Η νέα πραγματικότητα {LF}σε μια ανειρήνευτη εποχή

Σε αυτόν τον έναν χρόνο των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, οι δολοφονίες του επικεφαλής της πολιτικής πτέρυγας της σουνιτικής Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια, και του επικεφαλής της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, υπήρξαν αναμφίβολα τα σοβαρότερα πλήγματα για τον επονομαζόμενο «άξονα της αντίστασης» του Ιράν (Φρουροί της Επανάστασης, Χεζμπολάχ, Χαμάς και Χούθι).

Η εξόντωσή τους είναι η πιο σημαντική ισραηλινή επιχείρηση μετά τις βαρβαρότητες που προκάλεσε η Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου και οδήγησαν στον πόλεμο της Γάζας.

Με τη δολοφονία του ηγέτη της Χαμάς ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε στα χέρια του την εξουσιοδότηση του υπουργικού συμβουλίου του Ισραήλ και μπορούσε πλέον να προβεί σε όποια ενέργεια αντιποίνων θεωρούσε αναγκαία προκειμένου να υπάρξουν ισχυρά πλήγματα στους πληρεξούσιους του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των Χαμάς και Χεζμπολάχ. Ακολούθησε μια αλληλουχία ισραηλινών επιθέσεων που ξεκίνησε στις 17 Σεπτεμβρίου με τη συντονισμένη ανατίναξη εκατοντάδων βομβητών της Χεζμπολάχ και κορυφώθηκε με την εξόντωση του Νασράλα.

Σε αυτούς τους δώδεκα μήνες της σύγκρουσης έχουν δημιουργηθεί νέα γεωπολιτικά δεδομένα που αύξησαν τις πιθανότητες μιας εκτεταμένης πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή που θα αφήσει όλους τους εμπλεκομένους σε χειρότερη θέση. Υπάρχει άραγε χώρος για τη διπλωματία; Η κυβέρνηση Μπάιντεν λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές καταθέτει στους άλλους δύο διαμεσολαβητές (Αίγυπτος και Κατάρ) σχέδια κατάπαυσης του πυρός, αλλά δεν βρίσκει ουσιαστική ανταπόκριση από τον Νετανιάχου. Εχουμε έναν ασύμμετρο πόλεμο ανάμεσα σε μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, το Ισραήλ, και δύο καλά οργανωμένες τρομοκρατικές ισλαμιστικές οργανώσεις, με το σιιτικό Ιράν να στηρίζει και να εξοπλίζει τόσο τη σιιτική Χεζμπολάχ όσο και τη σουνιτική Χαμάς.

Η κατ’ ουσίαν προαναγγελθείσα εμπλοκή του Ιράν με τις επιθέσεις της Τρίτης καταρρίπτει πλέον τα προσχήματα των πληρεξουσίων της Τεχεράνης.

Το κομβικό ερώτημα είναι αν αυτές οι επιθέσεις είχαν «συμβολικό χαρακτήρα» μιας απάντησης για τον θάνατο Νασράλα, κάτι ανάλογο με την «απάντηση» του περασμένου Απριλίου, και η συνέχεια θα είναι πάλι μέσω των πληρεξουσίων του Ιράν, τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τις σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και στη Συρία και τους Χούθι στην Υεμένη. Ή το καθεστώς της Τεχεράνης θα αναλάβει το υψηλό ρίσκο της απευθείας σύγκρουσης με το Ισραήλ (και τις ΗΠΑ) διακινδυνεύοντας έναν γενικευμένο πόλεμο που θα μπορούσε να προκαλέσει το δικό του τέλος;

Σε έναν κόσμο συγκρουσιακής πολυμέρειας που αλλάζει δραματικά και γίνεται όλο και πιο ασταθής, ο πόλεμος βρίσκεται ήδη στην Ευρώπη (Ουκρανία), βρίσκεται και στη Μεσόγειο, στη μεσανατολική γειτονιά μας, κι έχει τη δυναμική να πυροδοτήσει μια μεγάλη περιφερειακή σύγκρουση. Η καταστροφή που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου με την εισβολή της Χαμάς στο Ισραήλ ξεδιπλώνεται πλέον καθημερινά στη Γάζα και στον Νότιο Λίβανο και δείχνει να αλλάζει τη μέχρι σήμερα κατάσταση στη Μέση Ανατολή, όπου εμπλέκονται ήδη οι μεγάλες δυνάμεις, καθώς το Ιράν είναι στενός σύμμαχος της Ρωσίας και της Κίνας.

Τόσο η Μέση Ανατολή όσο και ο ευρύτερος κόσμος έχει υποστεί σημαντικές γεωπολιτικές αλλαγές. Πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή. Απειλή στρατιωτικής σύγκρουσης στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας ή στα στενά της Ταϊβάν όπου θα μπορούσαν να εμπλακούν ΗΠΑ και Κίνα.

Σε μια «ανειρήνευτη εποχή», για να θυμηθούμε τον εύστοχο τίτλο του βιβλίου του Μαρκ Λέοναρντ (εκδόσεις Ασίνη, 2024), η Μέση Ανατολή διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που απειλεί να συμπαρασύρει τα πάντα.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών: Αρχαιολογία, Γλωσσολογία, Διεθνείς Σχέσεις, Πανεπιστήμιο Αιγαίου