ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΕΚΘΕΣΙΑΚΩΝ ΧΩΡΩΝ

Εντυπωσιάστηκα πάλι από τον τρόπο που ο Οργανισμός ΝΕΟΝ πραγματοποίησε την έκθεση με τίτλο Space of Togetherness στους χώρους της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, στο γνωστό Σχολείον της Αθήνας – Ειρήνη Παπά, που αξιοποιήθηκαν ως εκθεσιακοί με τον καλύτερο τρόπο, μέσα από μια σοβαρή αρχιτεκτονική προσέγγιση. Ενός σπάνιου βιομηχανικού συγκροτήματος, που η ανάπλασή του ξεκίνησε το 1997, στο πλαίσιο ενός μεγαλόπνοου οράματος της Ειρήνης Παπά, για να λειτουργήσει σαν ένα πολιτιστικό πολύκεντρο φιλοξενώντας παράλληλα υψηλού επιπέδου θεατρικές σπουδές, που ανέλαβε να υλοποιήσει ο αρχιτέκτων Μάνος Περράκης. Ενα έργο που, παρά τις υποσχέσεις της πολιτείας και την απλόχερη χρηματοδότηση της Παπά, δεν ολοκληρώθηκε, και τελικά και οι μακρόχρονες αρχιτεκτονικές μελέτες, στις οποίες σε έναν βαθμό συμμετείχα, δεν αποπληρώθηκαν. Το 2009 στα επιμέρους κτίσματα του Σχολείου πραγματοποιείται η μεγάλη έκθεση Τσόκλη «σκηνοθετημένη» από τον Περράκη. Ακολούθησε η παραχώρηση των εγκαταστάσεων στο Εθνικό Θέατρο για τη λειτουργία της Δραματικής Σχολής, όπου αρκετοί χώροι αναβαθμίστηκαν και προσαρμόστηκαν στις νέες ανάγκες.

Ο Οργανισμός ΝΕΟΝ ιδρύθηκε το 2013 από τον συλλέκτη Δημήτρη Δασκαλόπουλο, με στόχο να δημιουργεί και να δωρίζει υποδομές στα κτίρια που επιλέγονται, ανοίγοντας στο κοινό απροσδόκητους χώρους πολιτιστικής σημασίας. Αυτή τη φορά πραγματοποίησε για τις ανάγκες της νέας έκθεσης αρχιτεκτονικές επεμβάσεις και κατασκευαστικές εργασίες υποδομής στους υπάρχοντες αλλά και στους μη ανακαινισμένους χώρους της Σχολής, για την άρτια και την καλύτερη δυνατή ανάδειξη των έργων, συμβάλλοντας και στη δημιουργία ενός πλήρως εξοπλισμένου εκθεσιακού χώρου, με σεβασμό στη διαδρομή του σημαντικού αυτού ιστορικά και αρχιτεκτονικά κτιρίου, αποτυπώματος της εγχώριας βιομηχανικής κληρονομιάς.

Παρακολουθώ με προσοχή την προσεγμένη αρχιτεκτονική προσέγγιση των εκθέσεων του ΝΕΟΝ, που πραγματοποιούνται σε συνεργασία με δημόσιους και άλλους πολιτιστικούς φορείς, επί 11 χρόνια σε 28 διαφορετικούς χώρους, μεταξύ των οποίων αρχαιολογικοί χώροι: Αρχαία και Ρωμαϊκή Αγορά, Κεραμεικός, Νότια Κλιτύς Ακρόπολης, Δήλος, Ωδείο Ηρώδου του Αττικού. Μουσεία: Κεραμεικού, Μπενάκη στην Πειραιώς, Αρχαιολογικό Μυκόνου, Κυκλαδικής Τέχνης, Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης. Σημαντικά δημόσια κτίρια: Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Βρετανική Σχολή Αθηνών, Εθνικό Αστεροσκοπείο, Ωδείο Αθηνών, Εθνική Λυρική Σκηνή, Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Διπλάρειος Σχολή, Πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο.

Το Δημόσιο Καπνεργοστάσιο (εικ. 1) και το Σχολείον (εικ. 2) αποτελούν δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις υποδειγματικών αρχιτεκτονικών επεμβάσεων από τον ΝΕΟΝ. Οικοδομικού χαρακτήρα επεμβάσεις, ηλεκτρομηχανολογικοί εξοπλισμοί, νέα συστήματα εκθεσιακού φωτισμού, δάπεδα, χρωματισμοί και απαιτούμενοι εξοπλισμοί, όπως αναβατόρια για ΑμεΑ κ.λπ., αναβαθμίζουν τους χώρους παρέχοντας τη δυνατότητα για την υλοποίηση και επόμενων εκθέσεων, στον βαθμό που ο εξοπλισμός και η υποδομή παραμένουν στα κτίρια σαν παρακαταθήκη. Ετσι συμβάλλουν τόσο στην ανάδειξη της αρχιτεκτονικής των κτιρίων όσο και στην υποδειγματική παρουσίαση των έργων των καλλιτεχνών.

Υπεύθυνος αρχιτεκτονικού σχεδιασμού στον Οργανισμό είναι ο αρχιτέκτων Φάνης Καφαντάρης με συνεργάτη τον Νικόλα Αρνή, που σε συνεργασία με μηχανολόγους και πολιτικούς μηχανικούς εκπονούν τις απαιτούμενες μελέτες. Σε συνεργασία με τη διευθύντρια και επιμελήτρια Ελίνα Κουντούρη πραγματοποιούν παράλληλα αναλυτικά σχέδια που απεικονίζουν εναλλακτικές προτάσεις με το στήσιμο των έργων, σε συσχετισμό με τη ροή και την κίνηση των επισκεπτών για να παρθούν αποφάσεις. Ακολουθούν τα κατασκευαστικά σχέδια και σε συνεργασία με τους κατασκευαστές η παρακολούθηση και η ολοκλήρωση των εξαιρετικών εκθέσεων.

Με προβληματίζει όμως που τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται σημαντικές εκθέσεις όπως στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο στο Δαφνί, στο Δρομοκαΐτειο, στο εργοστάσιο Πεταλούδας, στο παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Φάληρο, στον Ελαιώνα, με την επιμέλεια άξιων επιμελητών, οι οποίοι έχουν δώσει θετικά δείγματα γραφής, αλλά με περιορισμένους προϋπολογισμούς και ελάχιστες χρηματοδοτήσεις που διανέμονται αδιακρίτως από την πολιτεία και δεν καλύπτουν ούτε το 10% του απαιτούμενου κόστους. Αποτέλεσμα, να απουσιάζει η όποια αρχιτεκτονική προσέγγιση, να διαπιστώνεται μια σχετική προχειρότητα στους χώρους που τελικά δεν μπορούν ποτέ να αναβαθμιστούν και να εξοπλιστούν έστω και βήμα βήμα. Θεωρώ ότι δεν είναι ανέφικτο να αναζητηθούν πόροι για την άρτια υλοποίηση εκθέσεων σύγχρονης τέχνης, έστω και μικρότερου μεγέθους, με αμοιβές καλλιτεχνών και με παράλληλη σταδιακή υλοποίηση αρχιτεκτονικών μελετών, ειδικά στα κενά και εγκαταλελειμμένα κτίρια και σε χώρους που καθιερώνονται ως εκθεσιακοί, διατηρώντας παράλληλα τον χαρακτήρα τους.

Η ενίσχυση της δημόσιας τέχνης αποτελεί μια κορυφαία πολιτική πράξη, υποστηρίζει ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, που εκτός των άλλων πρόσφατα πραγματοποίησε μια γενναιόδωρη εθνικής σημασίας δωρεά 350 έργων της συλλογής του στο ΕΜΣΤ και σε τρία άλλα σημαντικά μουσεία του εξωτερικού. Μια δωρεά που, κατά την υπουργό Πολιτισμού κ. Μενδώνη, «ενισχύει εμμέσως την ανταγωνιστικότητα των παρεχόμενων πολιτιστικών υπηρεσιών». Αυτό άλλωστε δεν είναι και το ζητούμενο;

* Επανόρθωση: στο προηγούμενο άρθρο μου με το Αφιέρωμα στον Ιάννη Ξενάκη στο Μικρό Θέατρο Κατουνίων, παραποιήθηκε το όνομα της αρχιτέκτονος Ελισάβετ Κιουρτσόγλου.