστόρημά της «We Do Not Part» ακολουθεί μια συγγραφέα που ανακαλύπτει τον αντίκτυπο της εξέγερσης της Τζέτζου το 1948-49 στην οικογένεια της φίλης της. Η γαλλική μετάφρασή του κέρδισε το βραβείο Médicis Étranger το 2023.