«Είναι αναπόφευκτος {LF}ο κοινός δανεισμός στην ΕΕ»

Την ανησυχία του για τον αντίκτυπο της κρίσης στη Μέση Ανατολή στις τιμές ενέργειας και κατ’ επέκταση στον πληθωρισμό εκφράζει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Νιλς Τίγκενσεν, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (EFB). Ο δανός οικονομολόγος, ο οποίος μας μίλησε με αφορμή τη νέα ετήσια έκθεση του Συμβουλίου για τη δημοσιονομική κατάσταση στην ΕΕ, τονίζει επίσης την ανάγκη να επενδύσει η Ευρώπη με έργα ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών (EPGs) προκειμένου να ανταποκριθεί στις σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει, όπως την ενεργειακή μετάβαση ή την άμυνα. Εκτιμά μάλιστα ότι το κοινό χρέος θα καταστεί απαραίτητο.

Θα ξεκινήσω ρωτώντας σας ποιες επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες βλέπετε από την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Βλέπουμε ήδη να επηρεάζονται οι τιμές ενέργειας.

Πρέπει να προετοιμαστούμε. Είναι ένας σοβαρός κίνδυνος με δεδομένη την εμπειρία μας το 2022 από την άνοδο των τιμών ενέργειας. Παράλληλα, όμως, υπάρχει εμπιστοσύνη ότι μπορούμε να μειώσουμε τις τιμές πιο γρήγορα, καθώς είναι μικρότερη η εξάρτησή μας από συγκεκριμένες αγορές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης των ορυκτών καυσίμων. Το σοκ του 2022 ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό που μπορεί να αναμένουμε σήμερα, ακόμα και με αύξηση των τιμών ορυκτών καυσίμων. Δεν είναι καταστροφικό, αλλά θα επαναφέρει κάποια στοιχεία πληθωρισμού. Ο πληθωρισμός έχει μειωθεί αρκετά, περισσότερο από το αναμενόμενο, αλλά θα υπάρξει επίδραση στις τιμές, που είναι ανησυχητικό. Αλλά είναι προκλήσεις που έχουμε δείξει ότι μπορούμε να ξεπεράσουμε.

Σε δημοσιονομικό επίπεδο ποιες οι ανησυχίες σας για τις χώρες με υψηλό χρέος;

Υπάρχουν τέσσερα κράτη με υψηλό χρέος που προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία. Η Ελλάδα δεν είναι πλέον μία από αυτές. Η Ελλάδα και η Πορτογαλία έχουν προχωρήσει σε δημοσιονομική προσαρμογή, δεν βρίσκονται στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, το χρέος τους μειώνεται. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τη Γαλλία, η οποία μπορεί να είναι η δυσκολότερη περίπτωση, την Ιταλία, το Βέλγιο και την Ισπανία. Δυστυχώς οι τέσσερις αυτές χώρες δεν είναι μεταξύ αυτών που υπέβαλαν τα δημοσιονομικά τους σχέδια έγκαιρα μέχρι την προθεσμία στις 20 Σεπτεμβρίου και αυτό δεν είναι καλό σημάδι. Βρισκόμαστε σε ένα δύσκολο περιβάλλον και το γεγονός ότι τα μεγέθη για το 2023 και 2024 ήταν κάπως χειρότερα σε επίπεδο δημόσιων οικονομικών από ό,τι αναμενόταν αρχικά δημιουργεί σοβαρή ανησυχία για το αν και πόσο γρήγορα το χρέος τους θα μειωθεί. Το γεγονός ότι δεν έχει ξεκινήσει ακόμα να αμβλύνεται ο ρυθμός αύξησης του χρέους καθιστά επιπλέον δύσκολο να ενσωματωθούν οι νέες προκλήσεις που αναδύονται για την Ευρώπη, που συζητούνται και αναφέρονται επίσης στην έκθεση του Μάριο Ντράγκι. Τα δημόσια οικονομικά των κρατών-μελών θα πρέπει επίσης να αναλάβουν κάποιο κόστος για σημαντικές νέες πρωτοβουλίες. Την ώρα που η δημοσιονομική βιωσιμότητα γίνεται επιτέλους σημαντική, δεν ξεκινάμε μόνο από χειρότερη θέση, αλλά έχουμε και μείζονα ζητήματα που δεν είχαν προβλεφθεί.

Στην έκθεση τονίζετε την ανάγκη για ευρωπαϊκά δημόσια αγαθά (EPGs). Είναι αναπόφευκτος ένας νέος κοινός δανεισμός;

Θα πρέπει ίσως να θεωρήσουμε ότι θα είναι αναπόφευκτος, αλλά δεν θα πρέπει να ξεκινήσουμε από εκεί δεδομένων των αντιδράσεων της Γερμανίας, της Ολλανδίας και άλλων. Θα πρέπει να ξεκινήσουμε από τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των EPGs που εισέρχονται στην ατζέντα, όπως η διασυνοριακή ενεργειακή σύνδεση, μια κοινή ικανότητα στον τομέα των αμυντικών προμηθειών, το πρόγραμμα στήριξης της Ουκρανίας. Θα υπάρχουν καλύτερα αποτελέσματα αν αντιμετωπιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρέπει να εξετάσουμε νέα EPGs σε έναν περιορισμένο αριθμό κατηγοριών. Θα πρέπει επίσης να μελετηθεί η χρηματοδότησή τους μέσω της ολοκλήρωσης της ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς, όπως αναφέρει ο Ντράγκι, και κινητοποιώντας τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις. Δεν θέλω να ξεκινήσει η συζήτηση από τον κοινό δανεισμό. Ο κοινός δανεισμός θα είναι απαραίτητος. Μπορούμε να έχουμε έναν περιορισμένο αριθμό EPGs, τα οποία, όμως, θα μπορούσαν να κινητοποιήσουν ιδιωτικές επενδύσεις. Λυπούμαστε που δεν έγινε συζήτηση, όταν έγινε η διαπραγμάτευση για τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες, για την αλληλεπίδραση μεταξύ των εθνικών κανόνων και των κοινών προσπαθειών. Αλλά θεωρούμε ότι είναι τώρα η ώρα να ξεκινήσει η συζήτηση για ορισμένα EPGs, διότι βρίσκονται ήδη στην ατζέντα, όπως η ενεργειακή μετάβαση, οι αμυντικές προμήθειες, να ξεκινήσει νωρίτερα από τη συζήτηση για το επόμενο επταετές ΠΠΔ, η οποία θα διαρκέσει αρκετά χρόνια. Το να ενταχθούν αυτές οι προτεραιότητες στον προϋπολογισμό της ΕΕ δεν είναι η πρωταρχική μας πρόταση, θα πρέπει να υπάρχουν συνεισφορές από κράτη-μέλη ή από ίδιους πόρους για τη χρηματοδότησή τους, ίσως και από κοινό δανεισμό. Πρέπει τα κράτη-μέλη αφενός να εφαρμόσουν τα δημοσιονομικά τους σχέδια και αφετέρου να ξεκινήσει η συζήτηση για τα EPGs.

Αρα θα χρειαστούμε ένα ταμείο
όπως το RRF;

Οχι απαραίτητα, ήταν μια ειδική περίπτωση, οι συνθήκες ήταν συγκεκριμένες. Τώρα εξετάζουμε ευρύτερα ζητήματα, μιλάμε για επενδύσεις και έργα πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Ασκείτε κριτική στην Κομισιόν ότι
η χαλάρωση των δημοσιονομικών
κανόνων κράτησε αρκετά.

Ασκούμε κριτική στην Κομισιόν διότι η γενική ρήτρα διαφυγής ήταν απαραίτητη στην πανδημία το 2020 και 2021. Η Κομισιόν είχε πει ότι όταν το ευρωπαϊκό ΑΕΠ επιστρέψει στα προ-πανδημικά επίπεδα, τότε θα αναστείλουμε τη ρήτρα. Δεν έγινε. Την επέκτειναν το 2022 και 2023 λόγω αβεβαιότητας. Κατανοητό, αλλά υπονόμευσε τον σεβασμό στους δημοσιονομικούς κανόνες. Θα μπορούσαν να έχουν επαναφέρει τους δημοσιονομικούς κανόνες το 2023, ακόμη και το 2022. Καθιστά δύσκολη την επιστροφή σε δημοσιονομική πειθαρχία για τα κράτη-μέλη. Δεν μπορείς να γυρίσεις το μεγάλο τάνκερ των δημόσιων οικονομικών ξαφνικά. Κάνει την αρχή δύσκολη για τους νέους κανόνες και για τη βιωσιμότητα του χρέους κυρίως στις υψηλού χρέους χώρες. Η Κομισιόν ήταν πολύ επιεικής, μπορούσε να επικεντρωθεί περισσότερο στις υποκείμενες τάσεις δαπανών. Η μείωσή τους θα είναι πρόκληση για τα κράτη-μέλη.

Διαπιστώνετε ότι η μείωση του χρέους
τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον υψηλό πληθωρισμό;

Υπήρχε μια ευκολία όταν ο πληθωρισμός ήταν υψηλός, δεν χρειαζόταν προσπάθεια για τη μείωση του χρέους και υπήρξαν μειώσεις μεταξύ 2021 και 2023 που οφείλονταν στον πληθωρισμό. Οσο πιο μεγάλο το χρέος, όπως στην Ελλάδα, τόσο μεγαλύτερο το όφελος. Η μείωση δεν ήταν απόρροια συνετών δημοσιονομικών πολιτικών ή χαμηλών ελλειμμάτων, έγινε κυρίως χάρη στον αντίκτυπο του πληθωρισμού.